بانک مرکزی اروپا: هوش مصنوعی و کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، اقتصاد اروپا را در برابر بحران انرژی مقاوم‌تر کرده‌اند
نویسنده: خبرنگاران یوتودی
اقتصاد منطقه یورو در برابر شوک انرژی مقاوم‌تر شده است
بانک مرکزی اروپا اعلام کرده است که سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، تغییر الگوی مصرف انرژی و افزایش هزینه‌های دولت به اقتصاد منطقه یورو کمک کرده‌اند تا بحران انرژی امسال را بهتر از حد انتظار پشت سر بگذارد؛ هرچند اقتصاددانان هشدار می‌دهند که برخی از عوامل رشد ممکن است موقتی باشند.
بر اساس ارزیابی منتشرشده از سوی بانک مرکزی اروپا در روز چهارشنبه، ۲۱ اکتبر، اقتصاد منطقه یورو در برابر شوک قیمت انرژی در سال ۲۰۲۶ مقاومتی بیش از پیش‌بینی اولیه اقتصاددانان نشان داده است. افزایش سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی و افزایش مخارج دولت از عوامل اصلی این تاب‌آوری بوده‌اند.
اسکار آرسه، گریت کوستر و بئاتریس پی‌یرلوئیجی، اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا، دریافتند که تغییرات ساختاری در الگوی مصرف انرژی اروپا، پیامدهای اقتصادی افزایش قیمت نفت و گاز را کاهش داده است. تقاضای بین‌المللی قوی‌تر برای تجهیزات فناوری و افزایش هزینه‌های عمومی، به‌ویژه در آلمان، نیز به رشد اقتصادی کمک کرده‌اند.
این یافته‌ها در شرایطی منتشر شده‌اند که اختلال در بازارهای جهانی انرژی بر اثر درگیری مرتبط با ایران، بار دیگر فشارهای تورمی را افزایش داده و درباره چشم‌انداز نرخ بهره و فعالیت اقتصادی پرسش‌هایی ایجاد کرده است.
رشد منطقه یورو از شوک انرژی جان سالم به در برده است
اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا در ارزیابی خود از تاب‌آوری اقتصادی منطقه یورو گزارش داده‌اند که با وجود افزایش شدید قیمت انرژی در اوایل سال جاری، تولید اقتصادی همچنان رشد کرده است.
بر اساس این ارزیابی، تولید ناخالص داخلی واقعی منطقه یورو در سه‌ماهه دوم سال، با کنار گذاشتن ایرلند، ۰٫۶ درصد بیشتر از سطح پایان سال ۲۰۲۵ بوده است. آمارهای اقتصادی ایرلند اغلب تحت تأثیر فعالیت شرکت‌های چندملیتی قرار می‌گیرند و می‌توانند تصویر کلی عملکرد اقتصاد را مخدوش کنند.
بانک مرکزی اروپا همچنین گزارش کرده است که رشد فصلی اقتصاد منطقه یورو در چهار فصل گذشته، با حذف آمار ایرلند، به‌طور میانگین حدود ۰٫۳ درصد بوده است.
این نتایج از پیش‌بینی‌های قبلی بهتر بوده‌اند؛ پیش‌بینی‌هایی که بر اساس آن‌ها انتظار می‌رفت اختلال در بازارهای انرژی تأثیر شدیدتری بر تولید صنعتی، هزینه‌کرد مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاری شرکت‌های اروپایی بگذارد.
بااین‌حال، سرعت رشد منطقه یورو در مقایسه با عملکرد تاریخی بلندمدت آن همچنان محدود است.
یافته‌های بانک مرکزی اروپا حاکی از آن است که اقتصاد این منطقه اکنون توان بیشتری برای جذب شوک‌های بین‌المللی دارد و در برابر اختلالات خارجی، کمتر از گذشته در معرض انقباض فوری اقتصادی قرار می‌گیرد؛ انقباضی که ممکن بود در واکنش به افزایش مشابه قیمت انرژی در سال‌های گذشته رخ دهد.
