گورستان هوش مصنوعی؛ فهرست پروژه‌ها و استارتاپ‌هایی که نتوانستند دوام بیاورند
Relay، ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی برای خودکارسازی گردش کار که به‌عنوان جایگزینی برای Zapier ساخته شده بود، در ماه اوت به‌طور کامل تعطیل شد. این محصول به کاربران اجازه می‌داد با کمک عامل‌های هوش مصنوعی، فرایندهای مربوط به ایمیل و وظایف خود را خودکار کنند. اما با اضافه‌شدن قابلیت‌های مشابه به ابزارهای شرکت‌های بزرگی مانند OpenAI و گوگل، این استارتاپ پنج‌ساله به‌تدریج دلیل قانع‌کننده‌ای برای ادامه فعالیت به‌عنوان محصولی مستقل از دست داد.
در رویدادی تازه‌تر، پلتفرم چت‌بات Character.ai نیز تنها پنج سال پس از راه‌اندازی، درخواست ورشکستگی ثبت کرد.
البته شکست پروژه‌های هوش مصنوعی فقط به شرکت‌هایی مانند Character.ai و Relay محدود نمی‌شود؛ بسیاری از طرح‌های این حوزه حتی در داخل شرکت‌هایی که آن‌ها را توسعه داده‌اند نیز دوام نمی‌آورند. بر اساس گزارش مؤسسه S&P Global Market Intelligence، حدود ۴۲ درصد از ابتکارهای هوش مصنوعی در نهایت از سوی شرکت‌های مادر کنار گذاشته می‌شوند. دلایل این تصمیم متفاوت است: کمبود بودجه، چالش‌های فنی، رقابت، دشواری گسترش فعالیت‌ها یا صرفاً تقاضای ضعیف کاربران.
نتیجه این روند، شکل‌گیری گورستانی رو به گسترش از پروژه‌های هوش مصنوعی است. در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به برخی از شناخته‌شده‌ترین محصولات، استارتاپ‌ها، عرضه‌ها و طرح‌های این حوزه که تعطیل شده‌اند، مسیر خود را تغییر داده‌اند یا بسیار پایین‌تر از انتظارات ظاهر شده‌اند. این فهرست را نباید صرفاً کارنامه‌ای از شکست‌ها دانست؛ بلکه می‌توان آن را ثبت تجربه‌هایی در نظر گرفت که امیدواریم به دیگر فعالان این صنعت درس بدهند.
OpenAI نیز چندین بار با شکست و عقب‌نشینی روبه‌رو شده است
حتی بزرگ‌ترین بازیگران این صنعت نیز از شکست و اشتباه مصون نیستند. OpenAI که یکی از ارزشمندترین شرکت‌های خصوصی جهان به شمار می‌رود، تجربه‌های ناموفق و عقب‌نشینی‌های خاص خود را داشته است. یکی از نمونه‌های اخیر، تلاش این شرکت برای تبدیل ChatGPT به یک «سوپر اپلیکیشن» بود. OpenAI در ۹ ژوئیه، نسخه برنامه را به‌روزرسانی کرد تا چند تجربه متفاوت را در یک محیط گرد هم آورد؛ از جمله حالت‌های مجزای «Chat»، «Codex» و «Work». در همین تغییر، نسخه سنتی و آشنای برنامه نیز «ChatGPT Classic» نام گرفت.
این بازطراحی خیلی زود با انتقاد کاربران روبه‌رو شد. بسیاری رابط کاربری تازه را گیج‌کننده و شلوغ می‌دانستند. OpenAI نیز اندکی بعد از این تغییر عقب‌نشینی کرد و رابط آشنای ChatGPT را بازگرداند.
این تنها تلاش OpenAI برای گردآوردن قابلیت‌های مختلف در یک محصول نبود. شرکت چند برنامه مستقل دیگر را نیز تعطیل کرده و قابلیت‌های آن‌ها را مستقیماً به ChatGPT افزوده است؛ راهبردی که برخلاف بازطراحی رابط کاربری، نتایج بهتری داشته است. مرورگر وب مبتنی بر هوش مصنوعی ChatGPT Atlas کمتر از یک سال دوام آورد و در ۹ اوت کنار گذاشته شد؛ قابلیت‌های کاربردی‌تر آن نیز به ChatGPT منتقل شدند.
OpenAI همین رویکرد را درباره Operator نیز در پیش گرفت؛ عامل هوش مصنوعی‌ای که می‌توانست وب را مرور کند و به نمایندگی از کاربر وظایف مختلفی را انجام دهد. این شرکت همچنین به‌تدریج قابلیت تولید تصویر را مستقیماً در ChatGPT ادغام کرده و در نتیجه، نقش DALL-E را به‌عنوان محیطی مستقل برای ساخت تصویر کاهش داده است.
