آیا هوش مصنوعی به سراغ پول شما آمده است یا کل نظام پولی را هدف گرفته؟
نویسنده: مایک ساناکس، آدامز مالتی‌مدیا
۲۵ اکتبر ۲۰۲۶
نگرانی‌هایی وجود دارد که هوش مصنوعی با تکیه بر یادگیری ماشین و ربات‌های خودکار، مشاغل و منابع درآمد مردم را از بین ببرد و جای نیروی انسانی را بگیرد.
اما آیا ممکن است هوش مصنوعی نه‌فقط پول شما، بلکه کل نظام پولی را هدف قرار دهد؟
موج ساخت مراکز داده هوش مصنوعی هم‌اکنون سرمایه‌گذاری‌های کلانی را در حوزه فناوری، تجهیزات، املاک و مستغلات و زیرساخت‌ها به راه انداخته است.
مدل‌های هوش مصنوعی در حال ایجاد تغییراتی بنیادین در دنیای پول هستند؛ از بانکداری و بیمه گرفته تا بازارهای مالی.
داک تریس، بنیان‌گذار شرکت مشاوره‌ای تریس استراتژی گروپ در ایالت کنتیکت، گفت: «می‌توانم از نزدیک به شما بگویم که هوش مصنوعی همه‌جا در صنعت مالی حضور دارد و گروه‌های فعال در این حوزه تازه شروع به بررسی سطحی کاربردهای بالقوه آن کرده‌اند.»
تریس که سابقه طولانی در صنعت مالی دارد، می‌گوید شرکت‌های بانکی و بیمه‌ای هم‌اکنون از هوش مصنوعی برای ارائه خدمات مشتریان و تطبیق مشتریان بالقوه و فعلی با محصولات و خدمات مناسب استفاده می‌کنند.
به گفته او، کاربرد هوش مصنوعی در دنیای پول به‌سرعت گسترش خواهد یافت.
او تنها کسی نیست که چنین اعتقادی دارد.
نبوژا ساویچیچ، از بنیان‌گذاران پلینلی فلوز، گروهی مستقر در لندن که به شرکت‌های مالی در تدوین راهبردهای هوش مصنوعی مشاوره می‌دهد، گفت: «هوش مصنوعی هم‌اکنون در حال خودکارسازی، سرعت‌بخشیدن و بهبود خدمات و تصمیم‌گیری‌ها در بخش مالی است.»
هوش مصنوعی می‌تواند معاملات مالی، تهیه گزارش‌های انطباق با مقررات و تحلیل‌های پیش‌بینی‌کننده را سریع‌تر انجام دهد.
ساویچیچ افزود: «بااین‌حال، خطراتی هم وجود خواهد داشت.»
او هشدار داد که شناسایی تقلب با هویت‌های ساختگی مبتنی بر هوش مصنوعی دشوار خواهد بود. در این روش، اطلاعات واقعی، مانند شماره‌های تأمین اجتماعی سرقت‌شده، با هویت‌های جعلی ترکیب می‌شوند. به گفته او، «تشخیص این موارد دشوار خواهد بود و تصاویر و ویدئوهای جعلی نیز به‌سختی از نمونه‌های واقعی قابل تمایز خواهند بود.»
تغییرات بزرگ‌تر
بااین‌حال، تغییرات بزرگ‌تری نیز در راه است.
ساویچیچ افزود: «وقتی مردم اجازه دهند عامل‌های هوش مصنوعی به‌جای آن‌ها تصمیم‌های مالی بگیرند و تراکنش‌ها را انجام دهند، تغییرات بسیار بزرگ‌تری رخ خواهد داد. در آن صورت، پرسش‌هایی درباره مسئولیت حقوقی و حمایت از مصرف‌کنندگان مطرح می‌شود.»
اتکای بخش مالی به هوش مصنوعی در وال‌استریت و شرکت‌های سرمایه‌گذاری خصوصی از پیش رو به افزایش بوده است. این روند به بانک‌ها، از جمله در زمینه رعایت مقررات، و نیز به سرمایه‌گذاران خرد گسترش یافته است.
شان‌مارک ملو، بنیان‌گذار و مدیرعامل شرکت دیپ‌آی‌دی‌وی، که در تورنتو مستقر است و بر پیشگیری از تقلب مبتنی بر هوش مصنوعی تمرکز دارد، گفت: «پول در حال برنامه‌پذیر شدن است و هوش مصنوعی به عاملی تبدیل می‌شود که این برنامه‌ریزی را انجام می‌دهد.»
