رئیس هوش مصنوعی مایکروسافت می‌گوید مدل این شرکت با یک‌چهارم توان محاسباتی، مدل OpenAI را شکست داده است

مصطفی سلیمان به کارکنان خود گفته است مدل داخلی جدید مایکروسافت از سامانه OpenAI که زیربنای GPT-5.6 است عملکرد بهتری دارد. به گفته او، این مدل با حدود ۷۵ درصد توان محاسباتی کمتر به این نتیجه رسیده است؛ ادعایی که زمان مطرح شدنش اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مایکروسافت همچنان بزرگ‌ترین حامی مالی OpenAI است.

مصطفی سلیمان، مدیرعامل Microsoft AI، به کارکنان این شرکت گفته است مدل جدید MAI-Base-2 مایکروسافت از مدل OpenAI که زیربنای GPT-5.6 است عملکرد بهتری دارد؛ گزارشی که TechCrunch منتشر کرده است. ادعای مایکروسافت این است که برای آموزش MAI-Base-2 حدود یک‌چهارم توان محاسباتی مورد استفاده OpenAI برای آموزش سامانه قابل‌مقایسه این شرکت، که در داخل OpenAI با نام Spud شناخته می‌شود، مصرف شده است. سلیمان همچنین گفت مایکروسافت MAI-Base-2 را به‌صورت خصوصی مستقیماً در برابر همان مدل OpenAI محک زده است؛ آزمون‌هایی که میزان توانایی یک هوش مصنوعی در درک و پیش‌بینی الگوها در اطلاعات را می‌سنجند و به گفته او، مدل مایکروسافت در این مقایسه برتری داشته است.

سلیمان این مقایسه را به OpenAI محدود نکرد. او MAI-Base-2 را در برابر DeepSeek، آزمایشگاه چینی‌ای که اوایل سال گذشته با ادعاهای خود درباره بهره‌وری محاسباتی بازارها را متلاطم کرد، نیز قرار داد و گفت مدل مایکروسافت برای دستیابی به نتیجه‌ای مشابه، ۱۲ برابر محاسبات کمتری استفاده کرده است. این یک عدد مشخص و قابل بررسی است، نه صرفاً ادعایی مبهم درباره بهره‌وری؛ ضمن اینکه سلیمان ماه‌هاست همین نوع ارقام را در سخنرانی‌های عمومی تکرار می‌کند. او گفته است توان محاسباتی مورد استفاده برای آموزش مدل‌های پیشرفته از سال ۲۰۱۰ حدود یک تریلیون برابر افزایش یافته و در سپتامبر نیز اشاره کرده بود که تنها هزینه استنتاج در دو سال گذشته ۳۰۰ برابر کاهش یافته است. به بیان دیگر، استدلال اصلی سلیمان برای مایکروسافت این است که این شرکت برای ساخت مدل‌های بهتر لزوماً نیازی ندارد بیشتر از OpenAI هزینه کند.

اما بخش بحث‌برانگیز ماجرا همین‌جاست. مایکروسافت رقیبی بیرونی نیست که صرفاً برای رقابت با OpenAI وارد میدان شده باشد. این شرکت بزرگ‌ترین حامی مالی OpenAI است و در حال حاضر سهمی در OpenAI Group PBC دارد که ارزش آن حدود ۱۳۵ میلیارد دلار برآورد می‌شود. مایکروسافت همچنین همچنان شریک اصلی OpenAI در زمینه رایانش ابری و زیرساخت است. این شرکت مدل‌های OpenAI را به مشتریان Azure عرضه می‌کند و آنها را در Copilot نیز به کار می‌گیرد. بنابراین، مدیر واحد هوش مصنوعی مایکروسافت اکنون به‌طور رسمی به کارکنان خود می‌گوید این شرکت محصولی بهتر از شرکتی ساخته است که خود مایکروسافت از آن حمایت مالی می‌کند؛ آن هم با سخت‌افزار کمتر.

پیشینه همکاری دو شرکت، زمان‌بندی این اظهارات را روشن‌تر می‌کند. اوایل امسال، مایکروسافت و OpenAI بندی را که سال‌ها بر شراکت آنها حاکم بود و به AGI مربوط می‌شد، کنار گذاشتند. بر اساس آن بند، اگر هیئت‌مدیره OpenAI اعلام می‌کرد هوش عمومی مصنوعی (AGI) محقق شده است، دسترسی مایکروسافت به پیشرفته‌ترین مدل‌های OpenAI قطع می‌شد. در توافق جدید، مایکروسافت حقوق خود برای استفاده از فناوری OpenAI را تا سال ۲۰۳۲ تثبیت کرده است؛ صرف‌نظر از اینکه OpenAI چه زمانی یا چه چیزی را AGI بنامد. همچنین انتظار می‌رود OpenAI امسال حدود ۶ میلیارد دلار از درآمد خود را به مایکروسافت بازگرداند. در نتیجه، هر دو شرکت آزادی بیشتری برای رقابت پیدا کرده‌اند. سلیمان این وضعیت را به‌عنوان «آزاد شدن» مایکروسافت برای دنبال کردن اهداف خود در حوزه مدل‌های پیشرفته توصیف کرده است و MAI-Base-2 تاکنون روشن‌ترین نشانه از جدی بودن این رویکرد است.

