تعطیلی موقت وب‌سایت‌ها در سراسر جهان پس از کشف آسیب‌پذیری هوش مصنوعی در ۷۰ درصد وب
لیزا ادیکیکو و هانا زیاد
دولت‌ها و شرکت‌های سراسر جهان برای رفع آسیب‌پذیری‌هایی که با کمک هوش مصنوعی شناسایی شده‌اند و ممکن است ۷۰ درصد وب‌سایت‌های جهان را تحت تأثیر قرار دهند، با شتاب در حال اقدام هستند.
پس از اعلام این مجموعه آسیب‌پذیری‌ها در روز چهارشنبه، برخی وب‌سایت‌ها و خدمات آنلاین برای مدتی کوتاه از دسترس خارج شدند.
آژانس امنیت ملی آمریکا و نهاد مسئول امنیت سایبری اتحادیه اروپا به شرکت‌ها توصیه کردند فوراً برای رفع دو نقص امنیتی بحرانی در PHP اقدام کنند؛ زبان برنامه‌نویسی‌ای که حدود ۷۰ درصد وب‌سایت‌های جهان از آن استفاده می‌کنند.
این آسیب‌پذیری‌ها در PHP به دست گروه‌هایی از پژوهشگران در OpenAI، شرکت امنیت سایبری Wiz که متعلق به گوگل است، و شرکت امنیت سایبری دیگری به نام Calif شناسایی و برطرف شدند. به گفته Wiz، این نقص‌ها بیش از یک دهه در نرم‌افزار وجود داشتند، اما بهره‌برداری از آن‌ها مستلزم مجموعه‌ای پیچیده از مراحل بود که انجام آن‌ها «در مرز توانایی‌های عملی پژوهشگران انسانی» قرار داشت. پژوهشگران سپس از هوش مصنوعی برای تطبیق روش‌های بهره‌برداری از این آسیب‌پذیری‌ها ــ که در حوزه امنیت سایبری «اکسپلویت» نامیده می‌شوند ــ و تحلیل نتایج استفاده کردند.
این باگ‌ها که در مجموع PHP2Shell نام گرفته‌اند، می‌توانند به مهاجمان امکان دهند به وب‌سایت‌ها نفوذ کنند و حافظه رایانه را بخوانند؛ حافظه‌ای که ممکن است اطلاعات حساسی مانند گذرواژه‌ها را در خود نگه داشته باشد.
بنیاد PHP، سازمان پشتیبان این زبان برنامه‌نویسی، وصله‌ای برای رفع این باگ‌ها منتشر کرده و از مدیران وب‌سایت‌ها خواسته است سیستم‌های خود را فوراً به‌روزرسانی کنند. مدیرعامل شرکت Cloudflare نیز در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که شبکه این شرکت طی چند روز گذشته میلیون‌ها تلاش برای سوءاستفاده از این آسیب‌پذیری‌ها را ثبت کرده است.
نایجل گرین، مدیرعامل گروه مشاوره مالی deVere Group، گفت: «با توجه به اینکه PHP در بخش بسیار گسترده‌ای از وب استفاده می‌شود، دامنه مواجهه با این خطر می‌تواند تقریباً تمام مکان‌هایی را دربر بگیرد که مردم در آن‌ها به‌صورت آنلاین پول خرج می‌کنند.»
او افزود: «سامانه‌های رزرو، بازارگاه‌های آنلاین، خدمات اشتراکی، وب‌سایت‌های فروش بلیت، اپلیکیشن‌های تحویل کالا و درگاه‌های خدمات عمومی ممکن است اطلاعات کارت بانکی مشتریان را روی سامانه‌هایی نگهداری کنند که با همین نوع کد ساخته شده‌اند.»
نقطه عطفی در هوش مصنوعی
این آسیب‌پذیری‌ها به نحوه تعامل زبان PHP با حافظه رایانه مربوط می‌شوند. هنگامی که یک درخواست به وب‌سایت به‌طور غیرمنتظره پایان می‌یابد، PHP ممکن است داده‌هایی را در حافظه باقی بگذارد که بعداً قابل دسترسی باشند و در نتیجه، احتمال دست‌کاری یا افشای آن‌ها وجود داشته باشد.
این باگ‌ها در اواخر ماه اوت شناسایی شدند، اما تا روز چهارشنبه و پس از آماده شدن راه‌حل اصلاحی PHP، به‌صورت عمومی اعلام نشدند.
به گفته Wiz، هوش مصنوعی نقشی اساسی در شناسایی و رفع آسیب‌پذیری‌هایی داشت که بیش از یک دهه در کدهای PHP پنهان مانده بودند. این شرکت PHP را «ستون فقرات وب» توصیف کرد و گفت این رویداد نقطه عطفی در کاربرد هوش مصنوعی به شمار می‌رود.
پژوهشگران Wiz روز چهارشنبه در مطلبی در وبلاگ این شرکت نوشتند: «آنچه هوش مصنوعی تغییر داد، توانایی درک نقاط ضعف بود»؛ پس از آن نیز می‌شد به‌سرعت از این ضعف‌ها برای طراحی حمله استفاده کرد.
