جست‌وجوی هوش مصنوعی چگونه شیوه دیده‌شدن کسب‌وکارها در فضای دیجیتال را تغییر می‌دهد؟
نویسنده: اشیش سوخادوه
تاریخ انتشار: ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶
مرور کلی
- خلاصه‌های تولیدشده با هوش مصنوعی در نتایج گوگل می‌توانند کلیک‌های ارگانیک را کاهش دهند و باعث شوند رتبه‌های بالای جست‌وجو دیگر به اندازه گذشته برای سایت‌ها بازدیدکننده جذب نکنند.
- پلتفرم‌های هوش مصنوعی به‌سرعت در حال رشد هستند، اما گوگل همچنان نقش محوری خود را در جست‌وجو و کشف اطلاعات در اینترنت حفظ کرده است.
- محتوای روشن و قابل‌فهم، اطلاعات دقیق کسب‌وکار، اشاره به برند در منابع معتبر و رصد ارجاعات هوش مصنوعی می‌توانند به افزایش دیده‌شدن برندها کمک کنند.
جست‌وجوی هوش مصنوعی چگونه مسیر دسترسی کاربران به اطلاعات را تغییر می‌دهد؟
با گسترش جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی، تعداد کلیک‌ها روی نتایج سنتی جست‌وجو رو به کاهش است. آمار مربوط به خلاصه‌های هوش مصنوعی گوگل، ترافیک چت‌بات‌ها و نرخ تبدیل کاربران نشان می‌دهد این تغییر چه ابعادی دارد و کسب‌وکارها چگونه می‌توانند با راهکارهای عملی، حضور پررنگ‌تری در نتایج هوش مصنوعی داشته باشند و به‌عنوان منبع پاسخ‌ها معرفی شوند.
جست‌وجو در اینترنت دیگر صرفاً به نمایش فهرستی از لینک‌های آبی ختم نمی‌شود. گوگل اکنون در بالای بسیاری از صفحات نتایج، خلاصه‌هایی را نمایش می‌دهد که هوش مصنوعی نوشته است. چت‌بات‌ها نیز بدون آنکه کاربر را به وب‌سایت دیگری هدایت کنند، مستقیماً به پرسش‌های او پاسخ می‌دهند. در چنین شرایطی، دیده‌شدن یک کسب‌وکار بیش از گذشته به این بستگی دارد که نام آن در خود پاسخ هوش مصنوعی مطرح شود.
ابعاد این تغییر را می‌توان در آمارها مشاهده کرد. اوپن‌ای‌آی در فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد که چت‌جی‌پی‌تی هر هفته ۹۰۰ میلیون کاربر دارد. گوگل نیز می‌گوید قابلیت AI Overviews یا خلاصه‌های هوش مصنوعی این شرکت ماهانه در دسترس بیش از دو میلیارد نفر قرار می‌گیرد. در نتیجه، برندهایی که تنها به رتبه خود در نتایج جست‌وجو تکیه می‌کنند، بخش فزاینده‌ای از توجه کاربران را از دست می‌دهند. در ادامه، آمارهای مربوط به این تغییر و راه‌های سازگاری کسب‌وکارها با شرایط جدید بررسی می‌شود.
چرا رتبه‌های بالای گوگل دیگر تضمین‌کننده کلیک نیستند؟
شرکت Ahrefs با بررسی ۳۰۰ هزار کلمه کلیدی، نرخ کلیک کاربران را پیش و پس از معرفی خلاصه‌های هوش مصنوعی گوگل مقایسه کرده است. نتایج نشان می‌دهد وقتی این خلاصه‌ها در صفحه نتایج ظاهر می‌شوند، تعداد کلیک‌های دریافتی صفحه‌ای که رتبه نخست را دارد، ۵۸ درصد کاهش می‌یابد. نسخه قبلی همین پژوهش، کاهش ۳۴٫۵ درصدی را ثبت کرده بود.
این افت تنها به نتیجه نخست محدود نمی‌شود. صفحاتی که در رتبه دوم قرار دارند، تقریباً نیمی از کلیک‌های خود را از دست داده‌اند و کاهش کلیک برای صفحات رتبه دهم نیز به حدود ۲۰ درصد رسیده است.
