واترمارک کلود؛ ChatGPT هم به این روش روی آورد، اما فقط در اتحادیه اروپا
از ماه اوت، شرکت آنتروپیک (Anthropic) تمام متن‌های تولیدشده با مدل‌های جدید کلود (Claude) را به واترمارک نامرئی مجهز کرده است و اکنون OpenAI نیز همین مسیر را برای ChatGPT در پیش گرفته است. واترمارک کلود در نحوه انتخاب و چینش واژه‌های متن نهفته است؛ به چشم دیده نمی‌شود، با کپی‌کردن متن از بین نمی‌رود و در سراسر جهان اعمال می‌شود. در مقابل، OpenAI در حال حاضر تنها متن‌های تولیدشده با ChatGPT در اتحادیه اروپا را نشانه‌گذاری می‌کند. انگیزه اصلی هر دو شرکت، اجرای قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا (EU AI Act) است که از دوم اوت ۲۰۲۶، برچسب‌گذاری قابل‌شناسایی برای ماشین را برای محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی الزامی کرده است.
نویسنده: سیمون لوتیه (Simon Lüthje) | ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ | زمان مطالعه: ۴ دقیقه
نکات کلیدی در یک نگاه
- کلود: واترمارک در تمام مدل‌هایی که از دوم اوت ۲۰۲۶ منتشر شده‌اند، در سراسر جهان و در تمامی محصولات کلود، از جمله API، فعال است.
- ChatGPT: واترمارک «textGrain» برای ChatGPT و Codex در مرحله نخست فقط در اتحادیه اروپا فعال شده است؛ استفاده از آن در API اختیاری است.
- هر دو فناوری با تغییرات جزئی در احتمال انتخاب واژه‌ها کار می‌کنند، نه با افزودن نویسه‌های مخفی.
- ابزارهای تشخیص واترمارک در حال حاضر فقط در اختیار سازمان‌های منتخب قرار دارند.
- تشخیص منشأ متن‌های کوتاه یا متن‌هایی که به‌شدت بازنویسی شده‌اند، دشوار است.
واترمارک کلود چگونه کار می‌کند؟
مدل‌های زبانی هنگام تولید متن، برای انتخاب هر واژه چندین گزینه مناسب در اختیار دارند. فناوری واترمارک دقیقاً از همین ویژگی استفاده می‌کند: یک کلید محرمانه باعث می‌شود مدل، هنگام انتخاب میان عبارت‌های هم‌معنا، اندکی بیشتر به برخی گزینه‌ها تمایل پیدا کند. این تفاوت در یک جمله به چشم نمی‌آید، اما در متن‌های طولانی‌تر، الگویی آماری شکل می‌گیرد که ابزار تشخیص مجهز به کلید صحیح می‌تواند آن را شناسایی کند.
بر اساس توضیحات منتشرشده در صفحه راهنمای آنتروپیک، این روش محتوا، کیفیت یا خوانایی متن را تغییر نمی‌دهد و هیچ نویسه مخفی یا توکن اضافی به آن نمی‌افزاید. از آنجا که نشانه‌گذاری مستقیماً در سطح مدل انجام می‌شود، تمام مسیرهای استفاده از کلود را در بر می‌گیرد؛ از اپلیکیشن Claude و ابزار Claude Code گرفته تا API و سرویس‌هایی که کلود را از طریق AWS، گوگل کلاد و مایکروسافت ارائه می‌کنند. قرار است مدل‌های قدیمی‌تر نیز به این قابلیت مجهز شوند. در مقابل، تصاویر و سایر فایل‌ها به داده‌های امضاشده C2PA برای تأیید منشأ محتوا مجهز خواهند شد که می‌توان اعتبار آن‌ها را با یک ابزار بررسی رایگان تأیید کرد.
ChatGPT هم به این روش روی آورده، اما فقط در اتحادیه اروپا
OpenAI فناوری خود را «textGrain» نام‌گذاری کرده که بر همان اصل بنیادی واترمارک کلود استوار است. این شرکت اوایل اکتبر از آغاز اجرای این قابلیت خبر داد و ما پیش‌تر جزئیات واترمارک ChatGPT را بررسی کرده‌ایم. مهم‌ترین تفاوت رویکرد OpenAI با آنتروپیک، محدوده اجرای آن است. به گزارش تک‌کرانچ، OpenAI تنها برای کاربران اتحادیه اروپا، متن‌های تولیدشده با ChatGPT و Codex را به‌صورت خودکار واترمارک‌گذاری می‌کند. این قابلیت در API برای کاربران سراسر جهان در دسترس است، اما به‌طور پیش‌فرض غیرفعال است. OpenAI در حال حاضر برنامه‌ای برای فعال‌سازی سراسری این فناوری ندارد.
