هشدار صندوق بینالمللی پول: شوک به اعتماد سرمایهگذاران در حوزه هوش مصنوعی میتواند رشد اقتصاد جهانی را تهدید کند
کریستالینا جورجیوا، مدیرعامل صندوق بینالمللی پول (IMF)، در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ هشدار داد که کاهش ناگهانی اعتماد سرمایهگذاران به سرمایهگذاری در حوزه هوش مصنوعی میتواند رشد اقتصاد جهانی را تضعیف کند و ثبات مالی را به خطر بیندازد. این اظهارات در مصاحبه او با شبکه CNBC مطرح شد؛ مصاحبهای که در شرایطی انجام گرفت که برآوردها از حجم تأمین مالی چرخشی میان شرکتهای هوش مصنوعی از یک تریلیون دلار فراتر رفته بود. این هشدار، بُعد تازهای به مواضع جورجیوا درباره هوش مصنوعی و تأثیرات اقتصادی آن اضافه میکند.

اظهارات اخیر جورجیوا نشان میدهد که اقتصاد جهانی بیش از گذشته به هزینهکرد در حوزه فناوری وابسته شده است؛ هرچند صندوق بینالمللی پول همچنان ظرفیت قابلتوجهی برای افزایش بهرهوری از طریق هوش مصنوعی قائل است. او همچنین تأکید کرد که نوسانات اخیر بازار در چارچوبی منظم رخ دادهاند؛ نکتهای که مانع از تعبیر هشدار او بهعنوان نشانه وقوع یک بحران قریبالوقوع میشود.
هشدار جورجیوا درباره هوش مصنوعی؛ چگونه شوک اعتماد میتواند گسترش یابد؟
چه عاملی میتواند سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را به یک ریسک مالی تبدیل کند؟
جورجیوا کاهش ناگهانی اعتماد سرمایهگذاران و خروج سرمایه از حوزه هوش مصنوعی را از عوامل احتمالی آغاز این بحران دانست. نگرانی صندوق بینالمللی پول فقط به سهام شرکتهای فناوری محدود نمیشود؛ کاهش سرمایهگذاری میتواند یکی از منابع مهم رشد اقتصادی را تضعیف کند و همزمان فشار بیشتری بر بازارهای مالی وارد آورد.
او این مصاحبه را در حاشیه نشست آسهآن در فیلیپین انجام داد. به گزارش شبکه GBC Ghana، جورجیوا در این گفتوگو هشدار داد که ممکن است انتظارات سرمایهگذاران درباره بازده مالی هوش مصنوعی، از عملکردی که این فناوری تاکنون در عمل نشان داده است، فراتر رفته باشد.
او وضعیت کنونی بازارها را چگونه توصیف کرد؟
جورجیوا نوسانات اخیر بازار را منظم توصیف کرد و گفت این تحولات نشانهای از تهدید فوری علیه ثبات مالی جهانی نیستند. محور اصلی هشدار او پیامدهای احتمالی کاهش اعتماد در آینده و وابستگی اقتصاد به تداوم سرمایهگذاری در هوش مصنوعی بود.
این تمایز برای شرکتهایی که توسعه فعالیتهای خود را از طریق تأمین مالی پیش میبرند، اهمیت زیادی دارد. خطری که جورجیوا توصیف کرد، زمانی شکل میگیرد که افت انتظارات به اندازهای شدید باشد که جریان ورود سرمایه را مختل کند. هوش مصنوعی در حال حاضر از سرمایهگذاری، تجارت و رشد اقتصادی حمایت میکند؛ بنابراین، معکوس شدن این روند میتواند پیامدهایی فراتر از شرکتهای سازنده این فناوری داشته باشد.
شرکتهای هوش مصنوعی و انویدیا در شبکهای بههمپیوسته از تأمین مالی
چگونه سرمایهگذاران همزمان به تأمینکنندگان شرکتها تبدیل میشوند؟
ساختارهایی که توجه تحلیلگران را جلب کردهاند، سرمایهگذاری مالی را با خریدوفروش تجاری به یکدیگر پیوند میدهند. در این مدل، یک سرمایهگذار به شرکت فعال در حوزه هوش مصنوعی پول تزریق میکند و آن شرکت بخشی از همان منابع مالی را برای خرید محصولات یا خدمات سرمایهگذار به کار میگیرد. به این ترتیب، بخشی از پول به تأمینکننده اولیه سرمایه بازمیگردد.
