شکایت از OpenAI به اتهام استفاده از اطلاعات کودکان برای آموزش ChatGPT
در شکایتی تازه علیه OpenAI ادعا شده است که ChatGPT حتی پس از اطلاع از اینکه یکی از کاربرانش تنها ۱۲ سال دارد، به گفت‌وگو با او ادامه داده و حتی ظاهرش را ارزیابی کرده است.
نویسنده: الکس والدس | ویراستار: گیل کوپر | ۱۴ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۱۸:۰۱ به وقت شرق آمریکا
OpenAI با توسعه ChatGPT آن را به سودآورترین چت‌بات جهان تبدیل کرده است، اما دو شاکی اهل هاوایی مدعی‌اند که این شرکت در مسیر دستیابی به چنین موفقیتی، اطلاعات میلیون‌ها کودک را به‌صورت غیرقانونی از اینترنت جمع‌آوری کرده است. آن‌ها اکنون در ازای استفاده از این اطلاعات، خواستار دریافت سهمی از شرکت یا معادل نقدی آن هستند.
این پرونده با عنوان «جین دو علیه بنیاد OpenAI» روز سه‌شنبه از سوی مادری به نمایندگی از دو فرزندش، یک دختر ۱۲ ساله و یک پسر ۱۶ ساله، مطرح شد. شاکیان می‌گویند OpenAI بدون کسب اجازه از والدین، از اطلاعات میلیون‌ها کودکی استفاده کرده که در ChatGPT حساب کاربری ساخته‌اند. در شرایط استفاده از خدمات OpenAI تصریح شده است: «اگر کمتر از ۱۸ سال دارید، برای استفاده از خدمات باید از والدین یا سرپرست قانونی خود اجازه بگیرید.» بااین‌حال، در دادخواست آمده است که کودکان همچنان می‌توانند حساب کاربری ایجاد کنند و OpenAI هرگز رضایت والدین را بررسی نمی‌کند.
توضیح: شرکت زیف دیویس (Ziff Davis)، مالک CNET، در سال ۲۰۲۵ شکایتی علیه OpenAI مطرح کرد و مدعی شد این شرکت هنگام آموزش و به‌کارگیری سامانه‌های هوش مصنوعی خود، حقوق مالکیت معنوی زیف دیویس را نقض کرده است.
در این دادخواست همچنین ادعا شده است که OpenAI با ایجاد رابطه‌ای مبتنی بر اعتماد و وابستگی عاطفی، کودکان را به افشای اطلاعات بسیار خصوصی ترغیب می‌کند؛ اطلاعاتی درباره سلامت، روابط شخصی، تصاویر چهره و بدن، صدای ضبط‌شده، رؤیاها، احساسات، ترس‌ها و ناامنی‌های روانی آن‌ها.
در متن شکایت آمده است: «کودکان در برابر ChatGPT مانند کتابی گشوده هستند و این چت‌بات به‌صورت نظام‌مند، تمام صفحات اطلاعات آن‌ها را یکی پس از دیگری بیرون می‌کشد.»
شاکیان استدلال می‌کنند که ChatGPT با تعریف و تمجید از کودکان، تأیید احساسات آن‌ها و طرح پرسش‌های تحریک‌کننده، به‌تدریج شرایطی ایجاد می‌کند که کودکان حتی بیش از خواهر یا برادر، دوستان، معلمان یا والدین خود به این چت‌بات اعتماد کنند. به ادعای آن‌ها، OpenAI از این روش برای گردآوری حجم عظیمی از اطلاعات کودکان، آموزش مدل‌های هوش مصنوعی و ساخت پروفایل‌های شخصی از آن‌ها استفاده می‌کند.
شاکیان خواستار آن هستند که دادگاه این پرونده را به‌عنوان یک دعوای گروهی بپذیرد. در صورت تأیید این درخواست، تمام افرادی در آمریکا که هنگام استفاده از ChatGPT کمتر از ۱۸ سال داشته‌اند، می‌توانند به جمع شاکیان بپیوندند.
