فراتر از ردپای کربنی هوش مصنوعی؛ ابزاری بالقوه برای مقابله با تغییرات اقلیمی
پاریس ـ هوش مصنوعی به یکی از محورهای بحث‌برانگیز در مناقشات اقلیمی تبدیل شده است؛ زیرا نگرانی‌ها درباره افزایش ردپای کربنی مراکز داده‌ای که زیرساخت این فناوری را تأمین می‌کنند، رو به افزایش است.
این موضوع ماه آینده در نشست اقلیمی کاپ ۳۱ در ترکیه در کانون توجه قرار خواهد گرفت. کشور میزبان اعلام کرده است که برای ترویج «هوش مصنوعی مسئولانه از نظر اقلیمی» تلاش خواهد کرد.
با این حال، بحث درباره پیامدهای زیست‌محیطی این فناوری و همچنین نگرانی‌ها از اینکه هوش مصنوعی ممکن است تهدیدی وجودی برای بشریت باشد، ظرفیت آن را برای کمک به مقابله با تغییرات اقلیمی تحت‌الشعاع قرار داده است.
هوش مصنوعی هم‌اکنون در حوزه‌های متنوعی به کار گرفته می‌شود؛ از بهبود پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوا گرفته تا پایش انتشار آلاینده‌های صنعتی و بهینه‌سازی استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر.
به گفته کارشناسان، بسیاری از این کاربردها در مقایسه با مدل‌های زبانی همه‌منظوره، مانند چت‌جی‌پی‌تی شرکت اوپن‌ای‌آی یا کلود شرکت آنتروپیک، انرژی کمتری مصرف می‌کنند.
سیدارت سینگ، کارشناس هوش مصنوعی در آژانس بین‌المللی انرژی، در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه گفت: «مراکز داده به یک چالش تبدیل شده‌اند. نگرانی‌های واقعی درباره تأثیر همه این تحولات بر نظام انرژی، بخش انرژی و اقلیم وجود دارد.»
او افزود: «در عین حال، چون هوش مصنوعی یک ابزار است، فرصتی نیز در اختیار ما قرار می‌دهد. همه‌چیز به نحوه استفاده از آن بستگی دارد.»
افزایش بهره‌وری انرژی‌های تجدیدپذیر
هوش مصنوعی هم‌اکنون برای افزایش بهره‌وری شبکه‌های برق در نظام‌های پیچیده انرژی به کار می‌رود و به اپراتورها کمک می‌کند نوسان تولید برق خورشیدی و بادی را مدیریت کنند.
این فناوری می‌تواند پیش‌بینی‌های محلی از میزان پوشش ابرها، تابش خورشید و وزش باد ارائه دهد و به شرکت‌ها امکان دهد میزان تولید انرژی‌های تجدیدپذیر را با دقت بیشتری برآورد کنند.
سینگ گفت هوش مصنوعی می‌تواند به کاهش میزان «محدودسازی تولید» کمک کند؛ اصطلاحی که به کاهش یا توقف تولید بخشی از برق اشاره دارد، زمانی که شبکه ظرفیت پذیرش آن را ندارد.
بر اساس برآورد آژانس بین‌المللی انرژی، اگر این فناوری در بخش‌های مختلف اقتصاد، از حمل‌ونقل گرفته تا صنعت و ساختمان، به کار گرفته شود، می‌تواند تا سال ۲۰۳۵ به صرفه‌جویی ۱۳٫۵ اگزاجول انرژی منجر شود؛ رقمی معادل تقاضای سالانه انرژی در اندونزی.
سینگ گفت یکی از راه‌های کاهش انتشار آلاینده‌ها این است که از هوش مصنوعی برای زمان‌بندی روشن شدن ماشین لباس‌شویی در ساعاتی استفاده شود که برق خورشیدی به میزان کافی در دسترس است.
سازمان غیرانتفاعی فناوری‌های زیست‌محیطی وات‌تایم نیز به شرکت‌ها کمک می‌کند زمان شارژ خودروهای برقی و استفاده از تلفن‌ها و دیگر دستگاه‌ها را به ساعاتی موکول کنند که انرژی مصرفی از منابع پاک‌تری تأمین می‌شود.
گاوین مک‌کورمیک، از بنیان‌گذاران وات‌تایم، گفت: «یکی از کارهایی که هوش مصنوعی در آن بسیار توانمند است، پیش‌بینی کردن است.»