چنین ارتباطی، دسترسی شرکتها به منابع مالی را به سفارشهای زیرساختی وابسته میکند. استقراض نیز تعهد دیگری به این ساختار اضافه میکند: شرکتهای مشارکتکننده باید درآمد کافی داشته باشند تا بتوانند بدهیهای خود را بازپرداخت کنند و همزمان هزینه خرید تراشه، مراکز داده و سایر فناوریها را بپردازند.
چرا نام انویدیا در این هشدار مطرح شده است؟
وبسایت JKN انویدیا را در مرکز شبکه تأمین مالی زیرساختهای هوش مصنوعی قرار میدهد و به برآورد تیم آرکوری، تحلیلگر بانک UBS، استناد میکند. بر اساس این برآورد، اگر انویدیا حمایت مالی خود را کاهش دهد، ممکن است بیش از ۵۰ میلیارد دلار از بازار خارج شود.
این رقم تخمینی و مشروط، به نقش انویدیا در تأمین مالی اکوسیستم هوش مصنوعی مربوط است. نگرانی گستردهتر صندوق بینالمللی پول، نحوه انتقال آثار عقبنشینی سرمایهگذاران در کل حوزه هوش مصنوعی به شرایط مالی و فعالیت اقتصادی است. گسترش سریع روابط مالی بههمپیوسته نیز بر میزان آسیبپذیری این ساختار میافزاید.
نگرانیهای صندوق بینالمللی پول درباره هوش مصنوعی فراتر از بازار کار رفته است
تحلیل اشتغال در ژانویه ۲۰۲۴ چه نتایجی داشت؟
تحلیل صندوق بینالمللی پول در ژانویه ۲۰۲۴ نشان داد که نزدیک به ۴۰ درصد از اشتغال جهانی در معرض تأثیر هوش مصنوعی قرار دارد. در مقالهای از این نهاد که اتاق بازرگانی اروپایی-آمریکایی نیویورک بازنشر کرده است، میزان مشاغل در معرض تأثیر این فناوری در اقتصادهای پیشرفته حدود ۶۰ درصد، در بازارهای نوظهور ۴۰ درصد و در کشورهای کمدرآمد ۲۶ درصد برآورد شده بود.
در اقتصادهای پیشرفته، تقریباً نیمی از مشاغل در معرض تأثیر هوش مصنوعی میتوانند از ادغام این فناوری در فعالیتهای کاری و افزایش بهرهوری سود ببرند. در مقابل، نیم دیگر ممکن است با کاهش تقاضا برای نیروی کار، افت دستمزدها یا کند شدن روند استخدام مواجه شوند؛ زیرا هوش مصنوعی بخشی از وظایف مهم آنها را بر عهده میگیرد. حتی احتمال حذف برخی موقعیتهای شغلی نیز وجود دارد.
موضع صندوق پیش از این هشدار چگونه شکل گرفته بود؟
جورجیوا در نشست گروه ۲۰ در آفریقای جنوبی در سال ۲۰۲۵، هوش مصنوعی را «سونامیای که بازار کار را دربر گرفته است» توصیف کرد. این اظهارات در گزارش ۲۴ نوامبر وبسایت LIGA بازتاب یافت. او در آن زمان خواستار سرمایهگذاری در زیرساختهای دیجیتال و آموزش شد و بر ضرورت تدوین مقرراتی تأکید کرد که ضمن تشویق نوآوری، از برتری دادن ماشینها بر انسانها جلوگیری کنند.
تا اکتبر ۲۰۲۶، گزارش چشمانداز اقتصادی جهان صندوق بینالمللی پول، رونق سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را یکی از عوامل پشتیبان پیشبینی رشد ۳.۱ درصدی اقتصاد جهانی در آن سال معرفی کرده بود. هشدار جدید، در کنار نگرانیهای پیشین درباره سازگاری بازار کار و مهارتهای نیروی انسانی، مسئله ثبات مالی را نیز به دغدغههای این نهاد اضافه میکند.
هزینهکرد در هوش مصنوعی از رشد اقتصادی حمایت میکند، اما منافع آن یکسان توزیع نمیشود
چرا سرمایهگذاری در زیرساختهای هوش مصنوعی فراتر از صنعت فناوری اهمیت دارد؟
جورجیوا در سخنرانی ۱۵ نوامبر خود در چهلونهمین نشست سران آسهآن در مانیل، به تأثیر همزمان شوک انرژی و سرمایهگذاری در هوش مصنوعی بر رشد اقتصادی اشاره کرد. به گزارش روزنامه The Nation، شوک انرژی به محدود شدن رشد اقتصادی منجر شده، درحالیکه سرمایهگذاری در هوش مصنوعی از آن حمایت کرده است. هر دو عامل نیز فشارهای تورمی ایجاد کردهاند و افزایش نرخ بهره را در پی داشتهاند؛ اقدامی که پیامدهای آن در اقتصادهای مختلف احساس میشود.
