نشانه‌های استفاده از هوش مصنوعی برای تقویت فعالیت‌های تروریستی در نیجریه آشکار شده است
۱۵ اکتبر ۲۰۲۶
نویسنده: مجمع دفاعی آفریقا (Africa Defense Forum)
نکات کلیدی
- بر اساس مصاحبه‌های پژوهشگران دانشگاه کمبریج با اعضای سابق گروه‌های تروریستی بوکوحرام و شاخه غرب آفریقای داعش در نیجریه، این گروه‌ها از ابزارهای هوش مصنوعی مانند چت‌جی‌پی‌تی، کلود، دیپ‌سیک، جمینای، گروک و متا ای‌آی برای برنامه‌ریزی حملات، رفع مشکلات تسلیحاتی و طراحی مواد منفجره استفاده می‌کنند.
- استفاده از هوش مصنوعی در این گروه‌ها با تشکیل واحدهای تخصصی، برگزاری دوره‌های آموزشی داخلی و اعزام مربیانی از سوی هسته مرکزی داعش به فعالیتی سازمان‌یافته تبدیل شده است. این مربیان لپ‌تاپ‌های مجهز به نرم‌افزارهای رمزگذاری و حساب‌های کاربری موردنیاز را در اختیار اعضا قرار داده‌اند و روش‌هایی مانند «جیلبریک» یا دور زدن محدودیت‌های ایمنی هوش مصنوعی را آموزش داده‌اند. استفاده از این فناوری دست‌کم از سال ۲۰۲۳ آغاز شده است.
- پژوهشگران معتقدند هوش مصنوعی بیش از آنکه شکل تازه‌ای از تروریسم ایجاد کند، توانایی‌های موجود گروه‌های چریکی را تقویت می‌کند. این روند مقابله با تروریسم را دشوارتر کرده و احتمال دارد آموزش‌های مشابه به دیگر شاخه‌های داعش نیز گسترش یافته باشد.
گروه‌های تروریستی در طول تاریخ معمولاً در استفاده از فناوری‌های نوظهور پیش‌قدم بوده‌اند و هوش مصنوعی نیز از این قاعده مستثنا نیست. یافته‌های پژوهشی جدید نشان می‌دهد گروه‌های تروریستی در نیجریه از هوش مصنوعی برای برنامه‌ریزی و اجرای حملات مرگبار استفاده می‌کنند.
گزارشی از دانشگاه کمبریج که بر پایه مصاحبه‌های حضوری با ده‌ها نفر از اعضای سابق بوکوحرام و شاخه غرب آفریقای داعش (ISWAP) تهیه شده، ابعاد استفاده این گروه‌ها از ابزارهای هوش مصنوعی را روشن کرده است. بر اساس این گزارش، اعضای این گروه‌ها برای دریافت اطلاعات، دستورالعمل‌ها و راهنمایی‌های موردنیاز خود به ابزارهایی مانند چت‌جی‌پی‌تی، کلود، دیپ‌سیک، جمینای، گروک و متا ای‌آی مراجعه می‌کنند.
آنتونیا یولیخ، پژوهشگر حوزه فناوری و تروریسم در دانشگاه کمبریج و نویسنده این مطالعه، می‌گوید: «استفاده از هوش مصنوعی در این گروه‌ها از طریق واحدهای تخصصی و آموزش‌های داخلی به فعالیتی سازمان‌یافته تبدیل شده است. این فناوری به آن‌ها در برنامه‌ریزی حملات، رفع مشکلات مربوط به سلاح‌ها و طراحی وسایل انفجاری کمک کرده است، زیرا کاربران توانسته‌اند برخی از محدودیت‌های ایمنی این ابزارها را دور بزنند.»
هسته مرکزی گروه داعش مربیانی را از عراق، افغانستان، شمال آفریقا و مناطق دیگر اعزام کرده است تا به فرماندهان شاخه غرب آفریقای این گروه نحوه استفاده از هوش مصنوعی را آموزش دهند. این مربیان لپ‌تاپ‌های مجهز به نرم‌افزارهای رمزگذاری را در اختیار فرماندهان قرار داده‌اند، حساب‌های اشتراکی برای آن‌ها ایجاد کرده‌اند و هر روز درباره روش‌های بهره‌برداری بهتر از قابلیت‌های پلتفرم‌های مختلف به آن‌ها مشاوره داده‌اند.
