تحلیل عوامل مؤثر بر مرگومیر ۲۸روزه بیماران مبتلا به سپسیس و ارزش پیشبینیکننده ترکیب نسبت هیپرگلیسمی استرسی با امتیاز SOFA

یک مطالعه گذشتهنگر در بخش مراقبتهای ویژه یک مرکز درمانی در شانگهای چین، پنج عامل خطر مستقل مرتبط با مرگومیر ۲۸روزه بیماران مبتلا به سپسیس را شناسایی کرده است. گروه پژوهشی به سرپرستی چیمینگ فنگ از بخش اورژانس بیمارستان ششم وابسته به دانشگاه جیائوتونگ شانگهای، اطلاعات بالینی ۳۰۲ بیمار بستریشده بین نوامبر ۲۰۲۱ تا فوریه ۲۰۲۵ را بررسی کردند. هدف اصلی این پژوهش، ارزیابی ارزش پیشبینیکنندگی نسبت هیپرگلیسمی استرسی (SHR) در ترکیب با امتیاز ارزیابی نارسایی متوالی اندامها (SOFA) بود. یافتهها نشان دادند که استفاده همزمان از این دو شاخص، در مقایسه با کاربرد جداگانه هر یک، دقت بیشتری در پیشبینی مرگومیر کوتاهمدت دارد و میتواند بهعنوان ابزاری سریع برای ارزیابی پیشآگهی بیمار در ۲۴ ساعت نخست پس از پذیرش به کار رود.
این پژوهش با طراحی گذشتهنگر انجام شد و بیمارانی را دربر گرفت که معیارهای تشخیصی سپسیس-۳ را داشتند. بر اساس این معیارها، سپسیس عبارت است از عفونت مشکوک یا تأییدشدهای که با افزایش حاد دستکم دو امتیاز در نمره SOFA نسبت به وضعیت پایه بیمار همراه باشد. بیمارانی که همزمان به تومورهای بدخیم، اختلال عملکرد مرحله نهایی اندامها یا بیماریهای سیستم ایمنی نیازمند درمان با داروهای سرکوبکننده ایمنی مبتلا بودند، از مطالعه کنار گذاشته شدند. بیماران بر اساس وضعیت بقای خود در روز بیستوهشتم به دو گروه تقسیم شدند: گروه بازماندگان شامل ۲۲۰ نفر و گروه فوتشدگان شامل ۸۲ نفر بود. وضعیت تمام بیماران به مدت ۲۸ روز پیگیری شد و پیامدهای مرگومیر از طریق پروندههای بستری و پیگیری با خانوادهها تأیید شد؛ بنابراین، هیچ بیماری در جریان پیگیری از دست نرفت.
نسبت هیپرگلیسمی استرسی شاخصی است که افزایش نسبی قند خون در اثر استرس حاد را اندازهگیری میکند و با در نظر گرفتن سطح معمول قند خون بیمار در بلندمدت، تأثیر وضعیت مزمن قند خون را تعدیل میکند. این شاخص از تقسیم قند خون ناشتا هنگام پذیرش بر میانگین تخمینی قند خون، محاسبهشده بر اساس میزان هموگلوبین گلیکوزیله (HbA1c)، به دست میآید. در مقابل، امتیاز SOFA ابزاری کمی برای ارزیابی شدت اختلال عملکرد چند اندام است. دامنه این امتیاز از صفر تا ۲۴ متغیر است و امتیاز بالاتر نشاندهنده نارسایی شدیدتر اندامهاست. پژوهشگران همچنین نسبت حجم متوسط پلاکت به لنفوسیت (MPVLR)، سطح لاکتات سرم و وضعیت استفاده از تهویه مکانیکی در ۲۴ ساعت نخست پس از پذیرش در بخش مراقبتهای ویژه را اندازهگیری کردند.
تحلیل تکمتغیره تفاوتهای معناداری را میان گروه بازماندگان و فوتشدگان در چندین متغیر بالینی نشان داد. نسبت بیمارانی که به تهویه مکانیکی نیاز داشتند، در گروه فوتشدگان بهمراتب بیشتر بود؛ بهطوریکه این میزان در این گروه ۸۰٫۴۹ درصد و در گروه بازماندگان ۳۹٫۰۹ درصد گزارش شد. همچنین، میانگین سطح لاکتات سرم، نسبت MPVLR، نسبت SHR و امتیازهای SOFA و APACHE II در گروه فوتشدگان بالاتر بود. در مقابل، میان دو گروه از نظر سن، جنسیت، سابقه مصرف دخانیات، شاخص توده بدنی و بیماریهای زمینهای شایع، از جمله فشار خون بالا، دیابت و بیماری مزمن کلیه، تفاوت معناداری مشاهده نشد.