این ادعا همچنین در مقطعی مطرح می‌شود که هزینه‌های محاسباتی بیش از پیش زیر ذره‌بین قرار گرفته‌اند. OpenAI متعهد شده است در چرخه‌های توسعه پیش‌رو بیش از ۱۰ گیگاوات سخت‌افزار Nvidia مستقر کند؛ رقمی که مستقیماً به نگرانی سرمایه‌گذاران درباره این پرسش دامن زده است که آیا آزمایشگاه‌های هوش مصنوعی با سرعتی بیشتر از توانایی خود برای اثبات بازدهی این سرمایه‌گذاری‌ها، پول مصرف می‌کنند یا نه. در چنین شرایطی، ادعای یک مدیر مایکروسافت درباره برتری چهاربرابری از نظر میزان محاسبات، صرفاً نمایش یک دستاورد فنی نیست. این ادعا استدلالی صریح است مبنی بر اینکه روند افزایش هزینه‌های صنعت لزوماً اجتناب‌ناپذیر نیست، پیشرفت در بهره‌وری می‌تواند جایگزین افزایش تعداد GPUها شود و مهندسان شرکتی که یکی از سنگین‌ترین صورت‌حساب‌های هوش مصنوعی جهان را می‌پردازد، راه میان‌بری پیدا کرده‌اند.

با این حال، هیچ‌یک از این ادعاها خارج از آزمون‌های داخلی مایکروسافت به‌طور مستقل تأیید نشده است و OpenAI نیز این مقایسه را نه تأیید و نه علناً رد کرده است. این نکته اهمیت دارد. ارقام سلیمان حاصل آزمون‌های داخلی مایکروسافت در برابر مدلی است که OpenAI آن را با همان جزئیات تشریح نکرده است؛ بنابراین باید ضریب‌های مشخص اعلام‌شده را ادعای مایکروسافت دانست، نه یک واقعیت قطعی. آنچه بر اساس انتشارهای عمومی خود مایکروسافت درباره MAI در سال جاری به‌طور مستقل قابل تأیید است، روند گسترده‌تری است: بیش از یک دوجین مدل جدید MAI از سه‌ماهه گذشته تاکنون در حوزه‌های تصویر، صدا، رونویسی، کدنویسی و امنیت عرضه شده‌اند. مایکروسافت همچنین می‌گوید حاشیه سود ناخالص استنتاج مدل MAI-1 نزدیک به ۱۰۰ درصد است، در حالی که این رقم برای فروش مجدد API متعلق به OpenAI حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد است.

همین اختلاف حاشیه سود، در واقع عدد مهم‌تری است. مایکروسافت فقط به دنبال کسب برتری در جدول رتبه‌بندی یا فخرفروشی درباره نتایج آزمون‌های OpenAI نیست. این شرکت می‌خواهد از پرداخت حاشیه سود OpenAI برای هر پرس‌وجوی Copilot که در مقیاس مایکروسافت پاسخ می‌دهد، جلوگیری کند. اگر واقعاً هزینه آموزش یک مدل یک‌چهارم هزینه مدل رقیب باشد و این ادعا خارج از آزمون‌های داخلی مایکروسافت نیز ثابت شود، این موضوع اقتصاد اجرای Copilot در مقیاس مایکروسافت را تغییر می‌دهد، نه اینکه صرفاً جایگاه یک مدل را در جدول ارزیابی‌ها جابه‌جا کند.

اینکه MAI-Base-2 در استفاده واقعی تا چه اندازه می‌تواند با مدل زیربنایی GPT-5.6 برابری کند، پرسشی جدا از این است که آیا سلیمان حق دارد چنین ادعایی را علناً مطرح کند یا نه. او با این حال تصمیم گرفته است این حرف را بزند؛ آن هم خطاب به کارکنان خود و درباره شریکی که مایکروسافت همچنان برای درآمد سازمانی حاصل از هوش مصنوعی به آن وابسته است. شکاف اصلی دقیقاً همین‌جاست. مسئله صرفاً این نیست که مایکروسافت یک رقیب ساخته است؛ مسئله این است که مدیر این بخش دیگر حاضر نیست وانمود کند چنین رقابتی وجود ندارد.