پای جاسوسی به صنعت هوش مصنوعی باز شد
در حالی که جهان نگران تهدیدهای امنیتی تازه‌ای است که ممکن است هوش مصنوعی به وجود آورد، خطری قدیمی و آشنا به یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های این صنعت راه یافته است: جاسوسی. چند روز پیش، شرکت OpenAI فاش کرد که تیم امنیتی آن دستگاه ضبط صدایی را کشف کرده که به درگاه USB یک تلویزیون در یکی از اتاق‌های کنفرانس دفتر این شرکت در سان‌فرانسیسکو متصل شده بود؛ اتاقی که برای گفت‌وگو درباره موضوعات بسیار حساس استفاده می‌شد. این دستگاه را یکی از کارکنان شرکت به نام عبدالرحمن الفوزان که سال گذشته به OpenAI پیوسته بود، نصب کرده بود. تحقیقات بعدی نشان داد که او قصد داشته دستگاه‌های ضبط دیگری نیز در بخش‌های حفاظت‌شده و دارای دسترسی محدود دفتر نصب کند.
جاسوسی صنعتی پدیده تازه‌ای نیست و شرکت‌ها بارها برای دستیابی به اطلاعات محرمانه رقبای خود دست به جاسوسی زده‌اند. حتی غول‌های فناوری مانند اپل و توییتر، که اکنون با نام ایکس شناخته می‌شود، نیز با مواردی روبه‌رو بوده‌اند که کارکنان سابقشان اسرار تجاری شرکت را با خود برده یا برای جاسوسی تلاش کرده‌اند. اما آنچه پرونده اخیر را متمایز می‌کند، این است که برای نخستین بار موردی از شناسایی و دستگیری فردی در حال جاسوسی در یکی از شرکت‌های مطرح هوش مصنوعی به‌صورت عمومی ثبت و گزارش شده است.
موضوع دیگری که کنجکاوی‌ها را درباره این پرونده بیشتر کرده، پیشینه الفوزان است. او شهروند عربستان سعودی است و با دریافت بورسیه تحصیلی توانست در رشته علوم و مهندسی کامپیوتر تحصیل کند و سپس برای ادامه تحصیلات به آمریکا برود. او پیش از پیوستن به OpenAI، در شرکت متا و دست‌کم یک استارتاپ دیگر فعالیت کرده بود. اسناد عمومی و گزارش‌های منتشرشده همچنین از ارتباط او با شبکه‌ای از متخصصان سعودی حوزه فناوری در سیلیکون‌ولی حکایت دارند؛ متخصصانی که به سازمان‌های عربستان سعودی، از جمله نهاد بیمه‌های اجتماعی این کشور، مشاوره می‌دادند. نام الفوزان همچنین به‌عنوان شریک سرمایه‌گذاری خطرپذیر در یک شرکت مستقر در ریاض ثبت شده بود؛ شرکتی که شاهزاده خالد بن بدر آل سعود نیز از شرکای آن به شمار می‌رود.
البته هیچ‌یک از این ارتباطات ثابت نمی‌کند که الفوزان به نمایندگی از یک دولت خارجی فعالیت می‌کرده است. بااین‌حال، در صنعتی که شرکت‌های آن برای توسعه فناوری‌هایی با پیامدهای عمیق برای امنیت ملی با یکدیگر رقابت می‌کنند، چنین ارتباطاتی پرسش‌برانگیز شده است. نکته قابل‌توجه اینکه در سال ۲۰۱۹ نیز دو شهروند سعودی شاغل در توییتر متهم شده بودند که به نمایندگی از عربستان سعودی از کاربران این شبکه اجتماعی، از جمله مخالفان حکومت این کشور، جاسوسی کرده‌اند. از سوی دیگر، همین هفته گذشته جیکوب کاکسون، پژوهشگر سابق شرکت آنتروپیک که هشدارهایش درباره خطرات هوش مصنوعی نگرانی‌های گسترده‌ای در جهان برانگیخته بود، درباره احتمال حضور جاسوسان در دفاتر شرکت‌های پیشرو هوش مصنوعی هشدار داد. او در یک پادکست ادعا کرد که «۹۰ درصد» اطمینان دارد چین در شرکت‌های آنتروپیک و OpenAI جاسوسانی دارد.
ممکن است الفوزان، همان‌طور که ادعا شده، موفق به دستیابی به هیچ اطلاعات ارزشمندی نشده باشد؛ اما افشای اینکه فردی هنگام تلاش برای چنین اقدامی شناسایی شده، زنگ خطر را برای صنعت هوش مصنوعی به صدا درمی‌آورد. هرچه قابلیت‌های هوش مصنوعی از نظر راهبردی ارزشمندتر می‌شوند، افراد و شرکت‌های بیشتری و احتمالاً حتی دولت‌ها برای سرقت اطلاعات ارزشمند این حوزه تلاش خواهند کرد. کشف این مورد در OpenAI شاید نخستین نمونه تأییدشده جاسوسی در داخل یک شرکت هوش مصنوعی باشد، اما بعید است آخرین مورد باشد.