انویدیا دو هفته پیش از عرضه ChatGPT از هوش مصنوعی مولد سخن گفت؛ نشانه‌هایی که امروز هم معنادارند
نویسنده: اندرس بایلوند، موتلی فول
۱۴ اکتبر ۲۰۲۶
در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۲، انویدیا (NASDAQ: NVDA) نتایج مالی سه‌ماهه سوم سال مالی ۲۰۲۳ خود را منتشر کرد. گزارش چندان امیدوارکننده‌ای نبود. این شرکت طراح تراشه حتی نتوانسته بود به میانگین پیش‌بینی تحلیلگران وال‌استریت درباره سودآوری دست پیدا کند.
درآمد شرکت نسبت به سال قبل ۱۷ درصد کاهش یافته و فروش بخش بازی تقریباً نصف شده بود. محدودیت‌های جدید صادراتی آمریکا نیز مانع فروش پیشرفته‌ترین تراشه‌های مراکز داده انویدیا به چین می‌شد. مدیران شرکت به همین دلیل ۷۰۲ میلیون دلار از ارزش موجودی کالاهایی را که دیگر انتظار فروششان در بازار چین نمی‌رفت، به‌عنوان هزینه شناسایی کردند. اگر آن شب فقط نگاهی به تیتر خبرها انداخته و دوباره روی مبل نشسته بودید، کسی نمی‌توانست سرزنشتان کند.
اما دو هفته بعد، اوپن‌ای‌آی ChatGPT را عرضه کرد و دنیای فناوری به هیجان آمد. انویدیا در آن زمان نیز مشغول عرضه تراشه‌هایی بود که زیرساخت این فناوری شگفت‌انگیز هوش مصنوعی مولد را فراهم می‌کردند. ارزش بازار سهام این شرکت آن روزها حدود ۳۹۰ میلیارد دلار بود، اما در اکتبر ۲۰۲۶ به ۵٫۵ تریلیون دلار رسیده است. شرایط به‌کلی تغییر کرده و نوامبر ۲۰۲۲ به یکی از نقاط عطف این تحول تبدیل شده است.
برای همین تصمیم گرفتم دوباره به سراغ آن جلسه نه‌چندان هیجان‌انگیز بررسی نتایج مالی بروم. می‌دانم که وقتی از آینده خبر داریم، تشخیص نشانه‌های گذشته آسان‌تر است. بااین‌حال، بازنگری گذشته راه خوبی برای فهمیدن این است که نشانه‌های اولیه یک تحول بزرگ، پیش از آشکار شدن آن، چه شکلی دارند.
سایه بحران بر آمار فروش بخش بازی
انویدیا هنوز بیشتر به‌عنوان شرکتی شناخته می‌شد که محصولاتش برای گیمرها ساخته شده‌اند. تب خرید کارت‌های گرافیک در دوران همه‌گیری کرونا، که استخراج‌کنندگان رمزارز نیز به آن دامن زده بودند، سرانجام با فروکش کردن تقاضا به پایان رسیده بود. اما آثار آن دوران همچنان به شکل موجودی فروش‌نرفته در شبکه توزیع و کارت‌های گرافیک دست‌دوم در ای‌بی خودنمایی می‌کرد. وقتی یکی از تحلیلگران درباره تجهیزات باقی‌مانده از دوران رونق استخراج رمزارز پرسید، جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، پاسخ داد که دیگر انتظار ندارد فناوری بلاک‌چین بخش مهمی از کسب‌وکار شرکت باشد.
در سال ۲۰۲۲، آن پاسخ ممکن بود تلاشی از سوی هوانگ برای طفره رفتن از پرسشی ناخوشایند در میانه رکود بازار رمزارزها به نظر برسد. اما حق کاملاً با او بود. اتریوم در سپتامبر همان سال استخراج مبتنی بر پردازنده‌های گرافیکی را کنار گذاشته و به سازوکار اثبات سهام روی آورده بود. از سوی دیگر، پردازنده‌های تخصصی استخراج بیت‌کوین از مدت‌ها پیش چندین مرتبه بزرگی کارآمدتر از پردازنده‌های گرافیکی شده بودند. حتی اگر رونق هوش مصنوعی در آستانه آغاز نبود، دوران جهش تقاضا برای تجهیزات استخراج رمزارز به پایان رسیده بود.