کاهش وابستگی به نفت و گاز وارداتی
یکی از مهم‌ترین تغییرات ساختاری به الگوی مصرف انرژی مربوط می‌شود.
به گفته بانک مرکزی اروپا، میزان وابستگی اقتصاد منطقه یورو به نفت، در مقایسه با اوایل دهه ۱۹۹۰ و با در نظر گرفتن حجم تولید اقتصادی، اکنون به حدود نصف کاهش یافته است.
افزایش بهره‌وری انرژی، گسترش بخش خدمات و سرمایه‌گذاری در روش‌های جایگزین تولید برق، به‌تدریج میزان سوخت فسیلی موردنیاز برای ایجاد فعالیت اقتصادی را کاهش داده‌اند.
گسترش انرژی‌های تجدیدپذیر همچنین رابطه میان قیمت گاز طبیعی و هزینه برق را تغییر داده است.
در اسپانیا، سهم ساعات کاری بازار برق عمده‌فروشی که در آن نیروگاه‌های گازسوز قیمت برق را تعیین می‌کردند، از حدود ۸۰ درصد در سال ۲۰۲۰ به کمی بیش از ۲۰ درصد در ۹ ماه نخست سال ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
فرانسه نیز کاهش مشابهی را تجربه کرده است؛ این سهم از حدود ۶۰ درصد به نزدیک ۲۰ درصد رسیده که ظرفیت گسترده تولید برق هسته‌ای این کشور در آن نقش داشته است.
در نتیجه، افزایش قیمت جهانی گاز در کشورهایی که سهم قابل‌توجهی از برق خود را از منابع تجدیدپذیر یا انرژی هسته‌ای تأمین می‌کنند، تأثیر کمتری بر بازار برق می‌گذارد.
بااین‌حال، بانک مرکزی اروپا هشدار داده است که اقتصادهای اروپایی همچنان در برابر اختلالات جهانی انرژی آسیب‌پذیرند؛ به‌ویژه از مسیر فعالیت‌های صنعتی و زنجیره‌های تأمین بین‌المللی.
هوش مصنوعی به منبعی غیرمنتظره برای حمایت از اقتصاد تبدیل شده است
گسترش جهانی هوش مصنوعی منبع تازه‌ای از تقاضا برای تولیدکنندگان و شرکت‌های فناوری اروپایی ایجاد کرده است.
سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های محاسباتی، خدمات دیجیتال و تجهیزات تخصصی، تقاضا برای محصولاتی را افزایش داده است که شرکت‌های اروپایی عرضه می‌کنند.
بر اساس ارزیابی بانک مرکزی اروپا، عملکرد تجارت جهانی در مقایسه با انتظارات پایان سال ۲۰۲۵ بسیار بهتر بوده است.
پیش‌بینی‌های جدید نشان می‌دهند که تجارت بین‌المللی در سال ۲۰۲۶ حدود ۴٫۷ درصد رشد خواهد کرد؛ درحالی‌که پیش‌بینی ماه دسامبر این رقم را ۲ درصد برآورد کرده بود.
سرمایه‌گذاری‌های مرتبط با هوش مصنوعی بخشی از دلیل بهبود این چشم‌انداز هستند.
تولیدکنندگان اروپایی ماشین‌آلات تخصصی و تجهیزات فناوری از افزایش سفارش‌های صادراتی سود برده‌اند و سرمایه‌گذاری داخلی در فناوری نیز به تقویت فعالیت اقتصادی کمک کرده است.
بااین‌حال، بانک مرکزی اروپا دریافته است که آثار این روند در بخش‌های مختلف اقتصاد یکسان نیست.
تولیدکنندگان تجهیزات فناوری در زمینه تولید، اشتغال و سفارش‌های جدید رشد نسبتاً چشمگیری داشته‌اند.
