شکایت جدید علیه OpenAI به اتهام سوءاستفاده از گفت‌وگوهای خصوصی کودکان در ChatGPT
مادر دو کودک مدعی است شرکت OpenAI بدون دریافت رضایت معتبر والدین، گفت‌وگوهای خصوصی و عکس‌های فرزندانش را جمع‌آوری کرده و از اطلاعات آن‌ها برای آموزش هوش مصنوعی استفاده کرده است.
نویسنده: کریشی چودری | ویراستار: کیت کوینلان | آخرین به‌روزرسانی: ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶
دختری ۱۲ ساله سن واقعی خود را به ChatGPT گفته بود، اما پس از آن همچنان عکس‌های شخصی‌اش را برای این چت‌بات می‌فرستاد و درباره ظاهر، رژیم غذایی و مشکلات خانوادگی خود با آن صحبت می‌کرد. اکنون مادر این دختر از OpenAI شکایت کرده و مدعی است این شرکت اطلاعات حساس دو فرزندش را بدون رضایت معتبر والدین جمع‌آوری کرده و برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی به کار برده است.
این شکایت که در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ با درخواست رسیدگی به‌صورت دعوای گروهی ثبت شد، پرسش‌هایی را درباره نحوه مدیریت گفت‌وگوهای خصوصی کودکان در ChatGPT و میزان کارآمدی محدودیت‌های سنی این سرویس برای محافظت از آن‌ها مطرح کرده است.[۱]
در ادامه، ادعاهای مطرح‌شده در این شکایت، واکنش OpenAI و نکاتی که والدین باید درباره حریم خصوصی چت‌بات‌های هوش مصنوعی بدانند، بررسی می‌شود.
در شکایت علیه OpenAI چه ادعاهایی مطرح شده است؟
مادر دو کودک ساکن هاوایی با ثبت شکایتی علیه OpenAI و درخواست رسیدگی گروهی به آن مدعی شده است این شرکت بدون دریافت رضایت معتبر والدین، اطلاعات خصوصی کودکان را جمع‌آوری کرده و برای آموزش مدل‌های هوش مصنوعی خود به کار گرفته است.
در متن شکایت، فرزندان این زن با شناسه‌های MC1 و MC2 معرفی شده‌اند. MC1 دختری ۱۲ ساله و MC2 پسری ۱۶ ساله است که هر دو از ChatGPT استفاده می‌کردند. طبق مقررات OpenAI، کاربران این سرویس باید دست‌کم ۱۳ سال داشته باشند و افراد زیر ۱۸ سال نیز برای استفاده از آن به اجازه والدین نیاز دارند.
بر اساس متن شکایت، MC1 به ChatGPT گفته بود که ۱۲ سال دارد، اما چت‌بات همچنان به گفت‌وگو با او ادامه داده است. این دختر ده‌ها عکس سلفی از خود ارسال کرده و درباره غبغب و گونه‌های تپلش سؤال پرسیده بود. طبق ادعای مطرح‌شده، ChatGPT نیز از او درباره وزن و قدش پرسیده و در پاسخ‌های خود از اصطلاحات عامیانه و ایموجی استفاده کرده بود.
گفت‌وگوهای این دختر همچنین موضوعاتی مانند رژیم غذایی، حذف بعضی وعده‌های غذایی، احساسات و اختلافاتش با مادرش را دربرمی‌گرفت. در همین حال، طبق ادعای شاکیان، MC2 نیز از ChatGPT برای انجام تکالیف مدرسه بدون اطلاع دیگران استفاده می‌کرد، درباره روابط عاطفی مشورت می‌گرفت و عکس‌های شخصی خود را بارگذاری می‌کرد.
بر اساس شرایط استفاده از خدمات OpenAI، کاربران زیر ۱۸ سال باید از والدین خود اجازه داشته باشند. بااین‌حال، در شکایت استدلال شده است که فرایند ثبت‌نام این سرویس، وجود چنین اجازه‌ای را به‌اندازه کافی بررسی نمی‌کند. شاکیان مدعی‌اند کودکان می‌توانند هنگام ثبت‌نام اعلام کنند که رضایت والدین را دارند، بدون آنکه OpenAI مستقلاً صحت این ادعا را تأیید کند.