تحولی در پیش‌بینی وضعیت آب‌وهوا
فلوریان پاپنبرگر، مدیرکل مرکز اروپایی پیش‌بینی‌های میان‌مدت وضع هوا، گفت هوش مصنوعی با ارائه پیش‌بینی‌های باکیفیت در زمانی بسیار کوتاه‌تر، این حوزه را متحول کرده است.
پاپنبرگر در گفت‌وگو با خبرگزاری فرانسه اظهار کرد: «هوش مصنوعی واقعاً پیش‌بینی وضع هوا را متحول کرده است؛ به این معنا که اکنون می‌توانیم وضعیت آب‌وهوا را بسیار سریع‌تر و با دقت و عملکردی بالا پیش‌بینی کنیم.»
او توضیح داد که پیش‌بینی‌های مبتنی بر هوش مصنوعی همچنان بر مدل‌های مبتنی بر قوانین فیزیک تکیه دارند، اما این فناوری به مرکز اروپایی پیش‌بینی‌های میان‌مدت وضع هوا امکان داده است دستاوردهایی را که معمولاً ۱۰ سال زمان می‌برد، در مدت دو سال محقق کند.
این روش در مقایسه با شیوه‌های سنتی بسیار ارزان‌تر نیز هست و به این مرکز اجازه می‌دهد پیش‌بینی‌های بیشتری تولید کند.
هوش مصنوعی همچنین می‌تواند سامانه‌های هشدار زودهنگام را بهبود دهد.
بر اساس اعلام شرکت فناوری آمریکایی گوگل، یکی از سامانه‌های این شرکت می‌تواند سیلاب رودخانه‌ها را در بیش از ۱۵۰ کشور، تا هفت روز زودتر پیش‌بینی کند.
پاپنبرگر معتقد است هوش مصنوعی قرار نیست جای انسان‌ها را بگیرد. او گفت: «به نظر من، این فناوری بیشتر شبیه آن است که ابرقدرت‌هایی در اختیار ما بگذارد تا بتوانیم کارها را بهتر انجام دهیم یا به نتایجی بهتر از آنچه پیش‌تر ممکن بود دست پیدا کنیم.»
شناسایی انتشار گازهای گلخانه‌ای
ماهواره‌ها و هوش مصنوعی همچنین برای شناسایی انتشار گازهای گلخانه‌ای از تأسیسات مشخص، مانند سایت‌های نفت و گاز، معادن و محل‌های دفن زباله، مورد استفاده قرار می‌گیرند.
طرح «کلایمت تریس» که مک‌کورمیک از بنیان‌گذاران آن است، با بهره‌گیری از این فناوری، انتشار آلاینده‌ها را در سراسر جهان ردیابی می‌کند و فهرستی جامع از منابع و میزان انتشار آن‌ها تهیه می‌کند.
مک‌کورمیک گفت: «کلایمت تریس به لطف هوش مصنوعی، ۲۰ سال جلوتر از آن چیزی است که بدون این فناوری می‌توانستیم به دست آوریم.»
او افزود: «توانسته‌ایم برای تک‌تک شهرها فهرست میزان انتشار آلاینده‌ها را تهیه کنیم و بسیاری از این شهرها اکنون می‌توانند برنامه اقدام اقلیمی تدوین کنند. بدون هوش مصنوعی، این کار امکان‌پذیر نبود.»
هوش مصنوعی در خدمت نفت
با وجود آنکه هوش مصنوعی می‌تواند بهره‌وری و استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر را افزایش دهد، شرکت‌های نفت و گاز سال‌هاست از این فناوری برای بررسی حجم گسترده داده‌های زمین‌شناسی، شناسایی مخازن زیرزمینی و بهینه‌سازی تولید سوخت‌های فسیلی استفاده می‌کنند.
ماریا ژوآ سوزا، مدیر اجرایی سازمان غیرانتفاعی «هوش مصنوعی برای تغییرات اقلیمی» که استفاده از این فناوری را برای مقابله با تغییرات اقلیمی ترویج می‌کند، گفت: «هوش مصنوعی از این جنبه نیز می‌تواند تأثیر نامطلوبی بر تغییرات اقلیمی داشته باشد.»
او تأکید کرد: «هوش مصنوعی هرگز راه‌حلی جادویی برای همه مشکلات نخواهد بود. فناوری به‌تنهایی هیچ‌گاه راه‌حل نهایی نیست.»
© خبرگزاری فرانسه، ۲۰۲۶