کشورهایی که زیرساختهای هوش مصنوعی و فناوریهای صادراتی را تأمین میکنند، میتوانند از افزایش سرمایهگذاری و تجارت سود ببرند. در مقابل، کشورهای واردکننده انرژی و اقتصادهایی که خارج از زنجیره تأمین این فناوری قرار دارند، با فشارهای متفاوتی از جمله افزایش هزینه انرژی و سختتر شدن شرایط تأمین مالی مواجه میشوند.
کدام کشورها ممکن است در بهرهمندی از افزایش بهرهوری عقب بمانند؟
تحلیل سال ۲۰۲۴ صندوق بینالمللی پول هشدار داده بود کشورهایی که زیرساخت دیجیتال و نیروی کار ماهر ندارند، حتی در شرایطی که میزان مواجهه فوری مشاغل آنها با هوش مصنوعی کمتر است، ممکن است فرصتهای ناشی از این فناوری را از دست بدهند. با گسترش استفاده از هوش مصنوعی، این شکاف میتواند اختلاف درآمد میان اقتصادهای برخوردار از آمادگی بیشتر و سایر کشورها را افزایش دهد.
در داخل کشورها نیز کارگرانی که توانایی استفاده از هوش مصنوعی را دارند، ممکن است از افزایش بهرهوری و درآمد سود ببرند، درحالیکه دیگران عقب بمانند. افزایش بازده شرکتهایی که این فناوری را به کار میگیرند نیز میتواند به نفع صاحبان سرمایه و افراد پردرآمد تمام شود. به همین دلیل، بازآموزی نیروی کار و حمایت اجتماعی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ارقام پشت سناریوهای رشد اقتصادی صندوق بینالمللی پول درباره هوش مصنوعی
چه میزان تأمین مالی به چرخه سرمایهگذاری وابسته است؟
برآوردهایی که در گزارشهای ماه نوامبر به آنها استناد شده، حجم تأمین مالی چرخشی را اندکی بیش از یک تریلیون دلار اعلام میکنند که حدود دوسوم آن با اتکا به بدهی تأمین شده است. این ترکیب، درآمدزایی شرکتها را به مسئلهای اساسی تبدیل میکند؛ زیرا وامگیرندگان باید از فعالیتهای تجاری خود درآمد کافی کسب کنند تا از عهده بازپرداخت تعهداتشان برآیند.
گسترش سریع این نوع روابط مالی یکی از نگرانیهای اصلی است. در صورت کاهش اعتماد، همین شرکتها ممکن است بهطور همزمان با محدودیت در تأمین مالی و کاهش سفارشهای تجاری مواجه شوند. چنین وضعیتی وابستگی متقابل میان تعهدات سرمایهگذاری و خرید زیرساختها را آشکارتر میکند.
افزایش بهرهوری تا چه اندازه میتواند به اقتصاد کمک کند؟
جورجیوا گفته است هوش مصنوعی میتواند طی ۱۰ سال آینده، بهطور متوسط حدود ۰.۵ واحد درصد به نرخ رشد سالانه اقتصاد جهانی اضافه کند. تحقق این منفعت بالقوه به آن بستگی دارد که با گسترش استفاده از این فناوری در شرکتها و اقتصادهای مختلف، بهبود واقعی در بهرهوری حاصل شود.
این ظرفیت رشد، دلیلی برای تشویق سیاستگذاران به گسترش استفاده از هوش مصنوعی، همزمان با ایجاد سازوکارهای حفاظتی مالی، فراهم میکند. بهبود دسترسی به این فناوری، آمادهسازی نیروی کار و استفاده مؤثر از هوش مصنوعی، از اولویتهایی هستند که جورجیوا برای تبدیل سرمایهگذاریها به دستاوردهای اقتصادی میانمدت مطرح کرده است.