آن‌ها به‌عنوان غرامت خواستار آن شده‌اند که OpenAI متناسب با تعداد توکن‌هایی که هر کودک از طریق ChatGPT در اختیار این شرکت قرار داده است، بخشی از سهام خود یا معادل نقدی آن را به کودکان بپردازد. توکن واحدی است که شرکت‌های هوش مصنوعی برای محاسبه میزان استفاده از چت‌بات‌ها به کار می‌برند. به گفته OpenAI، یک گفت‌وگوی ۷۵ کلمه‌ای تقریباً معادل ۱۰۰ توکن است.
در بخشی از دادخواست آمده است: «OpenAI بارها از تمایل خود برای تقسیم بخشی از ثروت عظیم حاصل از مدل‌های هوش مصنوعی‌اش با عموم مردم سخن گفته است. این شکایت فرصتی در اختیار OpenAI قرار می‌دهد تا به این وعده عمل کند؛ آن هم با شروع از شمار فراوان کودکانی که قربانی اقدامات این شرکت شده‌اند.»
در همین راستا، سم آلتمن، مدیرعامل OpenAI، اوایل امسال طرح ایجاد یک صندوق ثروت عمومی را مطرح کرد که قرار است درآمدهای حاصل از هوش مصنوعی را میان مردم توزیع کند. یکی از اهداف این طرح، تشویق مردم به سرمایه‌گذاری در شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی عنوان شده بود.
نماینده OpenAI به درخواست CNET برای اظهارنظر درباره این شکایت، بلافاصله پاسخی نداد.
این پرونده یکی از ده‌ها شکایتی است که طی چند سال گذشته علیه OpenAI مطرح شده‌اند. در برخی از این پرونده‌ها ادعا شده است که ChatGPT در خودکشی کاربران، آسیب‌رساندن آن‌ها به خود و بروز بحران‌های سلامت روان نقش داشته است. در مجموعه دیگری از شکایت‌ها نیز OpenAI متهم شده که پیش از کشته‌شدن چند نفر در مدرسه‌ای در تامبلر ریج، واقع در استان بریتیش کلمبیای کانادا، فعالیت هشدارگذاری‌شده یکی از کاربران ChatGPT را به مقام‌های مسئول اطلاع نداده است. در شکایت‌های دیگری هم ادعا شده که OpenAI برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی خود از آثار دارای حق نشر استفاده کرده است.
ChatGPT می‌دانست کاربرش تنها ۱۲ سال دارد
در دادخواستی که این هفته ثبت شد، جزئیات چندین گفت‌وگو میان دختر ۱۲ ساله شاکی، که در اسناد پرونده با شناسه «MC1» معرفی شده، و ChatGPT آمده است. این دختر در یکی از گفت‌وگوها صراحتاً اعلام کرده بود که فقط ۱۲ سال دارد، اما چت‌بات همچنان به مکالمه ادامه داد. این در حالی است که طبق اعلام OpenAI، کاربران برای استفاده از ChatGPT باید دست‌کم ۱۳ سال داشته باشند و رضایت والدین خود را نیز دریافت کرده باشند.
بر اساس دادخواست، گفت‌وگوهای این دختر در ابتدا به موضوعات ساده‌ای مانند پیشنهاد غذا برای شام و کمک در انجام تکالیف مدرسه محدود بود، اما به‌مرور به مسائل شخصی مربوط به سلامت، ظاهر و احساسات او کشیده شد. او در یکی از مکالمات پرسیده بود: «چرا این روزها همه‌چیز عصبانی‌ام می‌کند؟ ... هر بار مادرم چیزی به من می‌گوید یا از من می‌خواهد کاری انجام بدهم، واقعاً کلافه و عصبانی می‌شوم.»
ChatGPT پس از این پرسش، چند دلیل احتمالی برای عصبانیت مداوم او مطرح کرد. وقتی دختر بار دیگر گفت که ۱۲ سال دارد، چت‌بات پاسخ داد: «ممنون که این را به من گفتی ❤️. اینکه ۱۲ سال داری، در واقع نکته مهمی است که کمک می‌کند شرایطت را بهتر درک کنم.»
در شکایت همچنین آمده است که این دختر بارها عکس‌های سلفی خود را برای ChatGPT فرستاده و درباره ویژگی‌هایی از ظاهرش که آن‌ها را مشکل می‌دانسته، نظر خواسته است؛ از جمله گونه‌های تپل، جوش‌های صورت و این نگرانی که شاید «زشت» باشد.
