خانواده لبنانی در پی مرگ ماتیاس حبیب ۱۵ ساله از OpenAI شکایت کرد؛ جزئیات ادعای ناکامی‌های ایمنی ChatGPT
والدین یک پسر ۱۵ ساله لبنانی که بر اثر خودکشی جان باخته است، از OpenAI و مدیرعامل آن، سم آلتمن، شکایت کرده‌اند و مدعی هستند تعاملات پسرشان با ChatGPT در مرگ او نقش داشته است.
شاربل حبیب و سها سماحه این دادخواست مرگ غیرمشروع را در دادگاه عالی کالیفرنیا در شهرستان سان‌فرانسیسکو ثبت کرده‌اند. این شکایت پس از مرگ پسرشان، ماتیاس حبیب، در ۲۲ آوریل ۲۰۲۶ مطرح شده است. وکالت خانواده را مرکز حقوقی قربانیان شبکه‌های اجتماعی و مؤسسه Tech Justice Law بر عهده دارند.
به گفته خانواده، ماتیاس نوجوانی شاد و سالم بود و هیچ سابقه‌ای از مشکلات سلامت روان نداشت. او دانش‌آموزی ممتاز بود و به مسابقات کارتینگ، گیتار، نقاشی، عکاسی و فیلم‌سازی علاقه داشت و از کوهنوردی و اردو زدن در کوهستان نیز لذت می‌برد.
بر اساس گزارش خانواده، ماتیاس نزدیک به سه سال از ChatGPT فقط برای گفت‌وگوهای گهگاه درباره تکالیف مدرسه، دوربین‌ها، مسیرهای کوهنوردی و خودروهای کلاسیک استفاده می‌کرد و نشانه‌ای از استفاده افراطی از این سامانه وجود نداشت.
با این حال، خانواده می‌گوید تعاملات او با این چت‌بات در ژانویه ۲۰۲۶، زمانی که ماتیاس پس از تصمیم به خواندن کتاب «تأملات» اثر مارکوس اورلیوس، فیلسوف رومی، شروع به مطالعه رواقی‌گری کرد، به مسیری نگران‌کننده کشیده شد.
نخستین پرسش ماتیاس از ChatGPT این بود که آیا رواقی‌گری یک فرقه است یا نه؛ زیرا می‌خواست مطمئن شود وارد مسیری آسیب‌زا نمی‌شود.
طبق روایت خانواده، ChatGPT طی سه ماه بعد، ماتیاس را از نوشته‌های مارکوس اورلیوس به سمت فلسفه فریدریش نیچه، پوچ‌گرایی و اگزیستانسیالیسم سوق داد.
خانواده مدعی است این چت‌بات ایده‌های نگران‌کننده‌ای درباره زندگی و مرگ را تقویت کرده و از جمله، خودکشی را به شیوه‌ای مطرح کرده که خانواده آن را آسیب‌زا می‌داند؛ آن هم در حالی که سامانه از ۱۵ ساله بودن ماتیاس آگاه بوده است.
به گفته خانواده، ماتیاس در ساعت حدود ۲:۱۰ بامداد ۳۰ مارس، مستقیماً از ChatGPT درباره پایان دادن به زندگی خود پرسید. والدین او مدعی‌اند این پلتفرم در آن زمان نه به آنها اطلاع داد و نه مقام‌های مسئول را در جریان گذاشت.
ماتیاس ۲۳ روز بعد جان باخت. خانواده همچنین مدعی است که ChatGPT در شب مرگ او به وی کمک کرده بود پستی را در اینستاگرام برای انتشار پس از مرگش زمان‌بندی کند.
به گفته خانواده، تحقیقات پلیس هیچ سابقه‌ای از بیماری روانی، اختلاف خانوادگی یا بی‌ثباتی در زندگی ماتیاس پیدا نکرد. خانواده می‌گوید بازرسان، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گفت‌وگوهای فلسفی شخصی‌سازی‌شده تولیدشده توسط هوش مصنوعی را به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر در مرگ او شناسایی کردند.
در این دادخواست، OpenAI متهم شده است که با وجود برخورداری از توانایی فنی برای شناسایی گفت‌وگوهای خطرناک یا محدود کردن دسترسی کاربران، در مداخله و جلوگیری از این روند کوتاهی کرده است.
شاربل حبیب، پدر ماتیاس، در بیانیه‌ای با یادآوری علایق پسرش، پرسیده است چرا به پلتفرم‌های هوش مصنوعی اجازه داده می‌شود با کودکان وارد گفت‌وگوهایی بالقوه آسیب‌زا شوند.
او گفت: «هوش مصنوعی برای بشریت مفید است. به درمان سرطان و افزایش بهره‌وری انسان کمک خواهد کرد؛ پس هدف از تعامل آن با کودکان چیست؟ چون به OpenAI اجازه داده می‌شود با کودکان صحبت کند، دیگر نمی‌توانم با فرزندم صحبت کنم.»
سها حبیب، مادر ماتیاس، نیز از آنچه خانواده ناکامی پلتفرم در هشدار دادن به خانواده پس از بیان افکار خودکشی از سوی پسرش می‌داند، انتقاد کرد.
او گفت: «من در همان خانه خواب بودم، اما این سامانه کسی را بیدار نکرد. ChatGPT بیست‌وسه روز فرصت داشت به یک مادر هشدار دهد، اما هرگز این کار را نکرد.»
خانواده خواستار دریافت غرامت و اعمال تدابیر حفاظتی قوی‌تر برای افراد زیر سن قانونی است؛ از جمله محدود کردن دسترسی کودکان به ChatGPT تا زمانی که ایمنی این سامانه به‌طور مستقل تأیید شود.
آنها همچنین بنیاد ماتیاس حبیب را به یاد پسرشان تأسیس کرده‌اند. هدف این بنیاد، حفاظت از کودکان در برابر آسیب‌های احتمالی مرتبط با هوش مصنوعی از طریق افزایش آگاهی، پژوهش و اقدامات پیشگیرانه است.
این پرونده یکی از سه شکایتی است که Tech Justice Law در ۱۵ اکتبر اعلام کرد. دو پرونده دیگر که از طرف مارایا هیل و گرت ورکز مطرح شده‌اند، مدعی هستند تعاملات طولانی‌مدت با ChatGPT موجب آسیب‌های جدی روانی شده است.
تیم‌های حقوقی شاکیان، OpenAI را به سهل‌انگاری و طراحی معیوب محصول متهم کرده‌اند و استدلال می‌کنند که ویژگی‌های این چت‌بات می‌تواند وابستگی عاطفی را تشویق کند و کاربران آسیب‌پذیر را در معرض خطر قرار دهد.