پژوهشگران برای شناسایی عوامل خطر مستقل از مدل رگرسیون خطرات متناسب کاکس چندمتغیره استفاده کردند. نتایج نشان داد که تهویه مکانیکی، سطح لاکتات سرم، نسبت MPVLR، نسبت SHR و امتیاز SOFA همگی پیشبینیکنندههای مستقل مرگومیر ۲۸روزه هستند. در میان این پنج عامل، نسبت SHR بالاترین نسبت خطر را داشت و مقدار آن ۴٫۵۵۹ بود. این یافته نشان میدهد بیمارانی که نسبت هیپرگلیسمی استرسی بالاتری دارند، با بیش از چهار برابر افزایش خطر مرگ مواجه هستند. نسبت خطر برای MPVLR برابر با ۳٫۵۶۴ و برای امتیاز SOFA برابر با ۲٫۵۵۰ بود. این مقادیر برای لاکتات سرم و تهویه مکانیکی بهترتیب ۲٫۳۳۷ و ۲٫۱۸۶ گزارش شدند. امتیاز APACHE II به دلیل همخطی آماری با امتیاز SOFA، معیار آماری لازم برای ورود به مدل نهایی را برآورده نکرد.
محققان با استفاده از ضرایب رگرسیون حاصل از تحلیل چندمتغیره، یک مدل ترکیبی برای پیشبینی وضعیت بیماران طراحی کردند. عملکرد این مدل با استفاده از تحلیل منحنی مشخصه عملکرد گیرنده (ROC) ارزیابی شد. سطح زیر منحنی (AUC) برای مدل ترکیبی SHR و SOFA برابر با ۰٫۹۱۱ بود و حساسیت ۸۸٫۱۸ درصد و ویژگی ۸۴٫۱۵ درصد را نشان داد. این عملکرد بهطور معناداری بهتر از نتایج حاصل از استفاده جداگانه از SHR با AUC برابر با ۰٫۷۴۰ و SOFA با AUC برابر با ۰٫۸۷۰ بود. مقادیر آستانه بهینه برای مدل ترکیبی نیز بهترتیب نسبت SHR بالاتر از ۱٫۵۶ و امتیاز SOFA بالاتر از ۹ تعیین شدند.
برای اعتبارسنجی مدل، پژوهشگران آن را روی یک گروه مستقل شامل ۱۰۰ بیمار متوالی مبتلا به سپسیس که از مارس تا مه ۲۰۲۵ در همان مرکز بستری شده بودند، آزمایش کردند. این گروه از مجموعه اصلی مورد استفاده برای آموزش مدل مجزا بود و هیچ همپوشانی از نظر اطلاعات بیماران یا بازه زمانی با گروه اولیه نداشت. مدل ترکیبی در این مرحله به دقت ۸۶ درصد دست یافت. حساسیت آن ۷۹٫۴۹ درصد و ویژگی آن ۹۰٫۱۶ درصد بود. همچنین، نسبت درستنمایی مثبت ۱٫۸۳ و نسبت درستنمایی منفی ۰٫۲۶ به دست آمد. این نتایج نشان میدهند که نتیجه منفی مدل میتواند برای کنار گذاشتن احتمال قرار گرفتن بیمار در گروه پرخطر، ارزش تشخیصی مناسبی داشته باشد.
تحلیل بقای کاپلان–مایر نیز بر اساس مقادیر آستانه ترکیبی، بیماران گروه اصلی را به دو دسته پرخطر و کمخطر تقسیم کرد. گروه پرخطر شامل ۹۸ بیمار با نسبت SHR بالاتر از ۱٫۵۶ و امتیاز SOFA بالاتر از ۹ بود. میزان بقای ۲۸روزه در این گروه ۴۱٫۸۴ درصد گزارش شد. در مقابل، گروه کمخطر شامل ۲۰۴ بیمار بود که نرخ بقای ۲۸روزه آنها به ۸۹٫۲۲ درصد رسید. آزمون لگرنک تفاوت معناداری را میان منحنیهای بقای دو گروه نشان داد و مقدار P کمتر از ۰٫۰۰۱ بود. این نتایج نشان میدهند که مدل ترکیبی میتواند بیماران را بر اساس تفاوت چشمگیر در احتمال بقای کوتاهمدت از یکدیگر تفکیک کند.