ملو افزود: «بزرگ‌ترین تغییر، چت‌بات‌هایی نیستند که بانک‌ها به کار می‌گیرند؛ بلکه عامل‌های هوش مصنوعی هستند که خودشان پول را جابه‌جا می‌کنند. یک عامل ممکن است سفر شما را رزرو کند، پول تأمین‌کنندگان شما را بپردازد یا توازن سبد سرمایه‌گذاری‌تان را دوباره تنظیم کند؛ بی‌آنکه کسی روی گزینه تأیید کلیک کند. این وضعیت، هم‌زمان ارزیابی ریسک اعتباری، پرداخت‌ها و رعایت مقررات را تغییر می‌دهد.»
روی دیگر ماجرا: کلاهبرداری
اما این تحولات چگونه ممکن است به بیراهه بروند؟
شلومی بیر، از بنیان‌گذاران و مدیرعامل شرکت بین‌المللی ایمپرسن‌الی که در زمینه مقابله با کلاهبرداری‌های مبتنی بر هوش مصنوعی فعالیت می‌کند، گفت: «بزرگ‌ترین تغییری که اکنون شاهد آن هستیم، در حوزه کلاهبرداری است. هوش مصنوعی اجرای حملات فیشینگ را بسیار ارزان‌تر و پیام‌های آن‌ها را بسیار حرفه‌ای‌تر کرده است. ایمیل‌ها، وب‌سایت‌ها و تبلیغات جعلی بانکی اکنون اغلب نسخه‌هایی کاملاً مشابه نمونه‌های واقعی هستند.»
بیر نگران است که کلاهبرداران با استفاده از هوش مصنوعی پول مشتریان را به سرقت ببرند و چرخه اعتماد در نظام مالی را تضعیف کنند.
او گفت: «نقطه کور، تمام اتفاقاتی است که پیش از ورود مشتری به حساب کاربری‌اش رخ می‌دهد؛ از تبلیغات جعلی و وب‌سایت‌های شبیه‌سازی‌شده گرفته تا کانال‌های پشتیبانی‌ای که خود را به‌جای مراکز واقعی جا می‌زنند. وقتی ابزارهای داخلی بانک سرانجام رفتار غیرعادی را شناسایی کنند، ممکن است اطلاعات و حساب مشتری از قبل به خطر افتاده باشد.»
«سرعتی باورنکردنی»
با وجود این خطرها، بانک‌ها و دیگر مؤسسات مالی انتظار دارند موج هوش مصنوعی مزایای قابل‌توجهی به همراه داشته باشد.
راسل تویلیگیر، رئیس بخش تحقیق و توسعه هوش مصنوعی در شرکت بلاگ‌باستر که در حوزه هوش مصنوعی و بهینه‌سازی موتورهای جست‌وجو (SEO) فعالیت می‌کند، گفت: «هوش مصنوعی با سرعتی باورنکردنی در حال رشد است؛ نه‌فقط در دنیای مالی، بلکه در همه حوزه‌ها. خودکارسازی می‌تواند هزینه‌های بسیار زیادی را کاهش دهد و بانک‌ها هم کسب‌وکارهایی هستند که همه‌چیزشان به پول مربوط می‌شود.»
درحالی‌که کارکنان نگران آینده شغلی خود هستند و ساکنان مناطق مختلف درباره پیامدهای مراکز داده مورد استفاده برای اجرای مدل‌های یادگیری ماشین دغدغه دارند، بسیاری از شرکت‌ها به حوزه هوش مصنوعی روی آورده‌اند؛ حوزه‌ای که وعده افزایش بهره‌وری، نوآوری و کاهش هزینه‌ها را می‌دهد.
مت روئف، مدیرعامل و از بنیان‌گذاران فوتوروم، پلتفرم ویرایش عکس مبتنی بر هوش مصنوعی در پاریس که به مشتریان حوزه تجارت الکترونیک خدمات می‌دهد، گفت بسیاری از شرکت‌ها مدت‌هاست از مرحله بررسی یا آزمایش مدل‌های هوش مصنوعی عبور کرده‌اند.
روئف افزود: «شرکت‌هایی که سریع‌تر پیش می‌روند، دیگر صرفاً آزمایش نمی‌کنند؛ آن‌ها ابزارهایی ساخته‌اند که کارکنانشان هر روز به آن‌ها وابسته‌اند.»