پلتفرم اشتراک‌گذاری ویدئوی این شرکت، Sora، را نیز نباید فراموش کرد. این سرویس با هزینه‌های بالای عملیاتی و دشواری حفظ کاربران روبه‌رو شد و در مارس ۲۰۲۶ به کار خود پایان داد.
هوش مصنوعی Siri اپل
اپل هنگام معرفی Apple Intelligence در سال ۲۰۲۴، نسخه پیشرفته‌تر Siri را یکی از قابلیت‌های برجسته این مجموعه معرفی کرد. وعده شرکت این بود که Siri جدید بتواند بافت و زمینه درخواست‌ها را درک کند، از آنچه در برنامه‌های مختلف می‌گذرد آگاه باشد و وظایف کاربران را به‌شکلی مؤثر انجام دهد.
بااین‌حال، اپل بارها عرضه نسخه جدید Siri را به تعویق انداخت و مشکلات مختلفی، از جمله مسائل مهندسی و خطاهای نرم‌افزاری، را از دلایل این تأخیرها اعلام کرد. این تأخیرها در نهایت در توافقی برای پرداخت ۲۵۰ میلیون دلار نیز نقش داشت؛ توافقی که به ادعاهای مطرح‌شده درباره نحوه بازاریابی قابلیت‌های هوش مصنوعی آیفون ۱۶ مربوط می‌شد و از طریق توافق بر سر این شکایت به سرانجام رسید.
سرانجام نسخه هوش مصنوعی Siri در ماه ژوئیه گذشته در نسخه بتای iOS 27 ظاهر شد. عرضه نسخه جدید مجهز به هوش مصنوعی برای کاربران انگلیسی‌زبان از همین ماه آغاز شده و انتظار می‌رود پشتیبانی از زبان‌های دیگر نیز در ادامه اضافه شود.
قابلیت Recall مایکروسافت
مایکروسافت قابلیت Recall را در کنفرانس توسعه‌دهندگان Build در سال ۲۰۲۴ معرفی کرد. این ابزار قرار بود نوعی «حافظه تصویری» مبتنی بر هوش مصنوعی برای رایانه‌های ویندوزی باشد: قابلیت به‌صورت دوره‌ای از آنچه کاربر روی رایانه انجام می‌داد اسکرین‌شات می‌گرفت تا او بتواند بعداً در تاریخچه فعالیت‌های دیجیتال خود جست‌وجو کند.
همان‌طور که انتظار می‌رفت، معرفی این قابلیت بلافاصله به‌دلیل نگرانی‌های مربوط به حریم خصوصی و امنیت با واکنش‌های منفی گسترده‌ای روبه‌رو شد. منتقدان هشدار دادند که Recall ممکن است آرشیوی قابل جست‌وجو از اطلاعات بسیار حساس، از جمله گذرواژه‌ها، پیام‌های خصوصی، اطلاعات مالی و دیگر فعالیت‌های کاربران ایجاد کند. مایکروسافت عرضه این قابلیت را نزدیک به یک سال به تعویق انداخت تا فرصت بازنگری در تدابیر امنیتی و حفاظت از حریم خصوصی را داشته باشد.
بااین‌حال، حتی پس از بازطراحی نیز جنجال‌ها پایان نیافته‌اند. اخیراً یک پژوهشگر امنیت سایبری ابزاری ساخت که می‌توانست داده‌های ثبت‌شده توسط Recall را استخراج و نمایش دهد. این اتفاق بار دیگر این پرسش را مطرح کرد که آیا مایکروسافت واقعاً مشکل اساسی این قابلیت را برطرف کرده است یا خیر.
Notion Mail
Notion Mail در آوریل ۲۰۲۵ به‌عنوان محصولی ایمیلی با تمرکز بر هوش مصنوعی عرضه شد تا به کاربران در سازمان‌دهی صندوق ورودی و خودکارسازی فرایندهای ایمیل کمک کند. اما شرکت متوجه شد که کاربرانش به‌جای اتکا به این محصول مستقل، از عامل‌های هوش مصنوعی جداگانه برای مدیریت ایمیل‌های خود استفاده می‌کنند. در نتیجه، قرار است Notion Mail در ۲۲ سپتامبر تعطیل شود.
Humane AI Pin
Humane AI Pin احتمالاً یکی از شناخته‌شده‌ترین شکست‌ها در حوزه سخت‌افزار هوش مصنوعی است. این محصول با هدف ارائه قابلیت‌های هوش مصنوعی از طریق دستگاهی پوشیدنی، به‌جای گوشی هوشمند سنتی، طراحی شده بود. شرکت Humane توانست ۲۳۰ میلیون دلار از سرمایه‌گذاران جذب کند و توجه زیادی به خود جلب کند.