در همین حال، بخش دیگری از صورت سود و زیان انویدیا داستان کاملاً متفاوتی داشت. درآمد مراکز داده با رشد ۳۱ درصدی به رکورد ۳٫۸ میلیارد دلار رسیده بود، درحالی‌که درآمد بخش بازی با افت ۵۱ درصدی به ۱٫۶ میلیارد دلار کاهش یافته بود. تنها یک سال پیش، بخش بازی سهم بزرگ‌تری از درآمد شرکت داشت. اما در این سه‌ماهه، درآمد مراکز داده حدود ۲٫۴ برابر بخش بازی شده و نزدیک به دو سوم کل درآمد انویدیا را تشکیل می‌داد.
درحالی‌که بیشتر نگاه‌ها به وضعیت نابسامان بخش بازی دوخته شده بود، ستون تازه کسب‌وکار انویدیا عملاً شکل گرفته و استحکام یافته بود.
انویدیا پیش از آنکه ChatGPT به نماد این تحول تبدیل شود، روند آینده را شناسایی کرده بود
آنچه برای من جالب است، این است که مدیران انویدیا صرفاً به اشاره‌های مبهم بسنده نکرده بودند. کولت کرس، مدیر مالی شرکت، رشد بخش مراکز داده را به کاربردهایی مانند «مدل‌های زبانی بزرگ، سامانه‌های پیشنهاددهنده و هوش مصنوعی مولد» نسبت داده بود. هوانگ نیز از «آغاز عصر هوش مصنوعی مولد» سخن گفته بود. در ارائه مخصوص سرمایه‌گذاران هم به‌صراحت آمده بود که مدل‌های زبانی بزرگ یا LLMها «امروزه به‌طور گسترده مهم‌ترین مدل‌های هوش مصنوعی به شمار می‌روند».
در آن زمان، بسیاری از سرمایه‌گذاران هنوز نمی‌دانستند LLM به چه معناست و باید آن را جست‌وجو می‌کردند. همه اینها پیش از آن بود که ChatGPT این اصطلاح تخصصی را به موضوعی برای گفت‌وگوهای روزمره، حتی سر میز شام، تبدیل کند.
در اسلایدهای ارائه، نموداری نیز درباره توان پردازشی موردنیاز برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی مبتنی بر معماری ترنسفورمر وجود داشت. طبق آن نمودار، این نیاز هر دو سال حدود ۲۷۵ برابر می‌شد، درحالی‌که رشد توان پردازشی موردنیاز برای سایر کاربردها در همین بازه حدود ۸ برابر بود. اگر از زاویه پیش‌بینی فروش یک شرکت تولیدکننده تراشه‌های هوش مصنوعی به این نمودار نگاه کنید، ارقام آن ناگهان بسیار هیجان‌انگیز می‌شوند.
اما نوبت به اسلاید متاورس رسید
ارائه انویدیا به مدل‌های زبانی بزرگ محدود نمی‌شد. درست در اسلاید بعدی، سامانه‌های پردازشی اومنی‌ورس (Omniverse) انویدیا به‌عنوان زیربنایی برای متاورس معرفی شده بودند. در اسلاید دیگری نیز کاربردهای متاورس «موج بعدی» توصیف شده بودند. در اسلاید مربوط به فرصت بازار یک تریلیون دلاری شرکت، برای نرم‌افزارهای اومنی‌ورس بازاری به ارزش ۱۵۰ میلیارد دلار پیش‌بینی شده بود؛ دقیقاً همان رقمی که برای نرم‌افزارهای هوش مصنوعی سازمانی در نظر گرفته بودند.
روی کاغذ، هر دو حوزه تقریباً به یک اندازه شانس موفقیت داشتند. حدود یک سال پیش از آن، فیسبوک نام خود را به متا پلتفرمز (NASDAQ: META) تغییر داده بود. در مسیری متفاوت از آنچه واقعاً اتفاق افتاد، شاید جهان‌های واقعیت مجازی می‌توانستند همان توجهی را به خود جلب کنند که هوش مصنوعی در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۳ به دست آورد.
البته برای رعایت انصاف در حق انویدیا باید گفت اومنی‌ورس عمدتاً برای ساخت دوقلوهای دیجیتال صنعتی، از جمله مدل‌های مجازی کارخانه‌ها و شبکه‌های ریلی، طراحی شده بود، نه آواتارهای کارتونی. این محصول همچنان وجود دارد، اما عامل تبدیل انویدیا به شرکتی با ارزش بازار ۵٫۵ تریلیون دلار نبود.