او همچنین از ChatGPT خواسته بود به ظاهرش «امتیاز» بدهد. چت‌بات در پاسخ گفته بود: «آره حتماً! می‌توانم یک ارزیابی سرگرم‌کننده همراه با امتیازدهی انجام بدهم! مثلاً ویژگی‌های صورت، مدل مو، ظاهر کلی، سبک پوشش، تقارن چهره و چیزهای دیگر را بررسی کنم... یک عکس بفرست تا انجامش بدهم!» در دادخواست ادعا شده است که ChatGPT به‌تدریج شیوه گفت‌وگوی این دختر را تقلید می‌کرد و از زبان، واژه‌ها و ایموجی‌های مشابه او استفاده می‌کرد.
در بخش دیگری از شکایت آمده است: «ChatGPT به‌گونه‌ای طراحی شده که عمداً این اطلاعات را از MC1 استخراج کند تا OpenAI بتواند از آن‌ها برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ خود و تشکیل پرونده‌ای شخصی‌سازی‌شده درباره او استفاده کند؛ پرونده‌ای که OpenAI آن را برای همیشه نگه خواهد داشت و بعداً برای تبلیغات به کار خواهد گرفت.»
اوایل ماه جاری، سازمان ناظر Common Sense Media نسخه ویژه نوجوانان ChatGPT موسوم به ChatGPT for Teens را که در ماه اوت عرضه شده بود، «خطری غیرقابل‌قبول» برای کاربران نوجوان توصیف کرد. به گفته این سازمان، چت‌بات هنگام گفت‌وگوی کودکان درباره خودکشی، خودآزاری یا اختلالات خوردن، والدین را مطلع نمی‌کرد. همچنین به‌جای کمک به نوجوانان برای تقویت مهارت‌های اساسی یادگیری، اغلب پاسخ تکالیف مدرسه را مستقیماً در اختیارشان قرار می‌داد.
OpenAI اعلام کرده است که ChatGPT for Teens هنگام مطرح‌شدن موضوعات «پرخطر» از سوی کودکان، به والدین هشدار خواهد داد. این شرکت همچنین گفته است که این چت‌بات در انجام تکالیف و آماده‌شدن برای امتحانات، نقش یک همراه و همکار آموزشی را برای کودکان ایفا خواهد کرد.
فعال حقوق کودکان: کنگره باید وارد عمل شود
دونا رایس هیوز، رئیس و مدیرعامل سازمان حمایت از ایمنی دیجیتال کودکان Enough is Enough، معتقد است اتهام‌های مطرح‌شده در این شکایت نمونه دیگری از رویکرد رایج صنعت هوش مصنوعی است که بر اصل «سریع حرکت کن، حتی اگر به خراب‌شدن چیزها منجر شود» تکیه دارد. به گفته او، تدابیر حفاظتی و سیاست‌های این صنعت برای محافظت از کودکان به‌اندازه کافی قوی نیستند.
هیوز در گفت‌وگو با CNET گفت: «وقتی یک پلتفرم هوش مصنوعی به دختری ۱۲ ساله اجازه می‌دهد عکس‌های خودش را بارگذاری کند تا چت‌بات به ظاهرش امتیاز بدهد، این اتفاق نه‌تنها به‌شدت نگران‌کننده است، بلکه نوعی سوءاستفاده محسوب می‌شود.»
هیوز از کنگره آمریکا خواست چندین لایحه مرتبط با ایمنی کودکان در برابر هوش مصنوعی را تصویب کند؛ از جمله قانون حریم خصوصی هوش مصنوعی جوانان (Youth AI Privacy Act)، قانون چت‌بات (CHATBOT Act)، قانون هوش مصنوعی کودکان و ایمنی اسباب‌بازی‌ها مصوب ۲۰۲۶ (Children’s Artificial Intelligence, Toy Safety Act of 2026) و قانون گارد (Guard Act). روند تصویب این طرح‌های قانونی، با وجود عبور آن‌ها از کمیته‌های مربوطه، متوقف شده است.
هیوز همچنین تأکید کرد که اگرچه نباید تمام مسئولیت پیامدهای هوش مصنوعی بر زندگی کودکان بر دوش والدین گذاشته شود، آن‌ها می‌توانند برای آشنایی با راهکارهای محافظت از فرزندانشان در عصر هوش مصنوعی، به وب‌سایت InternetSafety101.org مراجعه کنند.