یونان ابررایانه «دایدالوس» را با هدف تقویت پژوهش‌های هوش مصنوعی افتتاح کرد
یونان با افتتاح رسمی ابررایانه دایدالوس، به جمع کشورهای اروپایی برخوردار از توانمندی‌های پیشرفته در حوزه محاسبات با کارایی بالا پیوسته است. مراسم افتتاح این سامانه به ریاست کیریاکوس میتسوتاکیس، نخست‌وزیر یونان، در پارک فناوری و فرهنگی لاوریو در شرق آتن برگزار شد؛ رویدادی که نقطه عطفی در مسیر تحول دیجیتال و توسعه زیرساخت‌های علمی این کشور به شمار می‌رود.
ابررایانه جدید با عملکرد اندازه‌گیری‌شده ۸۵٫۶۹ پتافلاپس، جهشی چشمگیر در توان محاسباتی پژوهشگران یونانی ایجاد می‌کند. هر پتافلاپس معادل یک کوادریلیون عملیات ممیز شناور در ثانیه است؛ بنابراین، دایدالوس می‌تواند در هر ثانیه حدود ۸۵٬۶۹۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰٬۰۰۰ محاسبه پیچیده ریاضی انجام دهد. انتظار می‌رود این ظرفیت پردازشی گسترده، شیوه فعالیت دانشمندان یونانی را در مواجهه با مسائل پیچیده حوزه‌هایی مانند ژنومیک، مدل‌سازی اقلیمی، اخترفیزیک و کشف دارو متحول کند.
معماری کارخانه هوش مصنوعی فارووس
دایدالوس صرفاً یک دستگاه مستقل نیست، بلکه هسته محاسباتی ابتکار ملی گسترده‌تری با عنوان «کارخانه هوش مصنوعی فارووس» به شمار می‌رود. این زیست‌بوم یکپارچه با هدف فراهم کردن دسترسی امن و پرسرعت دانشگاهیان، نهادهای عمومی و شرکت‌های خصوصی یونان به مدل‌های آموزش هوش مصنوعی و ابزارهای تحلیل کلان‌داده طراحی شده است. دولت با استقرار ابررایانه در کنار زیرساخت‌های پیشرفته ذخیره‌سازی داده و شبکه در پارک لاوریو، قصد دارد محیطی مشارکتی ایجاد کند تا نتایج پژوهش‌های نظری با سرعت بیشتری به کاربردهای تجاری و اجتماعی تبدیل شوند.
اجرای این پروژه بر عهده شبکه پژوهش و آموزش یونان (GRNET) بوده است که در همکاری نزدیک با شرکت بین‌المللی فناوری اچ‌پی یونان (HP Hellas) آن را پیش برده است. این شرکت قرارداد پروژه را از طریق یک رقابت بین‌المللی آزاد به دست آورد. سامانه دایدالوس از فناوری‌های پیشرفته خنک‌سازی مایع و پردازنده‌های کم‌مصرف بهره می‌برد؛ فناوری‌هایی که یکی از نگرانی‌های اصلی زیست‌محیطی مراکز داده مدرن، یعنی مصرف عظیم برق برای راه‌اندازی و خنک نگه داشتن سرورهای پرقدرت، را هدف قرار می‌دهند.
همگرایی راهبردی با اروپا و تأمین مالی
بخش عمده سرمایه‌گذاری ۴۱ میلیون یورویی دایدالوس از محل صندوق‌های ساختاری اتحادیه اروپا تأمین شده است. این پروژه همچنین با ابتکار مشترک یورو‌اچ‌پی‌سی (EuroHPC Joint Undertaking) همسو است؛ برنامه‌ای راهبردی در اتحادیه اروپا که توسعه زیست‌بومی پیشرو در زمینه ابررایانش را در سراسر قاره دنبال می‌کند. پیوستن یونان به این شبکه، جایگاه این کشور را در میان ۱۵ کشور اروپایی میزبان زیرساخت‌های مستقل محاسبات با کارایی بالا تثبیت می‌کند و وابستگی منطقه به ارائه‌دهندگان تجاری خارجی خدمات رایانش ابری را برای پژوهش‌های حساس ملی کاهش می‌دهد.
مقام‌های اروپایی تأکید کرده‌اند که توزیع توان ابررایانشی در نقاط مختلف قاره برای دستیابی به حاکمیت فناوری اروپا اهمیت اساسی دارد. در حالی که ابررایانه‌های عظیم در مقیاس اگزا، در مراکز اصلی مانند آلمان و فرانسه در حال ساخت هستند، سامانه‌های منطقه‌ای مانند دایدالوس نیز برای پردازش مجموعه‌داده‌های محلی ضروری‌اند. این داده‌ها شامل الگوهای اقلیمی مدیترانه، فعالیت‌های لرزه‌ای منطقه و اطلاعات ژنومیک محصولات کشاورزی خاص می‌شوند؛ حوزه‌هایی که به دسترسی مستمر و کم‌تأخیر به منابع محاسباتی نیاز دارند.
