ارزیابی انطباق هوش مصنوعی در اوکراین
تعهد اوکراین به پیوستن به اتحادیه اروپا، رویکرد این کشور به تنظیم‌گری هوش مصنوعی را شکل می‌دهد. قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا، ارزیابی انطباق را به محور اجرایی نظام تنظیم‌گری این فناوری تبدیل کرده است. این قانون، به‌عنوان بخشی از مجموعه قوانین و مقررات اتحادیه اروپا که کشورهای متقاضی عضویت باید با آن همسو شوند، یکی از شروط مرتبط با روند الحاق اوکراین و سازوکار حمایتی اتحادیه اروپا از این کشور موسوم به «تسهیلات اوکراین» (Ukraine Facility) است. با توجه به اینکه بسته اصلاحی «دیجیتال اومنیبوس» اتحادیه اروپا، اجرای الزامات مربوط به سامانه‌های هوش مصنوعی پرخطر را به دسامبر ۲۰۲۷ و اوت ۲۰۲۸ موکول کرده است، اوکراین اکنون فرصت بیشتری در اختیار دارد تا چارچوب تنظیم‌گری هوش مصنوعی خود را با الزامات اتحادیه اروپا هماهنگ کند؛ این مهلت اضافی حدود ۱۲ تا ۱۶ ماه است.
این گزارش بررسی می‌کند که ارزیابی انطباق هوش مصنوعی برای سازگاری با مقررات اتحادیه اروپا به چه پیش‌نیازهایی نیاز دارد و اوکراین در این مسیر در چه وضعیتی قرار گرفته است. در چارچوب مقررات اتحادیه اروپا، بخش عمده الزامات مربوط به سامانه‌های پرخطر بر کنترل داخلی ارائه‌دهندگان این سامانه‌ها متکی است، نه بر دریافت گواهی از نهادهای شخص ثالث. ازاین‌رو، استانداردهای هماهنگ‌شده‌ای که کمیته مشترک فنی ۲۱ سازمان‌های استانداردسازی اروپا، یعنی CEN-CENELEC JTC 21، تدوین می‌کند، نقشی محوری دارند.
اوکراین هم‌اکنون روند این استانداردها را برای اجرای مستقیم آن‌ها دنبال می‌کند. راهبرد مرحله‌ای این کشور، که بر آماده‌سازی داوطلبانه پیش از وضع قوانین الزام‌آور استوار است، رویکردی مناسبی به شمار می‌رود. همچنین، زیرساخت‌های موجود در حوزه مقررات فنی، اعتباربخشی و استانداردسازی می‌توانند پایه‌ای قابل استفاده برای تطبیق نظام اوکراین با الزامات اتحادیه اروپا فراهم کنند.
بااین‌حال، شکاف‌های اصلی اوکراین به ساختارهای نهادی و تخصص مربوط می‌شود. این کشور نه مرجع مستقل حفاظت از داده‌ها دارد و نه نهاد ناظر مشخصی برای هوش مصنوعی تعیین کرده است. تشکیل نهاد واحد تنظیم‌گر دیجیتال نیز ممکن است با تأخیر روبه‌رو شود و شمار متخصصان واجد صلاحیت در زمینه ممیزی هوش مصنوعی محدود است. جنگ و نامشخص بودن مرز میان کاربردهای غیرنظامی و دوگانه، یعنی فناوری‌هایی که هم استفاده غیرنظامی و هم کاربرد نظامی دارند، چالش‌های ویژه‌ای برای ارزیابی انطباق ایجاد می‌کنند.
این گزارش توصیه می‌کند اوکراین از فرصت سال‌های ۲۰۲۶ و ۲۰۲۷ برای ایجاد سازوکارهای اجرایی و تضمین قابلیت اجرای الزامات پیش از قانون‌گذاری استفاده کند. اقدامات پیشنهادی شامل تکمیل اصلاحات مربوط به حفاظت از داده‌ها، تعمیق همسویی با استانداردهای اروپایی، توسعه مهارت‌های ممیزی هوش مصنوعی، آماده‌سازی یک گزینه جایگزین برای نظارت در صورت تأخیر در ایجاد ساختار اصلی، ارزیابی میزان آمادگی بخش‌های مختلف و سازمان‌دهی فرایند همسوسازی در قالب مشارکتی اجرایی با نهادهای اتحادیه اروپا است؛ به‌ویژه با توجه به ابتکارهای قانون‌گذاری اتحادیه اروپا که در آینده نزدیک مطرح خواهند شد.