رونق هوش مصنوعی رقابت برای جذب سرمایه را تشدید کرده و بانک‌های مرکزی را به افزایش نرخ بهره سوق می‌دهد
منبع تصویر: رویترز
رونق هوش مصنوعی رقابت جهانی برای جذب سرمایه را شدت بخشیده و بانک‌های مرکزی را واداشته است احتمال ماندگاری نرخ‌های بهره در سطوح بالاتر را در نظر بگیرند. در همین حال، دولت‌ها پس از سال‌ها هزینه‌کرد گسترده، ممکن است ناچار شوند سیاست‌های مالی انقباضی‌تری در پیش بگیرند.
دولت‌ها و شرکت‌ها در حوزه‌هایی از تراشه‌های سیلیکونی و مراکز داده گرفته تا شبکه‌های برق و زیرساخت‌های مخابراتی، سرمایه‌گذاری‌های کلانی را در پروژه‌های مرتبط مستقیم یا غیرمستقیم با هوش مصنوعی آغاز کرده‌اند. این سرمایه‌گذاری‌ها به فعالیت اقتصادی جهانی شتاب می‌دهند و در عین حال هزینه استقراض را افزایش می‌دهند.
بانکداران مرکزی بزرگ‌ترین اقتصادهای جهان که در بانکوک گرد هم آمده‌اند، هشدار داده‌اند که این رونق فشارهای تورمی و ریسک‌های مالی تازه‌ای نیز ایجاد می‌کند؛ زیرا سرمایه‌گذاری‌ها مدت‌ها پیش از آنکه دستاوردهای بهره‌وری وعده‌داده‌شده هوش مصنوعی محقق شوند، در حال انجام‌اند.
کوین وارش، رئیس فدرال رزرو آمریکا، در نشست‌های سالانه صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی در بانکوک گفت: «اگر بانکدار مرکزی هستید، باید بپذیرید که با یک شوک روبه‌رو شده‌اید. این تحول ابتدا سمت تقاضای اقتصاد را تحت تأثیر قرار می‌دهد و اثر آن بر سمت عرضه بعداً نمایان خواهد شد.»
وارش که گفته است ایالات متحده از گسترش موج سرمایه‌گذاری در بخش‌های مختلف بهره می‌برد، هشدار داد که این دوره گذار ممکن است «بسیار پرنوسان» باشد؛ زیرا سرمایه‌گذاران، شرکت‌ها و سیاست‌گذاران همچنان در تلاش‌اند با فناوری‌ای سازگار شوند که برندگان نهایی آن هنوز مشخص نیستند.
چند تن از همتایان او در گروه ۲۰ اقتصاد بزرگ جهان که در پایتخت تایلند حضور داشتند نیز گفتند کافی است چشم‌انداز خوش‌بینانه سودآوری شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی اندکی تعدیل شود تا بازارها با تلاطم شدیدی روبه‌رو شوند. افت سهام شرکت‌های فناوری در بازارهای آسیایی در همین هفته نمونه‌ای از این نگرانی‌ها بود.
چشم‌انداز روشن در میان ابهام‌ها
این بحث نشان‌دهنده تغییری چشمگیر نسبت به سال‌های پس از بحران مالی سال ۲۰۰۸ است؛ دوره‌ای که سیاست‌گذاران نگران مازاد پس‌انداز جهانی و پایین ماندن مداوم نرخ تورم بودند.
اکنون بانکداران مرکزی بیش از پیش با مسئله‌ای معکوس روبه‌رو هستند: تقاضای بیش از حد برای سرمایه.
مارتینس کازاکس، سیاست‌گذار بانک مرکزی اروپا، به رویترز گفت: «رقابتی جهانی برای جذب سرمایه شکل گرفته است. سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی یکی از عوامل اصلی افزایش هزینه تأمین پول است.»
استقراض سنگین دولت‌ها در کشورهایی از ایالات متحده گرفته تا ژاپن و آلمان نیز این فشار را تشدید کرده است. این دولت‌ها برای تأمین هزینه‌های دفاعی، اجرای سیاست‌های صنعتی و پیشبرد پروژه‌های انرژی به منابع مالی بیشتری نیاز دارند.