جایگزینی ابررایانه آریس و گسترش افق‌های پژوهش
دایدالوس رسماً جای ابررایانه ملی پیشین یونان، آریس (ARIS)، را می‌گیرد؛ سامانه‌ای که چندین سال به جامعه علمی این کشور خدمت کرد، اما با رشد نمایی حجم داده‌های تولیدشده به‌وسیله ابزارهای علمی مدرن، به‌تدریج از نیازهای روز عقب ماند. انتقال به دایدالوس جهشی چشمگیر در سرعت پردازش و پهنای باند حافظه فراهم می‌کند و به پژوهشگران امکان می‌دهد شبیه‌سازی‌های بسیار پیچیده‌ای را اجرا کنند که پیش‌تر به دلیل محدودیت‌های سخت‌افزاری امکان‌پذیر نبودند.
پروژه‌های آزمایشی اولیه که از سامانه جدید استفاده کرده‌اند، تاکنون بخشی از ظرفیت آن را نشان داده‌اند. هواشناسان از دایدالوس برای اجرای مدل‌های پیش‌بینی وضعیت هوا با وضوح بالاتر استفاده می‌کنند تا بتوانند رویدادهای بارشی شدید و آتش‌سوزی‌های جنگلی را که اغلب حوضه مدیترانه را تحت تأثیر قرار می‌دهند، دقیق‌تر پیش‌بینی کنند. در همین حال، پژوهشگران زیست‌پزشکی از توان پردازشی این سامانه برای تعیین توالی داده‌های ژنومی با سرعتی بی‌سابقه بهره می‌گیرند؛ اقدامی که توسعه روش‌های پزشکی شخصی‌سازی‌شده متناسب با ویژگی‌های ژنتیکی جمعیت‌های مختلف را سرعت می‌بخشد.
پیامدهای اقتصادی و نیروی کار دیجیتال
دولت یونان، فراتر از کاربردهای علمی، ابررایانه دایدالوس را محرکی مهم برای توسعه اقتصادی و جذب سرمایه‌گذاری خارجی می‌داند. این کشور امیدوار است با فراهم کردن دسترسی به منابع محاسباتی پیشرفته، شرکت‌های فناوری چندملیتی و استارتاپ‌های هوش مصنوعی را که به دنبال ایجاد مراکز تحقیق و توسعه در جنوب اروپا هستند، جذب کند. برخورداری از یک مرکز ابررایانشی رده یک به معیاری تبدیل شده است که مناطق برای رقابت در اقتصاد دیجیتال جهانی، بیش از پیش به آن نیاز دارند.
با این حال، کارشناسان صنعت یادآوری می‌کنند که سخت‌افزار به‌تنهایی برای ایجاد تحول دیجیتال کافی نیست. بهره‌برداری موفق از دایدالوس باید با تلاش هماهنگ برای گسترش نیروی کار متخصص دیجیتال در یونان همراه شود. اکنون دانشگاه‌ها و مؤسسات فنی با فشار فزاینده‌ای برای به‌روزرسانی برنامه‌های آموزشی خود روبه‌رو هستند تا متخصصان بیشتری در زمینه علم داده، مهندسی یادگیری ماشین و فیزیک محاسباتی تربیت کنند؛ افرادی که بتوانند از تمام ظرفیت‌های زیرساخت جدید بهره ببرند. با آغاز فعالیت کامل سامانه، تمرکز از مرحله نصب به مرحله بهره‌برداری منتقل خواهد شد تا توان محاسباتی عظیم یونان به دستاوردهای ملموس علمی و رشد اقتصادی منجر شود.
پایداری زیست‌محیطی و بهره‌وری انرژی در لاوریو
پایبندی به پایداری زیست‌محیطی یکی از مؤلفه‌های اصلی پروژه دایدالوس است؛ موضوعی مهم با توجه به تقاضای انرژی بسیار بالای سامانه‌های محاسبات با کارایی بالا. تأسیسات لاوریو به سامانه‌های پیشرفته خنک‌سازی مایع با آب گرم مجهز شده‌اند که در مقایسه با مراکز داده متکی بر خنک‌سازی سنتی با هوا، مصرف برق موردنیاز برای کنترل دما را به میزان چشمگیری کاهش می‌دهند. در این فناوری، مایعات خنک‌کننده ویژه مستقیماً در میان رک‌های سرور به گردش درمی‌آیند و دمای عملیاتی بهینه را حفظ می‌کنند، در حالی که انرژی موردنیاز برای این کار تنها بخشی از برق مصرفی سامانه‌های تهویه مطبوع صنعتی متعارف است.
افزون بر این، پارک فناوری و فرهنگی لاوریو در حال بررسی راه‌های اتصال این تأسیسات به شبکه‌های محلی انرژی تجدیدپذیر است تا ردپای کربنی ابررایانه کاهش یابد. برنامه‌هایی نیز برای استفاده از تأسیسات فتوولتائیک خورشیدی نزدیک به محل در دست اجراست تا بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های محاسباتی با انرژی پاک انجام شود. همسویی این طرح با استانداردهای پیمان سبز اروپا نه‌تنها اثرات زیست‌محیطی کارخانه هوش مصنوعی فارووس را به حداقل می‌رساند، بلکه جایگاه یونان را به‌عنوان یکی از پیشگامان زیرساخت دیجیتال پایدار تقویت می‌کند و نشان می‌دهد که دستیابی به توان محاسباتی عظیم لزوماً نباید به بهای آسیب به محیط زیست تمام شود.