هوش مصنوعی سریع‌تر آسیب‌پذیری‌های نرم‌افزاری را پیدا می‌کند؛ هکرها هم سریع‌تر عمل می‌کنند: ماجرای پرشتاب مقابله با نقص‌های PHP
دو آسیب‌پذیری بحرانی در PHP، مخفف «پیش‌پردازنده ابرمتن» و زبان برنامه‌نویسی مورد استفاده در بخش بزرگی از اینترنت، با کمک مدل‌های هوش مصنوعی شناسایی شده‌اند. اکنون دولت‌ها و شرکت‌ها برای رفع این نقص‌ها پیش از آنکه مهاجمان بتوانند از آن‌ها سوءاستفاده کنند، با شتاب در حال اقدام هستند.
این آسیب‌پذیری‌ها می‌توانند به مهاجمان اجازه دهند بدون نیاز به رمز عبور یا داشتن حساب کاربری، از طریق اینترنت روی سرورهای وب آسیب‌پذیر فرمان اجرا کنند.
پس از علنی شدن این نقص‌ها، سازمان‌هایی از جمله وزارت دارایی ژاپن، شرکت مخابراتی فرانسوی اورنج و والتوری، ارائه‌دهنده خدمات فناوری اطلاعات دولتی فنلاند، برای احتیاط دسترسی به برخی وب‌سایت‌ها و خدمات آنلاین خود را موقتاً متوقف کردند. شرکت‌های امنیت سایبری نیز از افزایش چشمگیر تلاش‌ها برای بهره‌برداری از این آسیب‌پذیری‌ها خبر دادند.
به گزارش رویترز، پژوهشگران شرکت امنیت سایبری کالیف با همکاری اوپن‌ای‌آی، نخستین آسیب‌پذیری را در ۱۱ اوت به توسعه‌دهندگان PHP گزارش کردند. آن‌ها این نقص را با استفاده از مدل GPT-5.6 Sol اوپن‌ای‌آی کشف کرده بودند. شرکت امنیت سایبری ویز نیز به‌طور مستقل در ۲۴ اوت، با کمک مدل‌های هوش مصنوعی، آسیب‌پذیری دوم را شناسایی کرد.
این اتفاق نشان می‌دهد که هوش مصنوعی چگونه هر دو سوی حوزه امنیت سایبری را متحول می‌کند. این فناوری به پژوهشگران کمک می‌کند نقص‌های نرم‌افزارهای پرکاربردی را کشف کنند که ممکن است سال‌ها از چشم دیگران پنهان مانده باشند. اما پس از علنی شدن این نقص‌ها، مهاجمان با سرعتی عمل می‌کنند که بسیاری از سازمان‌ها توان همگام شدن با آن و نصب به‌موقع وصله‌های امنیتی را ندارند.
مهاجمان با چه سرعتی وارد عمل شدند؟
توسعه‌دهندگان PHP روز چهارشنبه وصله‌های امنیتی را منتشر کردند و از کاربران خواستند فوراً نرم‌افزار خود را به‌روزرسانی کنند. تنها چند ساعت بعد، کلادفلر و آمازون از افزایش ناگهانی تلاش‌ها برای سوءاستفاده از این آسیب‌پذیری‌ها خبر دادند. متیو پرینس، مدیرعامل کلادفلر، گفت این شرکت پیش از اعلام عمومی آسیب‌پذیری‌ها هزاران تلاش برای بهره‌برداری از آن‌ها مشاهده کرده بود؛ این رقم ظرف دو ساعت به صدها هزار مورد رسید و در نهایت به میلیون‌ها مورد افزایش یافت.
ساتنام نارنگ، مهندس ارشد پژوهش در شرکت امنیت سایبری تنبل، گفت اطلاعات فنی منتشرشده پس از افشای آسیب‌پذیری‌ها به توسعه سریع‌تر اکسپلویت‌های اثبات مفهوم کمک کرد. این اکسپلویت‌ها نمونه‌های عملی هستند که نشان می‌دهند چگونه می‌توان از یک نقص امنیتی برای انجام حمله استفاده کرد.
بنیاد PHP اعلام کرد هنگام انتشار اصلاحیه‌ها هنوز هیچ اکسپلویت عملیاتی شناسایی نکرده بود، اما اندکی بعد گزارش‌هایی از تلاش برای سوءاستفاده از این آسیب‌پذیری‌ها منتشر شد.