پژوهشگران برای بررسی تأثیر وضعیت دیابت بر ارزش پیشبینیکنندگی نسبت SHR، تحلیلهای زیرگروهی انجام دادند. نتایج نشان داد که این نسبت هم در بیماران مبتلا به دیابت و هم در افراد فاقد دیابت، همچنان یک عامل خطر مستقل برای مرگومیر است. همچنین، تعامل معناداری میان نسبت SHR و وضعیت دیابت مشاهده نشد. این موضوع نشان میدهد که تأثیر هیپرگلیسمی استرسی بر پیشبینی مرگومیر، صرفنظر از وضعیت اولیه کنترل قند خون بیمار، پایدار است. به همین ترتیب، میان نسبت SHR و امتیاز SOFA نیز تعامل معناداری وجود نداشت. بنابراین، به نظر میرسد این دو شاخص اطلاعات پیشآگهی مستقل و مکملی ارائه میکنند؛ یکی درباره اختلالات متابولیک و دیگری درباره اختلال عملکرد اندامها.
نویسندگان به چند محدودیت مهم در پژوهش خود اشاره کردهاند که مهمترین آنها طراحی گذشتهنگر تکمرکزی و حجم نسبتاً کم نمونه است. اگرچه برای کنترل سوگیری از روش تطبیق بر اساس امتیاز تمایل و برآورد چندگانه دادههای گمشده استفاده شد، نتایج ممکن است بهطور کامل قابل تعمیم به جمعیتها یا محیطهای درمانی دیگر نباشد. همچنین، گروه اعتبارسنجی زمانی با وجود تفاوت در بازه بستری بیماران، از همان مرکز درمانی انتخاب شده بود و در نتیجه دامنه اعتبارسنجی خارجی محدود باقی ماند. افزون بر این، تغییرات زمانی هموگلوبین، آلبومین و الکترولیتها در مطالعه بررسی نشد؛ درحالیکه پژوهشهای اخیر نشان دادهاند این متغیرها نیز ممکن است ارزش پیشبینیکنندگی مستقلی داشته باشند. نویسندگان تأکید میکنند که مدل ارائهشده باید بهعنوان ابزاری برای ارزیابی سریع وضعیت بیمار در نظر گرفته شود، نه جایگزینی برای ارزیابی جامع بالینی.
یافتههای این پژوهش نشان میدهند که ترکیب نسبت هیپرگلیسمی استرسی با امتیاز SOFA میتواند چارچوب دقیقتری برای طبقهبندی زودهنگام خطر در بیماران مبتلا به سپسیس بستری در بخش مراقبتهای ویژه فراهم کند. از آنجا که تمام شاخصهای موردنیاز برای محاسبه این مدل معمولاً در ۲۴ ساعت نخست پس از پذیرش اندازهگیری میشوند، اجرای آن در محیط بالینی به آزمایشهای اضافی یا هزینههای بیشتر نیاز ندارد. دقت بالا و ویژگی مناسب مدل در گروه اعتبارسنجی نیز از ظرفیت آن برای شناسایی بیمارانی حمایت میکند که ممکن است به پایش دقیقتر یا مداخلات درمانی جدیتر نیاز داشته باشند. پژوهشگران قصد دارند در مطالعات آینده با طراحی آیندهنگر و مشارکت چند مرکز درمانی، قابلیت تعمیم این نتایج را بیشتر بررسی کنند.
محققان برای تبدیل یافتههای تحلیل چندمتغیره به ابزاری عینی جهت برآورد خطر، یک تابع نمایی بقا بر اساس پنج عامل پیشبینیکننده مستقل استخراج کردند. در این تابع، خطر پایه در نمای عددی حاصل از مجموع پنج مؤلفه ضرب میشود: ضریب ۰٫۷۸۲ برای تهویه مکانیکی، ۰٫۸۴۹ برای لاکتات سرم، ۱٫۲۷۱ برای نسبت حجم متوسط پلاکت به لنفوسیت، ۱٫۵۱۷ برای نسبت هیپرگلیسمی استرسی و ۰٫۹۳۶ برای امتیاز SOFA. در گروه مورد استفاده برای استخراج مدل، میانه مدت پیگیری ۱۲٫۷ روز بود و باقیماندههای شونفلد نیز فرض تناسب خطرات را تأیید کردند. با بیشینهسازی شاخص یودن، مقدار ۰٫۵ بهعنوان آستانه بهینه شاخص پیشآگهی تعیین شد. نویسندگان همچنین برای بررسی احتمال وجود عوامل مخدوشکننده مرتبط با تهویه مکانیکی، دو تحلیل حساسیت رسمی انجام دادند. حذف متغیر تهویه مکانیکی، نسبت خطر چهار عامل پیشبینیکننده دیگر را کمتر از ۸ درصد تغییر داد. همچنین، در مدلی که تهویه تهاجمی بهعنوان یک متغیر ورودی وابسته به زمان در نظر گرفته شد، نسبت خطر تعدیلشده ۲٫۰۱۳ به دست آمد. این نتایج تأیید میکنند که نارسایی تنفسی زودهنگام، در هر دو روش مدلسازی، همچنان ارتباط مستقل خود را با پیشآگهی بیمار حفظ میکند.