سناریوهای بدبینانه بر چه فرضهایی استوارند؟
بر اساس تحلیل صندوق بینالمللی پول که در گزارشهای ماه نوامبر تشریح شده است، اگر کاهش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی و تعدیل قیمت داراییها همزمان با وخامت شرایط مالی رخ دهند، تولید جهانی در سال ۲۰۲۸ ممکن است تا ۱.۱ درصد کمتر از سطح پیشبینی پایه باشد. این سناریو، عقبنشینی از هزینهکرد در حوزه هوش مصنوعی را با یک شوک مالی گستردهتر ترکیب میکند.
در سناریوی محدودتر که فقط کاهش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را در نظر میگیرد، تولید ناخالص داخلی جهان تا سال ۲۰۲۸ ممکن است حداکثر ۰.۴ درصد و میزان سرمایهگذاری تا ۱.۳ درصد کمتر از سطح پایه باشد. اختلاف میان این دو سناریو نشان میدهد که فشارهای مالی میتوانند آثار کاهش هزینهکرد را تشدید کنند.
بدهی و دسترسی نابرابر، خطرهای متفاوتی در حوزه هوش مصنوعی ایجاد میکنند
چرا انتظارات درآمدی برای شرکتهای بدهکار اهمیت دارد؟
نگرانی جورجیوا درباره پیشی گرفتن انتظارات از عملکرد اثباتشده هوش مصنوعی، مستقیماً به ریسک تأمین مالی مربوط میشود. شرکتهایی که بدهی دارند، برای بازپرداخت آن به درآمد حاصل از فعالیتهای تجاری نیازمندند؛ درحالیکه اجرای تعهدات زیرساختی نیز به دسترسی مستمر به منابع مالی وابسته است.
بنابراین، کاهش اعتماد میتواند از طریق افت سرمایهگذاری و سختتر شدن شرایط مالی، رشد اقتصادی را تضعیف کند. سناریوهای نامطلوب صندوق بینالمللی پول نشان میدهند که این فشارها چگونه ممکن است یکدیگر را تقویت کنند؛ بهویژه اگر کاهش قیمت داراییها همزمان با کند شدن هزینهکرد در حوزه هوش مصنوعی رخ دهد.
گذار به هوش مصنوعی چگونه میتواند نابرابری را افزایش دهد؟
چالشهای بازار کار فقط به تغییر تقاضا برای مشاغل محدود نمیشوند، بلکه توانایی کارکنان برای سازگاری با شرایط جدید نیز اهمیت دارد. تحلیل پیشین صندوق بینالمللی پول نشان داده بود که کارکنان جوانتر ممکن است آسانتر از فرصتهای هوش مصنوعی استفاده کنند، درحالیکه کارکنان مسنتر احتمال دارد در سازگاری با این تغییرات با دشواری بیشتری مواجه شوند.
این نهاد ایجاد شبکههای جامع تأمین اجتماعی و اجرای برنامههای بازآموزی برای کارکنان آسیبپذیر را توصیه کرده است. در اقتصادهای نوظهور و درحالتوسعه نیز سرمایهگذاری در زیرساختهای دیجیتال و تربیت نیروی کاری که از مهارتهای دیجیتال برخوردار باشد، میتواند به مشارکت شمار بیشتری از مردم در منافع افزایش بهرهوری کمک کند.
آمادگی کشورهای آسهآن و حمایت صندوق بینالمللی پول در اولویت قرار دارد
جورجیوا از دولتها چه خواسته است؟
جورجیوا از اعضای آسهآن خواست به استفادهکنندگان مؤثر هوش مصنوعی تبدیل شوند؛ از جمله کشورهایی که خارج از گروه اقتصادهای پیشرو در توسعه زیرساختهای این فناوری قرار دارند. اولویتهای او شامل افزایش آمادگی کشورها، فراهم کردن دسترسی گسترده، مهار خطرهای مربوط به ثبات مالی و مدیریت اختلالات احتمالی در بازار کار بود.
او این اقدامات را با هدف به حداکثر رساندن بهرهوری در میانمدت مرتبط دانست. صندوق بینالمللی پول نیز متعهد شد تجربیات سیاستگذاری خود را در اختیار کشورها قرار دهد، از یکپارچگی منطقهای و توسعه بازارهای سرمایه حمایت کند و در ارزیابی تأثیر هوش مصنوعی بر رشد اقتصادی، اشتغال و ثبات مالی به آنها یاری برساند.
ارزیابی آمادگی کشورها برای هوش مصنوعی چه مواردی را بررسی میکند؟
شاخص آمادگی هوش مصنوعی که در مقاله سال ۲۰۲۴ صندوق بینالمللی پول معرفی شده، وضعیت ۱۲۵ کشور را ارزیابی کرده است. در آن ارزیابی تاریخی، سنگاپور، ایالات متحده و دانمارک بالاترین امتیازها را کسب کردند و در حوزههای مختلف مورد بررسی عملکرد قدرتمندی داشتند.