خطر از کار افتادن سامانه‌ها
اما دستاوردهای بزرگ با خطرهای بزرگی نیز همراه‌اند.
این خطرها فقط به کلاهبرداری گسترده محدود نمی‌شوند. بازیگران مخرب و مدل‌های خودسر هوش مصنوعی نیز ممکن است با حملات باج‌افزاری، سامانه‌های بانکی و مالی را گروگان بگیرند یا از کار بیندازند.
تویلیگیر گفت: «هوش مصنوعی قطعاً می‌تواند سامانه‌های بانکی و مالی را از کار بیندازد. پرسش این نیست که آیا هوش مصنوعی توانایی از کار انداختن سامانه‌های بانکی را دارد؛ پرسش این است که آیا تدابیر حفاظتی مناسبی وجود دارد تا جلوی تعطیل کردن یک بانک به‌دست هوش مصنوعی را بگیرد؟»
روئف نیز نگران است که شرکت‌ها از فروشندگان ابزارهای هوش مصنوعی آنچه را انتظار دارند دریافت نکنند و انسان‌ها مسئولیت‌پذیری و تدابیر حفاظتی را به ماشین‌ها واگذار کنند.
او گفت: «خطری که من زیر نظر می‌گیرم، آرام‌تر و نامحسوس‌تر از چیزی است که مردم انتظار دارند. مسئله لزوماً یک شکست فاجعه‌بار نیست؛ ممکن است گروهی از کارکنان آن‌قدر به درست عمل کردن سامانه عادت کنند که دیگر نتایج آن را بررسی نکنند. در این صورت، نخستین خطای جدی بدون آنکه کسی متوجه شود از سیستم عبور می‌کند و هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید از چه زمانی بررسی‌ها متوقف شده است.»
آینده پول
برخی حامیان هوش مصنوعی، از جمله ایلان ماسک، گفته‌اند که یادگیری ماشین و خودکارسازی ممکن است اهمیت پول را کاهش دهند و ماهیت کار را تغییر دهند.
آیا ممکن است سناریویی هم وجود داشته باشد که در آن یک هوش مصنوعی خودسر نه‌تنها بر دنیای پول مسلط شود، بلکه بکوشد وابستگی انسان‌ها به پول و ارز را به‌کلی از بین ببرد؟
از گوگل جمنای، پلتفرم هوش مصنوعی شرکت آلفابت، پرسیدیم آیا ممکن است هوش مصنوعی برای محافظت از انسان‌ها در برابر طمع خودشان تصمیم بگیرد پول را حذف کند.
این مدل هوش مصنوعی در پاسخ گفت: «پاسخ کوتاه، خیر است.» جمنای توضیح داد که مدل‌های هوش مصنوعی نه نظام اخلاقی مستقل دارند و نه از خودآگاهی برخوردارند.
جمنای افزود: «بااین‌حال، اگر مسیر پیشرفت فناوری و اقتصاد را در نظر بگیریم، هوش مصنوعی می‌تواند معنای پول، شیوه توزیع منابع و حتی اهمیت انباشت ثروت به شکل سنتی را به‌طور اساسی تغییر دهد.»
این سامانه توضیح داد که پول در بنیادی‌ترین سطح، ابزاری برای سهمیه‌بندی منابع جهان و پاسخ‌گویی به نیازهای انسان است و خطر واقعی زمانی شکل می‌گیرد که از هوش مصنوعی برای انباشت ثروت استفاده شود.
جمنای گفت: «خطر فوری این است که طمع انسان‌ها از هوش مصنوعی برای متمرکز کردن ثروت با سرعتی بیشتر استفاده کند. اگر مالکیت پیشرفته‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی و نیروی کار خودکار در اختیار تعداد انگشت‌شماری از شرکت‌ها یا افراد باشد، شکاف میان ثروتمندان بسیار ثروتمند و بقیه جامعه می‌تواند به‌شدت افزایش یابد.»
تریس نیز با این ارزیابی موافق است.
او گفت: «باید انگیزه‌های افرادی را که ابزارهای هوش مصنوعی را می‌سازند و به کار می‌گیرند به خاطر داشته باشید. همه آن‌ها به دنبال پول هستند، نه اینکه پول بی‌ارزش شود.»