مرکز تحقیقات پیو نیز در بررسی داده‌های مربوط به رفتار کاربران هنگام مرور اینترنت، الگوی مشابهی مشاهده کرده است. در جست‌وجوهایی که خلاصه هوش مصنوعی نمایش داده می‌شد، کاربران تنها در ۸ درصد موارد روی یکی از نتایج سنتی کلیک کردند؛ در حالی که این رقم برای جست‌وجوهای بدون خلاصه هوش مصنوعی ۱۵ درصد بود.
البته خلاصه‌های هوش مصنوعی تنها عامل کاهش کلیک نیستند. بررسی Ahrefs نشان می‌دهد نرخ کلیک نتیجه نخست برای جست‌وجوهای اطلاعاتی، حتی در مواردی که خلاصه هوش مصنوعی نمایش داده نمی‌شود، ۴۹ درصد کاهش یافته است. بیشترین آسیب متوجه جست‌وجوهایی است که هدف کاربر از آن‌ها کسب اطلاعات یا یافتن پاسخ یک پرسش است. وقتی کاربر پاسخ موردنظرش را همان‌جا در صفحه نتایج دریافت می‌کند، دلیل چندانی برای ورود به وب‌سایت‌ها ندارد.
جست‌وجوی نام برندها مقاومت بیشتری در برابر کاهش کلیک دارد
شناخته‌شده‌بودن یک برند می‌تواند تا حدی از آن در برابر این تغییر محافظت کند. شرکت Amsive گزارش داده است که در جست‌وجوهای مرتبط با نام برندها، نمایش خلاصه هوش مصنوعی با افزایش حدود ۱۸ درصدی نرخ کلیک همراه بوده است. کاربرانی که از قبل برندی را می‌شناسند، اغلب همچنان تمایل دارند مستقیماً به وب‌سایت آن مراجعه کنند.
اختلاف دیدگاه گوگل و پژوهش‌های مستقل
گوگل تصویر متفاوتی از وضعیت ارائه می‌دهد. نیک فاکس، معاون ارشد این شرکت، در ژوئیه ۲۰۲۶ اعلام کرد که قابلیت‌های هوش مصنوعی گوگل هر هفته میلیاردها کلیک به وب‌سایت‌ها هدایت می‌کنند. با این حال، نتایج پژوهش‌های مستقل خلاف این ادعا را نشان می‌دهد. در مطالعه‌ای جداگانه روی ۱۰۶۵ کاربر مرورگر کروم مشخص شد که نمایش خلاصه هوش مصنوعی با کاهش ۳۹٫۸ درصدی کلیک‌هایی همراه است که کاربران را از صفحه نتایج به وب‌سایت‌های دیگر هدایت می‌کنند. بنابراین کسب‌وکارها بهتر است به‌جای اتکا به ادعای هر یک از این دو طرف، داده‌های مربوط به عملکرد وب‌سایت خود را بررسی کنند.
جایگاه پلتفرم‌های هوش مصنوعی در مسیر جست‌وجوی کاربران
بر اساس گزارش Similarweb، پلتفرم‌های هوش مصنوعی مولد در فاصله ژوئن ۲۰۲۵ تا مه ۲۰۲۶ به‌طور میانگین ماهانه ۹٫۵ میلیارد بازدید وب داشته‌اند. این رقم نسبت به سال قبل ۷۰ درصد افزایش یافته است. با وجود چنین رشدی، داده‌های StatCounter نشان می‌دهد گوگل در آوریل ۲۰۲۶ همچنان حدود ۹۰ درصد از سهم بازار جهانی جست‌وجو را در اختیار داشته است. همچنین بین مارس و مه ۲۰۲۶، حدود ۹۵ درصد از کاربران چت‌جی‌پی‌تی از گوگل نیز استفاده کرده‌اند. این آمارها نشان می‌دهد جست‌وجوی هوش مصنوعی فعلاً بیش از آنکه جایگزین عادت‌های قبلی کاربران شود، به شیوه‌های موجود جست‌وجو اضافه شده است.
