اختلال موقت وب‌سایت‌ها در سراسر جهان در پی کشف آسیب‌پذیری حیاتی PHP با کمک هوش مصنوعی
وب‌سایت‌های دولتی و شرکتی در نقاط مختلف جهان برای مدتی از دسترس خارج شدند و برخی خدمات خود را متوقف کردند. این اتفاق در حالی رخ داد که مدیران و اپراتورهای این سامانه‌ها با شتاب برای رفع آسیب‌پذیری‌های حیاتی در یک زبان برنامه‌نویسی پرکاربرد تلاش می‌کردند؛ آسیب‌پذیری‌هایی که هوش مصنوعی به شناسایی آن‌ها کمک کرده بود.
این کشف در شرایطی صورت گرفته است که پیشرفت هوش مصنوعی، از واشنگتن تا سیلیکون‌ولی، نگرانی‌هایی را درباره توانایی این فناوری در افزایش چشمگیر قدرت حملات سایبری برانگیخته است.
آژانس امنیت ملی آمریکا و نهاد امنیت سایبری اروپا روز چهارشنبه به شرکت‌ها هشدار دادند که برای رفع فوری دو آسیب‌پذیری حیاتی در PHP اقدام کنند. این زبان برنامه‌نویسی زیربنای ۷۰ درصد وب‌سایت‌های جهان، از جمله وب‌سایت‌های مبتنی بر وردپرس و دروپال، یک سامانه مدیریت محتوای متن‌باز، است.
بنیاد PHP، سازمان پشتیبان این زبان برنامه‌نویسی، وصله‌های امنیتی رفع این نقص‌ها را منتشر کرده است. این آسیب‌پذیری‌ها سال‌ها در نرم‌افزار پنهان مانده بودند و اکنون این بنیاد از مدیران وب‌سایت‌ها می‌خواهد سیستم‌های خود را هرچه سریع‌تر به‌روزرسانی کنند.
وب‌سایت خبری پرمخاطب ایرلندی «دِ ژورنال» صبح پنجشنبه به‌طور موقت از دسترس خارج شد. این رسانه در اطلاعیه‌ای اعلام کرد که در حال تقویت «دفاع‌های امنیتی» خود است. بر اساس گزارش مؤسسه رویترز، وابسته به دانشگاه آکسفورد، دِ ژورنال پس از شبکه ملی پخش ایرلند، RTÉ، دومین منبع خبری آنلاین پرکاربرد این کشور است.
این آسیب‌پذیری‌ها در PHP، که نام آن در ابتدا مخفف عبارت «صفحه اصلی شخصی» (Personal Home Page) بود، توسط تیم‌هایی از شرکت OpenAI، شرکت امنیت سایبری ویز (Wiz) که تحت مالکیت گوگل است، و یک شرکت امنیت سایبری دیگر به نام کالیف (Calif) کشف شدند. این نقص‌ها که در مجموع «PHP2Shell» نام گرفته‌اند، می‌توانند به مهاجمان امکان دهند به وب‌سایت‌ها نفوذ کنند و حافظه آن‌ها را بخوانند؛ حافظه‌ای که ممکن است حاوی اطلاعات حساسی مانند گذرواژه‌ها باشد.
واکنش رهبران جهان
رهبران کشورها نیز سازمان‌ها را به اقدام فوری فراخواندند. راب یتن، نخست‌وزیر هلند، گفت که کابینه او «وضعیت مربوط به آسیب‌پذیری‌های PHP را از نزدیک زیر نظر دارد».
سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، گفت شرکت‌ها برای کاهش میزان در معرض خطر بودن خود باید در صورت لزوم تعلیق خدمات را مدنظر قرار دهند. او روز چهارشنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «لطفاً بررسی کنید که آیا وب‌سایت‌های عمومی شما از PHP استفاده می‌کنند یا نه و برای نصب وصله اصلاحی که امشب منتشر خواهد شد، آماده باشید تا بتوانید هرچه سریع‌تر آن را اعمال کنید.»
شرکت هواپیمایی ژاپنی آل نیپون ایرویز (ANA)، شرکت راه‌آهن جی‌آر وست (JR West) و بزرگ‌ترین بانک این کشور، میتسوبیشی یواف‌جی (MUFG)، از جمله شرکت‌هایی بودند که از تعلیق موقت برخی صفحات وب و خدمات خود خبر دادند.