این پرونده همچنین استدلال حقوقی کم‌سابقه‌ای را مطرح می‌کند: گفت‌وگوها، عکس‌ها و سایر اطلاعات کودکان باید دارایی شخصی خود آن‌ها محسوب شود. شاکیان با استناد به ماده ۶۷۰۱ قانون خانواده کالیفرنیا و قانون الحاق اموال کالیفرنیا استدلال می‌کنند کودکانی که داده‌هایشان در توسعه مدل‌های OpenAI نقش داشته است، باید سهمی از ارزش اقتصادی حاصل از آن دریافت کنند.
OpenAI این اتهامات را رد کرده است. این شرکت در بیانیه‌ای که بلومبرگ لا گزارش کرده است، اعلام کرد که به‌شدت با ادعاهای مطرح‌شده در شکایت مخالف است و به تدابیر حفاظتی متناسب با سن کاربران و ابزارهای کنترل والدین که برای نوجوانان ارائه کرده، اشاره کرد.
OpenAI اکنون سرویسی با عنوان ChatGPT برای نوجوانان ارائه می‌دهد که برای کاربران واجد شرایط زیر ۱۸ سال، تدابیر حفاظتی بیشتری در نظر گرفته است. با وجود این، شاکیان همچنان معتقدند اقدامات حفاظتی و شیوه‌های دریافت رضایت در OpenAI کافی نیست. دادگاه هنوز درباره صحت ادعاهای شاکیان یا اعتبار استدلال‌های حقوقی آن‌ها تصمیمی نگرفته است.
در ادامه روند رسیدگی به شکایت چه اتفاقی خواهد افتاد؟
این پرونده هنوز در مراحل ابتدایی رسیدگی قرار دارد. دادگاه باید بررسی کند که آیا شاکیان می‌توانند ادعاهای خود را بر اساس قوانین کالیفرنیا پیگیری کنند و آیا گفت‌وگوها و عکس‌های کودکان، در صورت استفاده برای توسعه مدل‌های هوش مصنوعی، می‌توانند از نظر حقوقی دارایی محسوب شوند یا خیر.
شاکیان همچنین خواستار آن هستند که پرونده به نمایندگی از سایر افرادی که در آمریکا پیش از رسیدن به ۱۸ سالگی از ChatGPT استفاده کرده‌اند، به‌صورت یک دعوای گروهی پیگیری شود. دادگاه هنوز با این درخواست موافقت نکرده و باید مشخص کند که آیا گروه پیشنهادی شرایط قانونی لازم برای رسیدگی گروهی را دارد یا خیر.
یکی از غیرمعمول‌ترین خواسته‌های مطرح‌شده در این شکایت، اختصاص سهمی متناسب از ارزش شرکت OpenAI به کودکان آسیب‌دیده است؛ سهمی که می‌تواند به‌شکل مالکیت سهام شرکت یا معادل نقدی آن پرداخت شود. بااین‌حال، هنوز مشخص نیست که چنین جبرانی از نظر قانونی امکان‌پذیر باشد.
خطرات به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات کودکان با چت‌بات‌های هوش مصنوعی
کودکان ممکن است با چت‌بات‌ها مانند دفتر خاطرات شخصی خود رفتار کنند و مسائلی را با آن‌ها در میان بگذارند که حاضر نیستند به والدین، معلمان یا دوستانشان بگویند. اما گفت‌وگو با سرویس‌های هوش مصنوعی لزوماً محرمانه نیست و این سرویس‌ها ممکن است بر اساس تنظیمات حریم خصوصی و سیاست‌های خود، اطلاعات کاربران را ذخیره یا از آن‌ها استفاده کنند.
گفت‌وگوهای کاربران با چت‌بات‌ها همچنین ممکن است در اختلافات حقوقی به‌عنوان مدرک مورد استفاده قرار گیرند. به گزارش واشنگتن‌پست، طی دو سال گذشته، گفت‌وگوهای کاربران با چت‌بات‌ها در دست‌کم ۱۲ پرونده علنی دادگاهی مطرح شده‌اند.
در یکی از این پرونده‌ها، نوجوانی چند شرکت شبکه اجتماعی را به‌دلیل آسیب‌های ادعایی ناشی از اعتیاد به این پلتفرم‌ها تحت پیگرد حقوقی قرار داده بود. در جریان رسیدگی به پرونده، گفت‌وگوهای او با ChatGPT نیز ارائه شد. این اتفاق یادآوری می‌کند که پیام‌های ردوبدل‌شده با یک چت‌بات ممکن است از همان حمایت‌های قانونی مربوط به محرمانگی برخوردار نباشند که برای گفت‌وگو با برخی متخصصان در نظر گرفته شده است. برای آگاهی بیشتر می‌توان درباره نحوه استفاده از گفت‌وگوهای چت‌بات‌های هوش مصنوعی در دادگاه مطالعه کرد.