شرکت‌های نرم‌افزاری از نظر میزان تولید عملکرد بهتری نشان داده‌اند، اما بهبود وضعیت در زمینه اشتغال و کسب‌وکارهای جدید به همان اندازه محسوس نبوده است.
این تفاوت‌ها نشان می‌دهند که منافع اقتصادی موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی عمدتاً در صنایع خاصی متمرکز شده است.
افزایش هزینه‌های دولت آلمان تقاضا را در اروپا تقویت می‌کند
سیاست مالی نیز منبع دیگری برای حمایت از اقتصاد بوده است.
برآورد بانک مرکزی اروپا نشان می‌دهد که میزان انبساط سیاست مالی در منطقه یورو به حدود ۰٫۵ واحد درصد از تولید ناخالص داخلی رسیده است؛ رقمی که دو برابر سطح پیش‌بینی‌شده در دسامبر ۲۰۲۵ است.
بخش عمده این محرک مالی اضافی ناشی از افزایش هزینه‌های دولت آلمان در حوزه‌های دفاعی و زیرساختی است.
دولت‌های دیگر منطقه یورو نیز اقداماتی برای محدود کردن تأثیر قیمت انرژی بر خانوارها و کسب‌وکارها در پیش گرفته‌اند.
در نتیجه، سرمایه‌گذاری و مخارج عمومی به جبران ضعف فعالیت‌های اقتصادی در بخش‌هایی کمک کرده‌اند که از افزایش هزینه واردات و نااطمینانی بین‌المللی آسیب دیده‌اند.
بااین‌حال، بانک مرکزی اروپا هشدار داده است که سطح کنونی حمایت مالی دولت‌ها لزوماً قابل تداوم نیست.
چندین دولت در منطقه یورو با محدودیت‌های استقراض مواجه‌اند و افزایش بیشتر هزینه‌های عمومی نیز می‌تواند فشار بر بودجه‌های ملی را تشدید کند.
تصمیم‌گیری درباره نرخ بهره همچنان دشوار است
ارزیابی بانک مرکزی اروپا در شرایطی منتشر شده است که انتظار می‌رود سیاست‌گذاران برای مقابله با بازگشت تورم ناشی از افزایش هزینه انرژی، سیاست پولی انقباضی‌تری در پیش بگیرند.
بانک مرکزی باید بررسی کند که آیا افزایش هزینه انرژی موقتی خواهد بود یا به‌تدریج بر دستمزدها، قیمت‌ها و انتظارات تورمی در بخش‌های گسترده‌تری از اقتصاد اثر می‌گذارد.
افزایش بیشتر نرخ بهره می‌تواند فشارهای تورمی را کاهش دهد، اما هم‌زمان هزینه استقراض را برای شرکت‌ها، دولت‌ها و خانوارها بالا می‌برد.
بهبود اقتصادی همچنان در برابر احتمال کاهش تقاضای جهانی، افت تجارت بین‌المللی و عقب‌نشینی سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی آسیب‌پذیر است.
اقتصاددانان بانک مرکزی اروپا همچنین تشدید تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال بیشتر در زنجیره‌های تأمین را از خطرهای ادامه‌دار برشمرده‌اند.
یافته‌های آن‌ها نشان می‌دهد که کاهش وابستگی به سوخت‌های فسیلی، آسیب‌پذیری منطقه یورو در برابر شوک‌های انرژی را کمتر کرده و سرمایه‌گذاری فناوری و هزینه‌های دولت نیز حمایت بیشتری از اقتصاد به عمل آورده‌اند.
تداوم این تاب‌آوری در سال ۲۰۲۷ تا حدی به ماندگاری تقاضای بین‌المللی و توانایی دولت‌های اروپایی برای حفظ سرمایه‌گذاری، بدون تشدید فشارهای تورمی، بستگی خواهد داشت.