آن‌ها افزودند: «با استفاده از مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی و ابزارهای مناسب، یک پژوهشگر توانست در یک هفته کاری را انجام دهد که پیش‌تر انجام آن برای یک تیم تراز اول جهانی به چند ماه زمان نیاز داشت.»
به گفته شرکت زیرساخت وب Cloudflare، این نقص‌ها می‌توانند به مهاجمان اجازه دهند از راه دور کد اجرا کنند، خدمات را مختل سازند و اطلاعات مشتریان را افشا کنند. این شرکت برای رسیدگی به مشکل با بنیاد PHP، شرکت Calif، OpenAI و Wiz همکاری کرده است.
پژوهشگران Wiz در جریان بررسی‌ها از Gemini 4 Argon متعلق به گوگل، ابزار Wiz Atlas و مدل GPT-5.6 Sol شرکت OpenAI استفاده کردند.
واکنش رهبران جهان
رهبران کشورهای مختلف از سازمان‌ها خواستند برای رفع آسیب‌پذیری‌ها اقدام کنند. راب یتن، نخست‌وزیر هلند، اعلام کرد که کابینه این کشور «وضعیت مربوط به آسیب‌پذیری‌های PHP را از نزدیک زیر نظر دارد».
سانائه تاکایچی، نخست‌وزیر ژاپن، گفت شرکت‌ها باید در صورت لزوم تعلیق خدمات خود را برای کاهش میزان مواجهه با این خطر در نظر بگیرند. او روز چهارشنبه در پیامی در ایکس نوشت: «لطفاً بررسی کنید که آیا وب‌سایت‌های در دسترس عموم شما از PHP استفاده می‌کنند یا خیر و برای نصب وصله اصلاحی که امشب منتشر خواهد شد، در اسرع وقت آماده شوید.»
شرکت هواپیمایی ژاپنی ANA، شرکت راه‌آهن JR West و MUFG، بزرگ‌ترین بانک این کشور، از جمله مجموعه‌هایی بودند که اعلام کردند برخی صفحات وب و خدماتشان به‌طور موقت تعلیق شده‌اند.
در اروپا نیز وب‌سایت‌های دولتی فرانسه، دانمارک، فنلاند و هلند، از جمله وب‌سایت نهاد امنیت سایبری هلند، هنگام اجرای اصلاحات امنیتی به‌طور موقت از دسترس خارج شدند.
بنیاد ویکی‌مدیا، سازمان غیرانتفاعی اداره‌کننده ویکی‌پدیا، روز پنجشنبه به سی‌ان‌ان گفت که «در حال رسیدگی به آسیب‌پذیری‌های امنیتی PHP» است و شماری از سامانه‌هایش را به‌عنوان «اقدامی احتیاطی» از دسترس خارج کرده است.
الیزابت لوید، وزیر دولت بریتانیا، روز پنجشنبه به مجلس اعیان گفت نزدیک به سه دوجین از خدمات دولتی این کشور در جریان ارتقای امنیتی در دسترس نیستند و چهار خدمت دیگر نیز «تا حدی از دسترس خارج شده‌اند». روزنامه ایرلندی The Journal، دومین رسانه خبری پرمخاطب این کشور، نیز صبح پنجشنبه برای مدتی از دسترس خارج شد تا به گفته این رسانه، تدابیر دفاعی خود را تقویت کند.
تحولی در امنیت سایبری
پژوهشگران Wiz می‌گویند این مشکل از نظر اهمیت با باگ Heartbleed در سال ۲۰۱۴ قابل مقایسه است؛ نقصی که فناوری رمزگذاری مورد استفاده در حدود دوسوم وب را تحت تأثیر قرار داد. Heartbleed به مجرمان سایبری اجازه می‌داد به داده‌هایی دسترسی پیدا کنند که باید محافظت می‌شدند.
به گفته پژوهشگران Wiz، PHP2Shell نیز مانند Heartbleed می‌تواند نقطه عطفی در امنیت سایبری باشد. این آسیب‌پذیری‌ها سال‌ها وجود داشتند، اما هوش مصنوعی امکان بهره‌برداری عملی از آن‌ها را فراهم کرد.
پژوهشگران گفتند: «نقص‌های زیربنایی دهه‌ها وجود داشتند، اما اثبات امکان سوءاستفاده از آن‌ها مستلزم زنجیره‌ای بسیار پیچیده از مراحل بود؛ زنجیره‌ای که انجام آن در مرز توانایی‌های عملی پژوهشگران انسانی قرار داشت.»
آن‌ها افزودند: «مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی این مانع را به میزان چشمگیری کاهش دادند و یک نقص قدیمی را به اکسپلویتی قابل استفاده تبدیل کردند.»
حقوق انتشار: The-CNN-Wire™ و © ۲۰۲۶ شبکه خبری کابلی (CNN)، از شرکت‌های وارنر برادرز دیسکاوری. تمامی حقوق محفوظ است.