پژوهشگران اماراتی برای ساخت ابزار هوش مصنوعی کمک‌جراح جایزه بین‌المللی گرفتند
پژوهشگران ابوظبی با طراحی ابزاری مبتنی بر هوش مصنوعی که برای کمک به جراحان هنگام عمل ساخته شده است، در یک کنفرانس بین‌المللی جراحی رباتیک در ایتالیا موفق به دریافت جایزه شدند.
تیم پژوهشی دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید (MBZUAI) در ابوظبی این جایزه را برای توسعه سامانه‌ای به نام «Janus AI» دریافت کرد؛ ابزاری که ویدئوهای جراحی‌های مشابه گذشته را در اختیار جراحان قرار می‌دهد.
این فناوری تصاویر ویدئویی ثبت‌شده در جریان جراحی‌های رباتیک را تحلیل می‌کند و از میان عمل‌های پیشین، ویدئویی ۳۰ ثانیه‌ای را انتخاب می‌کند که با مرحله فعلی جراحی مطابقت دارد.
عملکرد این سامانه شبیه موتور جست‌وجوی گوگل است، با این تفاوت که به‌جای جست‌وجوی صفحات اینترنتی، ویدئوهای جراحی رباتیک را جست‌وجو می‌کند و به پزشکان امکان می‌دهد هنگام عمل به نمونه‌های مرتبط دسترسی داشته باشند.
این ویدئوها به جراحان کمک می‌کنند ببینند پزشکان دیگر چگونه همان مرحله از عمل را انجام داده‌اند و از تجربه آن‌ها برای پیشبرد مراحل بعدی جراحی استفاده کنند.
چزاره استفانینی، استاد رباتیک دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید که سرپرستی توسعه این فناوری را بر عهده داشته است، گفت: «هنگام انجام جراحی رباتیک می‌توانیم چند ویدئوی کوچک را هم‌زمان روی تصویر نمایش دهیم که نمونه‌هایی از عمل‌های مشابه، موفق و باکیفیت را دقیقاً در همان مرحله نشان می‌دهند. به این ترتیب، جراح الگویی در اختیار دارد که می‌تواند از آن پیروی کند.»
او افزود: «گاهی جراحان به کمک نیاز دارند و مایل‌اند درباره کاری که انجام می‌دهند با یکی از همکارانشان مشورت کنند، اما آن همکار در دسترس نیست. این فناوری راهی است برای اینکه تجربه و دانش یک انسان را در اختیار انسانی دیگر قرار دهیم.»
نام «Janus AI» از ژانوس، خدای اساطیر روم باستان، گرفته شده است که با دو چهره به تصویر کشیده می‌شود؛ یکی رو به گذشته و دیگری رو به آینده. این نام به هدف سامانه اشاره دارد: استفاده از تجربه جراحی‌های گذشته برای کمک به پزشکان در تصمیم‌گیری هنگام عمل‌های کنونی.
این فناوری در کنفرانس جراحی اورولوژی رباتیک «Erus 26» که ماه سپتامبر در شهر پادوای ایتالیا برگزار شد، جایزه «چالش نوآوری پیشگامانه در اورولوژی رباتیک» را به دست آورد.
استفانینی گفت: «اینکه نه‌تنها جامعه علوم رایانه، هوش مصنوعی و رباتیک، بلکه جامعه پزشکی نیز کار ما را به رسمیت شناخته، بسیار ارزشمند و رضایت‌بخش است؛ زیرا نشان می‌دهد در حال توسعه فناوری‌ای هستیم که می‌تواند در آینده کاربرد مفیدی داشته باشد.»
این پروژه با همکاری جراحان دانشگاه ایلینوی شیکاگو توسعه یافته و دانشگاه تورین ایتالیا نیز در اجرای آن مشارکت داشته است.
ادواردو فازاری، پژوهشگر پسادکتری دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید، پس از گفت‌وگوهای اولیه با پزشکان، بخش عمده توسعه این سامانه را طی حدود پنج ماه در سال جاری انجام داده است.
او گفت این پروژه برایش به‌ویژه رضایت‌بخش بوده، زیرا دستاوردهای آن به پژوهش‌های دانشگاهی محدود نمی‌شود و می‌تواند کاربرد عملی داشته باشد.
این سامانه می‌تواند ویدئوهایی از سه جراحی پیشین را که در مرحله‌ای مشابه با عمل در حال انجام قرار دارند، به جراح نمایش دهد تا بتواند روش‌های مختلف را با یکدیگر مقایسه کند.
فازاری گفت: «دلیل مفید بودن این ابزار برای پزشکان در دوره دستیاری تخصصی و جراحان این است که به آن‌ها امکان می‌دهد مراحل پیش رو را ببینند. ما از تجربه‌های گذشته استفاده می‌کنیم تا به انسان‌ها در برداشتن گام‌های بعدی کمک کنیم.»
او افزود: «این فرایند باید بسیار سریع باشد و تلاش می‌کنیم زمان پاسخ‌گویی را به چند میلی‌ثانیه برسانیم. کافی است دکمه‌ای را فشار دهید و درخواست جست‌وجوی خود را ثبت کنید تا سامانه سه نمونه از تجربه‌های پیشین را نمایش دهد که می‌توانید از آن‌ها بیاموزید.»
کتابخانه ویدئویی فعلی این سامانه شامل جراحی‌های رباتیک اورولوژی، از جمله عمل نفرکتومی یا برداشتن کلیه، است.
پژوهشگران امیدوارند با گسترش این کتابخانه، دامنه کاربرد سامانه را به انواع دیگر جراحی، به‌ویژه عمل‌های رباتیک، توسعه دهند.
با این حال، «Janus AI» هنوز برای استفاده در جراحی‌های واقعی آماده نیست. این فناوری پیش از ورود به محیط‌های درمانی به اصلاح و تکمیل بیشتر و همچنین دریافت تأییدیه‌های نهادهای نظارتی نیاز دارد.
پژوهشگران امیدوارند پس از تکمیل مراحل توسعه، یک شریک تجاری پیدا کنند تا بتوانند این سامانه را به بازار عرضه کنند.
استفانینی که گروه پژوهشی او قصد دارد دانشجویان جدیدی را در مقاطع تحصیلات تکمیلی، از جمله دانشجویان اماراتی، جذب کند، گفت این پروژه مایه افتخار امارات متحده عربی است.
او توضیح داد که دانشگاه هوش مصنوعی محمد بن زاید محیطی فراهم کرده است که پژوهشگران حوزه هوش مصنوعی می‌توانند در آن ایده‌های خود را با یکدیگر به اشتراک بگذارند و فناوری‌های جدید توسعه دهند.
استفانینی گفت: «ما ثابت کرده‌ایم که با استعدادها و چشم‌اندازی که در اینجا داریم، می‌توانیم در امارات به دستاوردهایی در سطح جهانی برسیم. این موفقیت برای آینده امیدبخش است.»
او افزود: «این دستاورد فقط چیزی نیست که ما به‌عنوان افراد یک تیم به آن افتخار کنیم؛ بلکه می‌تواند به بستری برای پیشرفت‌ها و توسعه فناوری‌های آینده در اینجا تبدیل شود.»