در اروپا نیز وب‌سایت‌های دولتی در فرانسه، دانمارک، فنلاند و هلند، از جمله وب‌سایت نهاد امنیت سایبری هلند، هنگام اجرای اصلاحات امنیتی به‌طور موقت از دسترس خارج شدند.
بنیاد ویکی‌مدیا، سازمان غیرانتفاعی اداره‌کننده ویکی‌پدیا، روز پنجشنبه به شبکه سی‌ان‌ان گفت که «در حال رسیدگی به آسیب‌پذیری‌های امنیتی PHP» است و شماری از سامانه‌های خود را به‌عنوان «اقدامی احتیاطی» از دسترس خارج کرده است.
«نقطه عطف هوش مصنوعی»
به گفته شرکت ویز، هوش مصنوعی نقشی اساسی در کشف و رفع آسیب‌پذیری‌هایی داشت که بیش از یک دهه در کدهای PHP پنهان مانده بودند. این شرکت این رویداد را «نقطه عطفی در مسیر تحول هوش مصنوعی» توصیف کرده است.
پژوهشگران ویز روز چهارشنبه در مطلبی در وبلاگ این شرکت نوشتند: «آنچه هوش مصنوعی تغییر داد، توانایی درک نقاط ضعف و تبدیل آن‌ها به یک اکسپلویت عملیاتی بود.» آن‌ها افزودند: «با استفاده از مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و ابزارهای مناسب، یک پژوهشگر در مدت یک هفته کاری را به پایان رساند که پیش‌تر انجام آن برای یک تیم در سطح جهانی به چند ماه زمان نیاز داشت.»
این آسیب‌پذیری‌ها در اواخر ماه اوت کشف شدند، اما افشای عمومی آن‌ها تا روز چهارشنبه به تعویق افتاد؛ زمانی که PHP راهکار اصلاحی را آماده کرده بود.
به گفته شرکت کلادفلر (Cloudflare)، ارائه‌دهنده زیرساخت وب که برای رسیدگی به این مشکل با بنیاد PHP، شرکت کالیف و شرکت‌های OpenAI و ویز همکاری کرده است، این نقص‌ها می‌توانند به مهاجمان امکان دهند از راه دور کد اجرا کنند، خدمات را مختل سازند و داده‌های مشتریان را در معرض افشا قرار دهند.
پژوهشگران ویز در جریان این بررسی از Gemini 4 Argon گوگل، Wiz Atlas و GPT-5.6 Sol شرکت OpenAI استفاده کردند.
شباهت به آسیب‌پذیری هارت‌بلید
پژوهشگران ویز می‌گویند اهمیت این مشکل با آسیب‌پذیری هارت‌بلید (Heartbleed) در سال ۲۰۱۴ قابل مقایسه است؛ نقصی که فناوری رمزنگاری‌ای را تحت تأثیر قرار داد که برآورد می‌شد در حدود دوسوم وب به کار می‌رود. هارت‌بلید به مجرمان سایبری امکان می‌داد به داده‌هایی دسترسی پیدا کنند که باید محافظت می‌شدند.
پژوهشگران ویز معتقدند PHP2Shell نیز، مانند هارت‌بلید، می‌تواند نقطه عطفی در امنیت سایبری باشد. این آسیب‌پذیری‌ها سال‌ها وجود داشتند، اما هوش مصنوعی امکان بهره‌برداری عملی از آن‌ها را فراهم کرد.
این پژوهشگران گفتند: «نقص‌های زیربنایی چندین دهه وجود داشتند، اما اثبات امکان بهره‌برداری از آن‌ها مستلزم زنجیره‌ای از مراحل بسیار پیچیده بود؛ مراحلی که انجام عملی آن‌ها حتی برای پژوهشگران انسانی نیز به‌شدت دشوار بود.»
آن‌ها افزودند: «مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی این مانع را به میزان چشمگیری کاهش دادند و یک نقص قدیمی را به اکسپلویتی قابل استفاده تبدیل کردند.»
جان لیو، آنا کوبان و ایمی کرافتی در تهیه این گزارش مشارکت داشته‌اند.