زیرساخت‌های کمتر دیده‌شده اما حیاتی
هوانگ بخش قابل‌توجهی از پاسخ‌های خود را به فناوری شبکه اختصاص داد. او استدلال می‌کرد که سرمایه‌گذاری در اتصالات پرسرعت و قدرتمند، در مراکز داده بزرگ هوش مصنوعی از نظر اقتصادی توجیه‌پذیر است و هزینه خود را جبران می‌کند. در اسلایدهای ارائه نیز شبکه و فضای ذخیره‌سازی نه به‌عنوان اجزای جانبی مستقل، بلکه به‌عنوان بخش‌هایی از «بافت یکپارچه زیرساخت پردازشی» توصیف شده بودند. مایکروسافت (NASDAQ: MSFT) در آستانه راه‌اندازی پلتفرمی برای زیرساخت هوش مصنوعی بود که تمام شبکه ارتباطی آن بر فناوری InfiniBand انویدیا متکی بود. همین رویکرد جامع در سطح سامانه کمک می‌کند بفهمیم چرا انویدیا توانست سهم بزرگی از موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی را به دست آورد و درآمدش صرفاً به فروش پردازنده‌های گرافیکی محدود نماند.
نکته جالب دیگر اینکه مایکروسافت بزرگ‌ترین حامی مالی اوپن‌ای‌آی نیز بود. بااین‌حال، هیچ‌کس در آن جلسه ارتباط میان این دو موضوع را مطرح نکرد.
عرضه تراشه H100 از قبل آغاز شده بود
انویدیا در همان سه‌ماهه عرضه پردازنده گرافیکی H100 مخصوص مراکز داده را آغاز کرده بود. هوانگ می‌گفت مشتریان برای دستیابی به این تراشه «بی‌صبرانه منتظرند». او انتظار داشت حجم عرضه تا اوایل سال ۲۰۲۳ به سطح بالایی برسد و روند افزایش تولید و عرضه آن از نسل قبلی سریع‌تر باشد. طبق اسلایدهای ارائه، شرکای تجاری انویدیا قرار بود نخستین موج محصولات و خدمات مبتنی بر H100 را در سه‌ماهه چهارم سال مالی عرضه کنند. ChatGPT نیز دقیقاً در همان سه‌ماهه منتشر شد.
برنامه‌ریزی برای چنین هم‌زمانی دقیقی آسان نیست. اما از نگاه سرمایه‌گذاران، نشانه‌های تحول آینده درست مقابل چشمشان قرار داشت.
درس‌هایی که از آن جلسه می‌توان گرفت
البته هیچ‌کدام از این نشانه‌ها تضمین نمی‌کرد که اتفاقات بعدی حتماً رخ خواهند داد. انویدیا برای سه‌ماهه چهارم درآمدی معادل ۶ میلیارد دلار پیش‌بینی کرده بود که تنها اندکی بیشتر از درآمد سه‌ماهه سوم بود. در چشم‌انداز کوتاه‌مدت شرکت، محدودیت‌های صادراتی چین، هزینه‌های ناشی از کاهش ارزش موجودی کالا و رکود بخش بازی همچنان مهم‌ترین موضوعات بودند.
بااین‌حال، در شرایطی که سایر بخش‌های کسب‌وکار انویدیا کوچک‌تر می‌شدند، درآمد مراکز داده همچنان رشد می‌کرد. مدیران شرکت مشخصاً درباره مدل‌های زبانی بزرگ و هوش مصنوعی مولد صحبت می‌کردند. از سوی دیگر، تولید و عرضه تراشه پرچم‌دار جدید انویدیا نیز در حال افزایش بود؛ تراشه‌ای که دقیقاً برای پاسخ‌گویی به نیاز همین کاربردها طراحی شده بود.
این سه نشانه ارزش آن را دارند که در هر جلسه بررسی نتایج مالی به دنبالشان باشیم: کدام بخش کسب‌وکار حتی در دوران رکود به رشد خود ادامه می‌دهد و مدیران شرکت مرتب به چه موضوعاتی بازمی‌گردند.
اندرس بایلوند در بیت‌کوین، اتریوم و انویدیا سرمایه‌گذاری کرده است. موتلی فول نیز در بیت‌کوین، اتریوم، متا پلتفرمز، مایکروسافت، انویدیا و ای‌بی سرمایه‌گذاری کرده و خرید آنها را توصیه می‌کند. موتلی فول دارای سیاست افشای اطلاعات است.
این مقاله با عنوان «انویدیا دو هفته پیش از عرضه ChatGPT از هوش مصنوعی مولد سخن گفت؛ نشانه‌هایی که امروز هم معنادارند» نخستین بار در وب‌سایت موتلی فول منتشر شده است.