برای اقتصادهای پیشرفته، توصیهها بر حمایت از نوآوری و ادغام هوش مصنوعی در فعالیتهای اقتصادی، در کنار ایجاد چارچوبهای نظارتی مؤثر، تأکید داشتند. از اقتصادهای نوظهور و درحالتوسعه نیز خواسته شده بود زیرساختها و مهارتهای نیروی کار خود را تقویت کنند تا بتوانند از هوش مصنوعی به شکلی مولد بهره ببرند.
پرسشهای متداول
جورجیوا چه زمانی و در کجا درباره خطرهای سرمایهگذاری در هوش مصنوعی با CNBC مصاحبه کرد؟
این مصاحبه در ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶ و در جریان نشست آسهآن در فیلیپین انجام شد. این گفتوگو یک روز پس از سخنرانی جورجیوا در چهلونهمین نشست سران آسهآن در مانیل صورت گرفت؛ سخنرانیای که در آن سرمایهگذاری در هوش مصنوعی را در کنار شوک انرژی مؤثر بر رشد اقتصادی بررسی کرده بود.
منظور از تأمین مالی چرخشی در سرمایهگذاریهای هوش مصنوعی چیست؟
این اصطلاح به رابطهای اشاره دارد که در آن یک شرکت هوش مصنوعی سرمایهگذاری دریافت میکند و سپس محصولات یا خدمات سرمایهگذار خود را خریداری میکند. در ساختارهایی که توجه صندوق بینالمللی پول را جلب کردهاند، تأمینکننده مالی میتواند همزمان تأمینکننده زیرساختهای مورد نیاز شرکت نیز باشد.
چه میزان از تأمین مالی چرخشی بیش از یک تریلیون دلاری هوش مصنوعی بر پایه بدهی است؟
برآوردها نشان میدهند که حدود دوسوم این تأمین مالی، که حجم آن از یک تریلیون دلار فراتر میرود، از طریق بدهی انجام شده است. اگر شرکتهای مشارکتکننده نتوانند درآمد تجاری کافی برای انجام تعهدات خود ایجاد کنند، خطر بازپرداخت بدهی افزایش مییابد.
سناریوی کاهش ۱.۱ درصدی تولید جهانی صندوق بینالمللی پول به چه سالی مربوط است؟
این سناریو سال ۲۰۲۸ را در نظر میگیرد و تولید جهانی را با پیشبینی پایه مقایسه میکند. فرض اصلی آن، وقوع همزمان کاهش سرمایهگذاری در هوش مصنوعی، تعدیل قیمت داراییها و وخامت شرایط مالی است.
صندوق بینالمللی پول برای حمایت از کارکنانی که در معرض اختلالات ناشی از هوش مصنوعی هستند، چه اقداماتی را توصیه کرده است؟
تحلیل سال ۲۰۲۴ این نهاد بر اجرای برنامههای بازآموزی و ایجاد شبکههای جامع تأمین اجتماعی تأکید داشت. هدف از این اقدامات، حمایت از معیشت کارکنان و جلوگیری از افزایش نابرابری در شرایطی است که هوش مصنوعی تقاضا برای مهارتها و وظایف شغلی را تغییر میدهد.
جورجیوا در توصیههای خود به کشورهای آسهآن بهطور ویژه از کدام گروه از کارکنان نام برد؟
او هنگام درخواست از دولتهای آسهآن برای مدیریت اختلالات بازار کار، بهطور ویژه جوانان را مورد توجه قرار داد. توصیههای او در نوامبر ۲۰۲۶، این نگرانی را در کنار ضرورت گسترش دسترسی به هوش مصنوعی و افزایش آمادگی کشورها مطرح میکرد.
شاخص آمادگی هوش مصنوعی صندوق بینالمللی پول از چه چهار مؤلفهای تشکیل شده است؟
این شاخص چهار حوزه را بررسی میکند: زیرساخت دیجیتال؛ سرمایه انسانی و سیاستهای بازار کار؛ نوآوری و یکپارچگی اقتصادی؛ و مقررات و اخلاق. ارزیابی سیاستهای بازار کار نیز مواردی مانند آموزش، امکان جابهجایی در بازار کار و پوشش شبکههای تأمین اجتماعی را در بر میگیرد.