گوگل نیز مدت‌هاست از روش مشابهی به نام SynthID استفاده می‌کند که علاوه بر متن، برای تصاویر، فایل‌های صوتی و ویدئوها نیز کاربرد دارد.
مقایسه واترمارک کلود و ChatGPT
| ویژگی | کلود (آنتروپیک) | ChatGPT (OpenAI) |
|---|---|---|
| زمان عرضه | اوت ۲۰۲۶ | اکتبر ۲۰۲۶ (عرضه مرحله‌ای) |
| محدوده جغرافیایی | سراسر جهان | فقط اتحادیه اروپا |
| محصولات مشمول | اپلیکیشن‌های کلود، Claude Code، API و سرویس‌های شرکای ابری | ChatGPT و Codex |
| وضعیت API | فعال؛ زیرا نشانه‌گذاری در سطح مدل انجام می‌شود | اختیاری و به‌طور پیش‌فرض غیرفعال |
| فناوری | الگوهای انتخاب واژه | الگوهای انتخاب واژه (textGrain) |
| فایل‌ها و تصاویر | گواهی‌های اصالت محتوای C2PA | C2PA و SynthID |
| دسترسی به ابزار تشخیص | نسخه آزمایشی خصوصی برای سازمان‌های دارای مجوز | پژوهشگران و سازمان‌های منتخب |
محدودیت‌ها؛ واترمارک‌ها چه کارهایی نمی‌توانند انجام دهند؟
هر دو شرکت تأکید می‌کنند که فناوری واترمارک به‌تنهایی مدرک قطعی محسوب نمی‌شود. نبود واترمارک در یک متن لزوماً به این معنا نیست که آن را انسان نوشته است؛ زیرا ممکن است متن بیش از حد کوتاه باشد، تغییرات گسترده‌ای روی آن انجام شده باشد یا با یک سامانه هوش مصنوعی دیگر تولید شده باشد. از سوی دیگر، شناسایی واترمارک نیز فقط نشان می‌دهد که مدل هوش مصنوعی در تهیه متن نقش داشته است؛ نقشی که شاید صرفاً به اصلاح، ترجمه یا خلاصه‌سازی محدود بوده باشد.
آزمایش‌های خود OpenAI نشان می‌دهد که اگر تنها یکی از هر ده واژه متن با مترادف آن جایگزین شود، نرخ تشخیص واترمارک از حدود ۹۲ درصد به ۶۶ درصد کاهش می‌یابد. همچنین به گزارش ComputerBase، والدمار برشتولد (Waldemar Berchtold) از مؤسسه Fraunhofer SIT معتقد است تشخیص قابل‌اعتماد تنها در متن‌هایی با حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ واژه امکان‌پذیر است. افزون بر این، ابزارهای تشخیص صرفاً میزان احتمال را اعلام می‌کنند؛ نتیجه‌ای که به‌سختی می‌توان آن را مدرکی کافی برای اثبات قطعی منشأ متن دانست.
همین محدودیت‌ها انتقادهایی را برانگیخته است. کاربران نگران‌اند که دانش‌آموزان دبیرستانی، دانشجویان یا متقاضیان استخدام، حتی زمانی که فقط برای اصلاح دستور زبان از هوش مصنوعی کمک گرفته‌اند، به‌طور کلی در مظان اتهام استفاده نامناسب از این فناوری قرار بگیرند. در عین حال، منتقدان به این نکته اشاره می‌کنند که کاربران آشنا به فناوری، بیش از دیگران توانایی دارند با بازنویسی متن، نشانه‌های قابل‌شناسایی واترمارک را از بین ببرند.
جمع‌بندی
واترمارک کلود و فناوری textGrain شرکت OpenAI بیش از آنکه ابزارهایی قابل‌اعتماد برای تشخیص محتوای تولیدشده با هوش مصنوعی باشند، پاسخی به الزامات قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا محسوب می‌شوند. آنتروپیک در اجرای این فناوری از OpenAI فراتر رفته و محتوای تولیدشده با مدل‌های خود را در سراسر جهان نشانه‌گذاری می‌کند؛ در حالی که متن‌های ChatGPT فعلاً در خارج از اتحادیه اروپا به‌صورت خودکار واترمارک‌گذاری نمی‌شوند. برای کاربران عادی، این تغییر تأثیر چندانی بر استفاده روزمره از ابزارهای هوش مصنوعی نخواهد داشت. نکته مهم این است که با گسترش دسترسی به ابزارهای تأیید واترمارک در آینده، ردیابی منشأ متن‌های طولانی تولیدشده با هوش مصنوعی، به شرط آنکه ویرایش نشده باشند، امکان‌پذیر خواهد شد.