اهمیت بالای نسبت هیپرگلیسمی استرسی که بزرگترین اندازه اثر را در میان تمام متغیرهای بررسیشده داشت، بازتابدهنده اختلال شدید در عملکرد غدد درونریز و سوختوساز بدن هنگام ابتلا به بیماری حاد و بحرانی است. در شرایط استرس فیزیولوژیک، تحریک سیستم عصبی سمپاتیک و فعال شدن محور هیپوتالاموس–هیپوفیز–آدرنال باعث افزایش کاتکولآمینهای در گردش خون میشود. این مواد ترشح گلوکاگون را تحریک میکنند و همزمان با مهار آزادسازی انسولین از سلولهای بتای پانکراس، مقاومت به انسولین در بافتهای محیطی را افزایش میدهند. سیتوکینهای التهابی نیز این مقاومت را تشدید میکنند. محاسبه نسبت SHR با استفاده از میانگین تخمینی قند خون بر اساس هموگلوبین گلیکوزیله، امکان تفکیک افزایش حاد قند خون ناشی از استرس از وضعیت مزمن قند خون بیمار را فراهم میکند. به همین دلیل، تحلیلهای طبقهبندیشده تأیید کردند که افزایش هیپرگلیسمی استرسی، در هر دو گروه بیماران فاقد سابقه دیابت و مبتلایان به دیابت، بهطور مستقل مرگومیر ۲۸روزه را پیشبینی میکند. نسبت خطر در افراد بدون دیابت ۴٫۸۷۲ و در بیماران مبتلا به دیابت ۳٫۹۸۴ بود.
پژوهشگران همچنین برای کاهش سوگیری اطلاعاتی و انتخاب نمونه که از محدودیتهای ذاتی بررسی گذشتهنگر پروندههای پزشکی هستند، اقدامات روششناختی کنترلی متعددی در نظر گرفتند. متغیرهای پایه مهم، از جمله سن، شاخص توده بدنی، فشار خون بالا و بیماری عروق کرونر، با استفاده از روش تطبیق یکبهیک بر اساس امتیاز تمایل متعادل شدند. میزان دادههای گمشده در شاخصهای بالینی اصلی کمتر از ۳ درصد بود و این موارد با روش برآورد چندگانه پنجمرحلهای مبتنی بر معادلات زنجیرهای جایگزین شدند. همچنین، پیامدهای مرگومیر ۲۸روزه بهطور مستقل توسط کارکنان بخش پروندههای پزشکی تأیید شد که در گردآوری اطلاعات مربوط به متغیرهای پیشبینیکننده بالینی نقشی نداشتند. از نظر بالینی، آستانه شناساییشده برای لاکتات سرم، یعنی ۵٫۸۲ میلیمول در لیتر، بهطور قابلتوجهی بالاتر از آستانه متداول ۴ میلیمول در لیتر برای تشخیص کاهش خونرسانی بافتی بود. نویسندگان مطالعه این الگو را به شدت بالای وضعیت بیماران هنگام پذیرش نسبت دادند که احتمالاً ناشی از مراجعه دیرهنگام یا انتقال بیماران از مراکز درمانی اولیه در مناطق مختلف بوده است.
موضوع پژوهش: تحلیل چندمتغیره مرگومیر ۲۸روزه در بیماران مبتلا به سپسیس بستری در بخش مراقبتهای ویژه و بررسی ارزش پیشبینیکنندگی ترکیب نسبت هیپرگلیسمی استرسی با امتیاز SOFA.
عنوان مقاله: تحلیل چندمتغیره مرگومیر ۲۸روزه در بیماران مبتلا به سپسیس بستری در بخش مراقبتهای ویژه و ارزش پیشبینیکنندگی ترکیب نسبت هیپرگلیسمی استرسی با امتیاز SOFA.
منبع مقاله: Tong, Y., Shen, L., Zhang, J., Fu, Y., & Feng, Q. (2026). Multivariate analysis of 28-day mortality in ICU sepsis patients and the predictive value of stress hyperglycemia ratio combined with SOFA score. Frontiers in Medicine, 13، مقاله شماره 1857453. https://doi.org/10.3389/fmed.2026.1857453
اعتبار تصویر: تولیدشده با هوش مصنوعی.
شناسه دیجیتال مقاله (DOI): 10.3389/fmed.2026.1857453
کلیدواژهها: تحلیل چندمتغیره، مرگومیر، سپسیس، بیماران، ارزش پیشبینیکنندگی، هیپرگلیسمی استرسی، نسبت هیپرگلیسمی استرسی، امتیاز SOFA.