در همین حال، رقابت میان ابزارهای هوش مصنوعی به‌سرعت در حال تغییر است. چت‌جی‌پی‌تی در ژوئن ۲۰۲۵ حدود ۷۶ درصد از بازدیدهای وب پلتفرم‌های هوش مصنوعی مولد را به خود اختصاص داده بود. اما طبق داده‌های Similarweb، سهم آن تا مه ۲۰۲۶ به حدود ۵۳ درصد کاهش یافت و سهم جمینای از ۲۵ درصد فراتر رفت. بنابراین کسب‌وکارها برای دیده‌شدن نباید تنها بر یک پلتفرم تمرکز کنند و لازم است حضور خود را در چندین سرویس تقویت کنند.
با این همه، حجم ترافیکی که پلتفرم‌های هوش مصنوعی به وب‌سایت‌ها ارجاع می‌دهند، فعلاً محدود است. بیشتر مجموعه‌داده‌ها نشان می‌دهند سهم این ارجاعات از کل ترافیک وب‌سایت‌ها حدود یک تا دو درصد است. با این حال، کیفیت این بازدیدها امیدوارکننده‌تر به نظر می‌رسد. شرکت ادوبی گزارش داده است که در مارس ۲۰۲۶، نرخ تبدیل بازدیدکنندگانی که از طریق هوش مصنوعی وارد وب‌سایت‌های خرده‌فروشی شده‌اند، ۴۲ درصد بیشتر از بازدیدکنندگان سایر مسیرها بوده است. یافته دیگری نیز برای مدیران وب‌سایت‌ها اهمیت دارد: Similarweb دریافته است که ۵۸٫۸ درصد از ترافیک ارجاعی هوش مصنوعی به‌جای صفحه‌ای که به‌عنوان منبع پاسخ ذکر شده، وارد صفحه اصلی وب‌سایت می‌شود. به همین دلیل، داشتن صفحه اصلی روشن، منظم و ساختاریافته اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
مهم‌ترین آمارهای مربوط به تغییر رفتار جست‌وجو
جدول زیر مهم‌ترین ارقام این تحول را خلاصه می‌کند.
| شاخص | مقدار | منبع |
|---|---|---|
| کاهش کلیک روی نتیجه نخست هنگام نمایش خلاصه هوش مصنوعی | ۵۸ درصد | Ahrefs |
| نسبت جست‌وجوهای منجر به کلیک با خلاصه هوش مصنوعی در مقایسه با جست‌وجوهای بدون آن | ۸ درصد در برابر ۱۵ درصد | مرکز تحقیقات پیو |
| افزایش نرخ کلیک ارگانیک برندهایی که در پاسخ‌های هوش مصنوعی به آن‌ها ارجاع داده می‌شود | ۳۵ درصد | Seer Interactive |
| میانگین بازدید ماهانه وب پلتفرم‌های هوش مصنوعی مولد | ۹٫۵ میلیارد | Similarweb |
| سهم کاربران چت‌جی‌پی‌تی که از گوگل نیز استفاده می‌کنند | ۹۵ درصد | Similarweb |
| برتری نرخ تبدیل ترافیک ارجاعی هوش مصنوعی در خرده‌فروشی | ۴۲ درصد | Adobe |
چه عواملی باعث می‌شوند یک برند در پاسخ‌های هوش مصنوعی حضور پیدا کند؟
ارجاع داده‌شدن به یک برند در پاسخ‌های هوش مصنوعی اکنون عملاً به معیار تازه‌ای در کنار رتبه‌بندی سنتی موتورهای جست‌وجو تبدیل شده است. شرکت Seer Interactive دریافته است برندهایی که در پاسخ‌های هوش مصنوعی به آن‌ها استناد می‌شود، ۳۵ درصد نرخ کلیک ارگانیک بالاتر و ۹۱ درصد تعامل بیشتر با تبلیغات دارند. البته کاهش تعداد کلیک‌ها لزوماً به معنای کاهش درآمد نیست. میزان تأثیر این تغییر بر هر کسب‌وکار به ترکیب جست‌وجوهایی که کاربران را به آن می‌رسانند، حاشیه سود، میزان تقاضا برای برند و این موضوع بستگی دارد که هوش مصنوعی محصولات یا خدمات آن شرکت را پیشنهاد می‌کند یا رقیبش را.