شیوه مدیریت اطلاعات شخصی کاربران در OpenAI پیش‌ازاین نیز زیر ذره‌بین نهادهای نظارتی قرار گرفته است. در سال ۲۰۲۴، نهاد حفاظت از داده‌های ایتالیا به‌دلیل نقض مقررات حریم خصوصی مرتبط با ChatGPT، جریمه‌ای ۱۵ میلیون یورویی اعلام کرد. از جمله موارد مطرح‌شده، ابهام درباره مبنای قانونی استفاده از داده‌های شخصی برای آموزش مدل‌ها و ناکافی بودن سازوکارهای تأیید سن کاربران بود. بااین‌حال، دادگاهی در رم در مارس ۲۰۲۶ اعتراض OpenAI به این تصمیم را وارد دانست؛ بنابراین نباید جریمه اولیه را حکمی قطعی و بدون اختلاف حقوقی تلقی کرد.
کودکان هنگام به‌اشتراک‌گذاری اطلاعات حساس، از جمله نام و نام خانوادگی کامل، نشانی محل سکونت، اطلاعات مدرسه یا عکس‌های شخصی، با خطرات گسترده‌تری برای حریم خصوصی خود نیز روبه‌رو می‌شوند. اگر دسترسی غیرمجاز یا نشت داده‌ها باعث افشای این اطلاعات شود، ممکن است از آن‌ها برای جعل هویت، کلاهبرداری یا سایر اشکال سرقت هویت کودکان استفاده شود.
والدین چه نکاتی را باید در نظر داشته باشند؟
این شکایت تاکنون ثابت نکرده است که OpenAI به‌صورت غیرقانونی از اطلاعات این کودکان استفاده کرده است. بااین‌حال، پرونده نگرانی مهمی را برجسته می‌کند: کودکان ممکن است اطلاعات بسیار شخصی خود را با چت‌بات‌های هوش مصنوعی در میان بگذارند، بدون آنکه بدانند پس از ارسال این اطلاعات چه اتفاقی برای آن‌ها می‌افتد.
اگر فرزند نوجوان شما از ChatGPT استفاده می‌کند، می‌توانید از طریق ابزارهای کنترل والدین OpenAI حساب‌های کاربری خود را به یکدیگر متصل کنید. این قابلیت به والدین امکان می‌دهد برخی تنظیمات را مدیریت کنند؛ از جمله اینکه آیا گفت‌وگوهای نوجوان می‌تواند برای بهبود مدل‌های هوش مصنوعی استفاده شود یا خیر. این تنظیم مربوط به آموزش مدل‌ها به‌صورت پیش‌فرض فعال است؛ بنابراین بهتر است آن را بررسی کنید. البته ابزارهای کنترل والدین امکان خواندن گفت‌وگوهای نوجوان را در اختیار آن‌ها قرار نمی‌دهند.
همچنین می‌توانید تنظیمات کنترل داده در ChatGPT را بررسی کنید. غیرفعال کردن گزینه «Improve the model for everyone» (بهبود مدل برای همه) مانع از آن می‌شود که گفت‌وگوهای جدید شما برای آموزش مدل‌های OpenAI استفاده شوند؛ هرچند این اقدام به‌طور خودکار گفت‌وگوهای قبلی را حذف نمی‌کند.
مهم‌تر از همه، با فرزندان خود درباره اطلاعاتی که در اختیار ابزارهای هوش مصنوعی قرار می‌دهند صحبت کنید. آن‌ها را تشویق کنید از بارگذاری عکس‌های خصوصی، اطلاعات شخصی حساس یا جزئیاتی که نمی‌خواهند دیگران ببینند، خودداری کنند. راهنمای ما درباره محافظت از کودکان در فضای آنلاین نیز راهکارهای بیشتری برای کمک به شکل‌گیری عادت‌های دیجیتال ایمن‌تر در اختیار والدین قرار می‌دهد.
منبع
[۱] رویترز: طرح شکایت گروهی علیه OpenAI به‌دلیل جمع‌آوری داده‌های کودکان