شرکت تنبل این نقص‌ها را در بالاترین سطح هشدار برنامه «پایش آسیب‌پذیری‌ها»ی خود، با عنوان «آسیب‌پذیری نگران‌کننده»، طبقه‌بندی کرده است. نارنگ گفت با توجه به پیامدهای احتمالی این نقص‌ها و رواج گسترده PHP، آن‌ها از مهم‌ترین آسیب‌پذیری‌ها از زمان ظهور لاگ‌فورشل در سال ۲۰۲۱ به شمار می‌روند؛ نقصی در یک ابزار پرکاربرد ثبت گزارش‌های نرم‌افزاری که میلیون‌ها سامانه در سراسر جهان را تحت تأثیر قرار داد.
در صورت سوءاستفاده، این آسیب‌پذیری‌ها می‌توانند به مهاجمان امکان دهند داده‌ها را سرقت کنند، محتوای وب‌سایت‌ها را تغییر دهند یا کنترل سامانه‌ها را به دست بگیرند. به گفته تنبل، یکی از این نقص‌ها با شناسه CVE-2026-109619 می‌تواند اطلاعات ذخیره‌شده در حافظه سرور را نیز در معرض دسترسی غیرمجاز قرار دهد.
چرا وب‌سایت‌ها از دسترس خارج می‌شوند؟
سازمان‌ها برای احتیاط، هم‌زمان با نصب وصله‌های امنیتی و ارزیابی میزان خطر، برخی خدمات خود را موقتاً از دسترس خارج می‌کنند. به گزارش رویترز، در بخش‌هایی از اروپا و آسیا، درگاه‌های دولتی و خدمات ارائه‌شده از سوی شرکت‌های هواپیمایی، مؤسسات مالی و سازمان‌های دیگر به‌طور موقت متوقف شده‌اند.
وزارت دارایی ژاپن و سازمان ملی مالیات این کشور برخی خدمات آنلاین خود را تعلیق کردند. اورنج نیز دسترسی به شماری از وب‌سایت‌ها و برنامه‌های مبتنی بر PHP را محدود کرد. والتوری در جریان نصب وصله‌های امنیتی، خدمات عمومی دولتی را مسدود کرد، اما اعلام کرد از هیچ مورد سوءاستفاده فعال از این آسیب‌پذیری‌ها در خدمات خود اطلاع ندارد و دسترسی‌ها را به‌تدریج برقرار می‌کند.
تعطیلی موقت این خدمات لزوماً به معنای هک شدن وب‌سایت‌ها نیست. با این حال، همه سازمان‌ها نمی‌توانند با سرعت یکسانی مشکلات امنیتی را برطرف کنند.
سازمان‌های کوچک‌تر ممکن است تیم امنیتی اختصاصی نداشته باشند و اغلب برای نصب به‌روزرسانی‌ها به شرکت‌های میزبانی وب وابسته‌اند. سامانه‌هایی که نسخه‌های قدیمی و دیگر پشتیبانی‌نشده PHP را اجرا می‌کنند، ممکن است به ارتقاهای گسترده‌تری نیاز داشته باشند. همچنین، برنامه‌هایی که PHP را در بسته نرم‌افزاری خود ادغام کرده‌اند، باید منتظر بمانند تا عرضه‌کنندگان آن‌ها اصلاحیه‌های لازم را منتشر کنند.
چرا PHP اهمیت دارد؟
PHP زبانی رایگان و متن‌باز است که روی سرورهای وب اجرا می‌شود و وظایفی را انجام می‌دهد که در پشت صحنه وب‌سایت‌ها جریان دارند. این زبان در اواسط دهه ۱۹۹۰ برای ساخت صفحات وبی ایجاد شد که محتوای آن‌ها بر اساس رفتار کاربران تغییر می‌کند.
بر اساس آمار وب‌سایت W3Techs، که فناوری‌های مورد استفاده در وب را رصد می‌کند، PHP در نزدیک به ۷۰ درصد از وب‌سایت‌هایی به کار می‌رود که زبان برنامه‌نویسی سمت سرور آن‌ها مشخص است. این زبان همچنین زیربنای وردپرس است؛ سامانه‌ای که حدود ۴۰ درصد از کل وب‌سایت‌های جهان، از جمله وب‌سایت‌های خبری، فروشگاه‌های اینترنتی و درگاه‌های دولتی، با آن اداره می‌شوند.
گستردگی استفاده از PHP باعث می‌شود یک نقص امنیتی در آن بتواند هم‌زمان تعداد زیادی از وب‌سایت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد. با این حال، میزان خطر برای هر وب‌سایت مشخص به نسخه PHP مورد استفاده و آسیب‌پذیر بودن یا نبودن آن نسخه بستگی دارد.