اقدام‌های عملی برای کسب‌وکارها
- به پرسش‌های واقعی مشتریان پاسخ‌هایی روشن و دقیق بدهید و نکته اصلی هر مطلب را در همان سطرهای نخست بیان کنید.
- از داده‌های ساختاریافته استفاده کنید تا موتورهای جست‌وجو بتوانند اطلاعات محصولات، قیمت‌ها و نظرات کاربران را به‌درستی شناسایی و پردازش کنند.
- اطمینان حاصل کنید که اطلاعات کسب‌وکار در وب‌سایت رسمی، فهرست‌های آنلاین کسب‌وکارها و پروفایل‌های شبکه‌های اجتماعی یکسان و به‌روز است.
- برای مطرح‌شدن نام برند در رسانه‌ها و وب‌سایت‌های معتبر تلاش کنید؛ زیرا سامانه‌های هوش مصنوعی هنگام ارزیابی برندها، حضور و اعتبار آن‌ها را در بخش‌های مختلف وب نیز در نظر می‌گیرند.
- میزان ارجاع به برند در پاسخ‌های هوش مصنوعی و نرخ تبدیل بازدیدکنندگان ورودی از این ابزارها را جدا از ترافیک ارگانیک معمول اندازه‌گیری کنید.
- صفحه اصلی وب‌سایت را تقویت کنید؛ زیرا بخش بزرگی از بازدیدکنندگانی که از طریق هوش مصنوعی وارد سایت می‌شوند، ابتدا به همین صفحه می‌رسند.
هیچ‌یک از این اقدام‌ها جایگزین کسب رتبه‌های مناسب در نتایج جست‌وجو نمی‌شود. در واقع، این راهکارها لایه تازه‌ای به فعالیت‌های بهینه‌سازی وب‌سایت اضافه می‌کنند؛ لایه‌ای که سامانه‌های هوش مصنوعی بتوانند اطلاعات آن را بخوانند و به آن اعتماد کنند.
سخن پایانی
جست‌وجوی مبتنی بر هوش مصنوعی معنای دیده‌شدن کسب‌وکارها در فضای دیجیتال را تغییر داده است. رتبه‌بندی در موتورهای جست‌وجو همچنان اهمیت دارد، اما تعداد کلیک‌هایی که از این مسیر به دست می‌آید رو به کاهش است و اکنون محتوای خود پاسخ‌های هوش مصنوعی نقش تعیین‌کننده‌ای در جلب توجه اولیه کاربران دارد. از سوی دیگر، بیشتر کاربران چت‌جی‌پی‌تی همچنان از گوگل نیز استفاده می‌کنند؛ بنابراین جست‌وجوی سنتی هنوز یکی از مسیرهای اصلی دسترسی به مشتریان محسوب می‌شود.
کسب‌وکارهایی که زودتر خود را با این شرایط سازگار کنند، از مزیت رقابتی برخوردار خواهند شد. محتوای روشن و قابل‌فهم، داده‌های دقیق و مطرح‌شدن نام برند در منابع معتبر، دلایل بیشتری در اختیار سامانه‌های هوش مصنوعی قرار می‌دهد تا به آن برند ارجاع دهند. تیم‌هایی که علاوه بر تعداد کلیک‌ها، میزان ارجاع به برند در پاسخ‌های هوش مصنوعی را نیز اندازه‌گیری می‌کنند، زودتر به تصویری کامل از عملکرد خود دست خواهند یافت. برندهایی که از امروز دیده‌شدن در پاسخ‌های هوش مصنوعی را به یکی از اهداف اصلی خود تبدیل کنند، در آینده نیز شانس بیشتری برای جلب توجه مشتریان خواهند داشت.