یکی از روش‌هایی که در این آموزش‌ها ارائه شده، «جیلبریک» (Jailbreaking) نام دارد. در این روش، به کاربران آموزش داده می‌شود چگونه محدودیت‌های اخلاقی و ایمنی تعبیه‌شده در ابزارهای هوش مصنوعی را دور بزنند؛ محدودیت‌هایی که برای جلوگیری از ارائه اطلاعات خطرناک، از جمله دستورالعمل ساخت بمب لوله‌ای، طراحی شده‌اند.
یکی از فرماندهان شاخه غرب آفریقای داعش در گفت‌وگو با یولیخ توضیح داده است: «افرادی که آموزش‌های گسترده دیده‌اند، محدودیت‌ها را دور می‌زنند. مثلاً می‌گویند این اطلاعات را برای ساخت یک فیلم یا چیزی شبیه به آن می‌خواهند.»
گریگ کلاین، متخصص تروریسم بین‌المللی در دانشگاه لیدن هلند، می‌گوید یافته‌های پژوهش کمبریج با نتایج تحقیقات خود او درباره استفاده گروه‌های تروریستی از هوش مصنوعی همخوانی دارد.
او توضیح می‌دهد: «یکی از مهم‌ترین نکاتی که هر دو پژوهش بر آن اتفاق نظر دارند، این است که هوش مصنوعی احتمالاً به شکل‌گیری گونه‌های تازه تروریسم، روش‌های جدید حمله یا سلاح‌های کاملاً نو منجر نمی‌شود. نقش اصلی این فناوری بیشتر به‌عنوان عاملی برای چندبرابر کردن توان عملیاتی گروه‌هاست؛ یعنی قابلیت‌هایی را که از قبل در اختیار دارند، تقویت می‌کند.»
یولیخ بر اساس مصاحبه‌های خود برآورد می‌کند که شاخه غرب آفریقای داعش استفاده از هوش مصنوعی را از سال ۲۰۲۳ آغاز کرده است؛ یعنی تنها چند ماه پس از عرضه چت‌جی‌پی‌تی در نوامبر ۲۰۲۲. به اعتقاد او، این اقدام بخشی از برنامه گسترده‌تر آموزش و ارتقای مهارت نیروهاست که رهبری جهانی داعش آن را دنبال می‌کند. او همچنین هشدار می‌دهد که بعید است چنین آموزش‌هایی فقط در نیجریه انجام شده باشد.
یولیخ در گزارش خود نوشته است: «از آنجا که داعش توانمندی‌های فنی را میان شاخه‌های منطقه‌ای خود گسترش می‌دهد و آن‌ها را در قالب یک شبکه جهانی یکپارچه اداره می‌کند، احتمالاً آموزش‌های مشابه به دیگر شاخه‌های وابسته نیز رسیده است. بوکوحرام نیز از طریق شبکه‌هایی جداگانه آموزش‌های مشابهی دریافت کرده که نشان می‌دهد این دانش و مهارت‌ها به یک گروه خاص محدود نمانده است.»
آدونیا ندیگه، خبرنگار مستقر در نایروبی که برای وب‌سایت تک‌کابل (TechCabal) فعالیت می‌کند، می‌گوید هوش مصنوعی مزیتی در اختیار تروریست‌ها قرار می‌دهد که پژوهشگران از آن با اصطلاح «ارتقای توانمندی» (Uplift) یاد می‌کنند. منظور از این اصطلاح، بهبود توانایی‌ها و ظرفیت‌های عملیاتی در نتیجه استفاده از یک فناوری یا مداخله مشخص است؛ بهبودی که بدون آن امکان‌پذیر نبود.
او در مقاله‌ای که سوم سپتامبر منتشر شد، نوشته است: «خطر فوری این نیست که هوش مصنوعی نیروهای تازه‌کار را به نابغه‌های نظامی تبدیل کند. خطر واقعی آن است که سازمانی باتجربه، که سال‌ها در مناطق مرزی کشورهای مختلف جنگ چریکی انجام داده، در انجام کارهایی که از پیش بلد بوده، توانمندتر شود.»
برای نهادهای امنیتی که همین حالا نیز با چالش‌های جنگ نامتقارن روبه‌رو هستند، مقابله با تروریسم پیچیده‌تر از گذشته شده است. گروه‌های تروریستی در تمام مراحل عملیات خود، از برنامه‌ریزی گرفته تا اجرا و ارزیابی نتایج، از هوش مصنوعی بهره می‌گیرند. در چنین شرایطی، آینده می‌تواند خطرات ناشناخته‌ای به همراه داشته باشد.
یکی از اعضای سابق شاخه غرب آفریقای داعش در گفت‌وگو با یولیخ گفته است: «هیچ سؤالی نبوده که از آن بپرسیم و پاسخی دریافت نکنیم. ما باور داریم که همه‌چیز را می‌داند.»