برای بانکداران مرکزی، این وضعیت به این معناست که ممکن است نرخ بهره‌ای که برای حفظ تعادل اقتصاد ضروری است، افزایش یافته باشد. این نرخ که با عنوان «نرخ بهره خنثی» یا R-star شناخته می‌شود، سطحی از نرخ بهره است که نه به‌طور معناداری فعالیت اقتصادی را تحریک می‌کند و نه آن را محدود می‌سازد.
لسه‌تجا کگانیو، رئیس بانک مرکزی آفریقای جنوبی، گفت: «در حال حاضر، محاسبه نرخ بهره خنثی مانند نگاه کردن به ستاره‌هایی است که پشت ابرها پنهان شده‌اند؛ ابرها هم آن‌قدر متراکم‌اند که نمی‌توان آن‌ها را کنار زد. می‌دانیم که نرخ بهره خنثی بالاتر رفته است، اما نمی‌دانیم تا چه اندازه.»
افزایش نرخ بهره خنثی به این معناست که یک سطح مشخص از نرخ بهره، در مقایسه با برآوردهای قبلی، اثر محدودکننده کمتری بر اقتصاد خواهد داشت.
هیو پیل، اقتصاددان ارشد بانک مرکزی انگلیس، گفت: «شاید نرخ‌های بهره به‌طور متوسط اندکی بالاتر باشند.»
بانک مرکزی ژاپن پیش‌تر تقاضای مرتبط با هوش مصنوعی را یکی از عوامل افزایش اخیر نرخ بهره دانسته است. این بانک استدلال کرده که فشارهای قیمتی ناشی از سرمایه‌گذاری، گسترده‌تر شده و دوام بیشتری پیدا کرده‌اند.
اقتصاددانان انتظار دارند بانک مرکزی انگلیس در نشست بعدی خود در پنجم نوامبر نرخ بهره را افزایش دهد. بانک مرکزی اروپا و فدرال رزرو آمریکا نیز در سپتامبر نرخ‌های بهره را بالا بردند و بازارها افزایش دوباره نرخ بهره از سوی هر دو نهاد در دسامبر را در قیمت‌ها لحاظ کرده‌اند.
پایان دوران پول ارزان
احتمال افزایش ساختاری هزینه استقراض، برای دولت‌هایی که در سال‌های نزدیک به صفر بودن نرخ بهره بدهی‌های سنگینی انباشته‌اند، چالشی جدی به شمار می‌رود.
بازده اوراق قرضه دولتی در سراسر جهان افزایش یافته و در هفته‌های اخیر، بازده برخی از این اوراق به سطوحی رسیده است که از پیش از بحران مالی جهانی مشاهده نشده بود.
منطقه یورو، به‌ویژه فرانسه که بدهی بالایی دارد، در برابر این وضعیت آسیب‌پذیر ارزیابی می‌شود.
بخش عمده موج سرمایه‌گذاری ناشی از هوش مصنوعی در ایالات متحده و در مقیاسی کمتر در ژاپن و دیگر بخش‌های آسیا متمرکز است. در اروپا، شرکت‌هایی مانند ASML و زیمنس از معدود برندگان آشکار این روند به شمار می‌روند.
در همین حال، منطقه یورو با افزایش هزینه‌های انرژی ناشی از جنگ‌های ایران و اوکراین روبه‌روست؛ مسئله‌ای که فشارهای تورمی را تشدید و منابع مالی دولت‌ها را محدودتر می‌کند.
کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا، در رویدادی از شبکه سی‌ان‌ان در بانکوک گفت: «شرایط خاصی وجود دارد که باعث می‌شود برخی کشورها بیشتر تحت تأثیر قرار بگیرند و فرانسه نمونه روشنی از این وضعیت است. در مورد فرانسه، نخستین و اصلی‌ترین راه‌حل باید در داخل این کشور پیدا شود و به سیاست‌های مالی دولت مربوط است.»