بااین‌حال، عملکرد محصول با مشکلات جدی روبه‌رو بود و شرایط زمانی بدتر شد که Humane به‌دلیل احتمال آتش‌گرفتن باتری، به مشتریان هشدار داد استفاده از قاب شارژ دستگاه را متوقف کنند. این شرکت در فوریه ۲۰۲۵ فعالیت تجاری مربوط به AI Pin را متوقف کرد و بخش عمده دارایی‌های آن نیز به مبلغ ۱۱۶ میلیون دلار به شرکت HP فروخته شد.
Rabbit R1
Rabbit R1 یکی دیگر از دستگاه‌های هوش مصنوعی بود که تبلیغات و هیاهوی زیادی پیرامون آن شکل گرفت. این دستیار هوشمند در ژانویه ۲۰۲۴ و در نمایشگاه CES رونمایی شد و برای انجام وظایف به نمایندگی از صاحب خود طراحی شده بود. شرکت Rabbit اعلام کرد که مدت کوتاهی پس از عرضه، ۱۰۰ هزار دستگاه فروخته است.
بااین‌حال، فروش اولیه چشمگیر لزوماً به معنای کیفیت بالای محصول نبود. بررسی‌های اولیه این دستگاه را محصولی ناتمام توصیف کردند که عملکرد قابل اتکایی نداشت و تنها با تعداد محدودی از سرویس‌ها و ابزارهای کاربردی یکپارچه شده بود.
با وجود این مشکلات، شرکت هنوز از تلاش دست نکشیده است. Rabbit همچنان به به‌روزرسانی R1 ادامه داده و آن را به‌عنوان ابزاری برای کنترل رایانه و انجام وظایف مبتنی بر عامل‌های هوش مصنوعی معرفی می‌کند. این شرکت همچنین اخیراً از پروژه سخت‌افزاری جدیدی با نام «Project Cyberdeck» خبر داده است که هدف آن ساخت دستگاهی قابل حمل برای برنامه‌نویسی با کمک هوش مصنوعی و رویکرد موسوم به vibe coding است.
Huxe
Huxe اپلیکیشنی صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی بود که به‌دست توسعه‌دهندگان سابق NotebookLM گوگل ساخته شد. این برنامه اطلاعات متنی را به محتوای صوتی محاوره‌ای، شبیه پادکست، تبدیل می‌کرد.
این شرکت در مه ۲۰۲۶ تعطیل شد. یکی از دلایل این تصمیم آن بود که پلتفرم‌های بزرگ‌تر به‌تدریج تجربه‌های مشابهی را در اختیار مخاطبان گسترده و از پیش موجود خود قرار می‌دادند. برای نمونه، اسپاتیفای نیز در حال گسترش ابزارهای صوتی مبتنی بر هوش مصنوعی خود بوده است.
Yupp
Yupp محصولی جالب در حوزه هوش مصنوعی بود؛ بستری رایگان که به کاربران امکان می‌داد پاسخ‌های صدها مدل هوش مصنوعی را در کنار یکدیگر مقایسه کنند. کاربران همچنین می‌توانستند به پاسخ‌ها رأی بدهند و از طریق این پلتفرم رمزارز به دست آورند.
این پلتفرم در اوج فعالیت خود امکان آزمایش بیش از ۸۰۰ مدل را فراهم می‌کرد؛ از جمله مدل‌های شرکت‌هایی مانند OpenAI، گوگل و Anthropic. بااین‌حال، بنیان‌گذاران آن اعلام کردند که Yupp هرگز نتوانست تناسب کافی میان محصول و نیاز بازار پیدا کند تا به فعالیت خود ادامه دهد. این پلتفرم در مارس ۲۰۲۶ تعطیل شد.
Figgs AI
Figgs AI از سال ۲۰۲۳ تا ۲۰۲۴ فعالیت می‌کرد و به کاربران اجازه می‌داد شخصیت‌های قابل تنظیم مبتنی بر هوش مصنوعی بسازند و برای نقش‌آفرینی و داستان‌گویی با آن‌ها تعامل کنند. گزارش‌ها حاکی از آن بود که این پلتفرم بیش از یک میلیون کاربر جذب کرده است، اما توسعه‌دهندگانش گفتند حفظ رایگان‌بودن سرویس هزینه‌ای بیش از توان آن‌ها دارد. در نهایت، آن‌ها سرویس را تعطیل کردند.