آیا چین برنده رقابت هوش مصنوعی میشود؟ مخالفت با مراکز داده و کنارهگیری جنسن هوانگ، مسیر توسعه هوش مصنوعی آمریکا را تغییر میدهد
نویسنده: مایک ساناکس، آدامز مالتیمدیا

پس از پیروزی چشمگیر دموکراتها در انتخابات میاندورهای آمریکا، مراکز داده موردنیاز برای توسعه هوش مصنوعی با مخالفتهای بیشتری روبهرو خواهند شد و احتمالاً محدودیتهای موقت و مقررات سختگیرانهتری بر ساخت آنها اعمال میشود.
بسیاری از نامزدهای دموکرات در کارزارهای انتخاباتی خود وعده داده بودند روند گسترش زیرساختهای هوش مصنوعی را محدود کنند. در همین حال، ۷۶ درصد رأیدهندگان اعلام کردهاند با احداث مراکز داده در جوامع محل سکونت خود مخالفاند.
رأیدهندگان در سراسر آمریکا به ۴۰ طرح برای توقف موقت ساخت مراکز داده یا اعمال محدودیتهای دیگر در این زمینه رأی مثبت دادهاند.
با آغاز فعالیت نمایندگان دموکرات در کنگره و مجالس ایالتی سراسر کشور در ژانویه، انتظار میرود محدودیتهای بیشتری نیز به تصویب برسد.
جاک پاتنی، مدیر اجرایی حوزه فناوری در سانفرانسیسکو و مدیرعامل سه شرکت Nuvolum، Quantum PRM و Stemodontics، گفت: «مخالفتهای محلی اکنون به یکی دیگر از موانع جدی توسعه هوش مصنوعی تبدیل شده است.»
به گفته پاتنی، مخالفت با مراکز داده میتواند برنامه زمانی اجرای پروژههای این صنعت را مختل کند و ظرفیت پردازشی موردنیاز برای هوش مصنوعی را محدود سازد. چنین وضعیتی ممکن است هزینه خدمات را برای مشتریان افزایش دهد و با تضعیف رقابتپذیری آمریکا، بهویژه به زیان بازیگران کوچکتر بازار تمام شود.
پاتنی گفت: «شرکتهایی مانند آمازون، مایکروسافت، گوگل و اسپیسایکس توان مالی لازم برای تحمل یک مناقشه طولانیمدت در سطح محلی را دارند و حتی میتوانند برق موردنیاز خود را تأمین کنند.»
کند شدن روند توسعه هوش مصنوعی در آمریکا ممکن است مزیتهایی نیز برای چین ایجاد کند؛ کشوری که در پی به چالش کشیدن سلطه فناوری آمریکا در جهان است.
ایان آرگونو، رئیس بخش تحلیل داده و هوش مصنوعی و یادگیری ماشین در شرکت Realmo، فعال در حوزه اطلاعات بازار املاک تجاری، گفت: «تأخیرهای طولانیمدت آمریکا میتواند فرصت رقابتی تازهای برای چین ایجاد کند.»
بااینحال، آرگونو تأکید کرد که شرایط این رقابت ابعاد مختلفی دارد و نمیتوان آن را به یک عامل محدود کرد.
او گفت: «اینکه انتخابات را بهخودیخود پیروزی چین بدانیم، زودهنگام است. پیشرفت چین همچنان به دسترسی به سختافزارهای پردازشی، برق پایدار، سرمایه و مشتریان وابسته است.»
«یک مزیت نسبی»
آرنولد پلاتز، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت General Future Holding که در زمینه بازیافت فناوریهای مرتبط با هوش مصنوعی فعالیت میکند، معتقد است چین در رقابت جهانی این فناوری از برخی مزیتها برخوردار است. از جمله این مزیتها میتوان به آمادگی این کشور برای ساخت مراکز داده بدون مواجهه با تأخیرهای طولانی در صدور مجوز یا مخالفتهای سیاسی و همچنین دسترسی آن به منابع کلیدی موردنیاز برای تأمین انرژی زیرساختهای هوش مصنوعی اشاره کرد.
پلاتز گفت: «هر ماه تأخیر در توسعه زیرساختهای آمریکا، یک مزیت نسبی برای چین محسوب میشود؛ اما برتری واقعی چین هیچ ارتباطی با انتخابات ندارد و به سرعت عمل این کشور مربوط است. من از نزدیک میبینم که آنها با چه سرعتی نیروگاهها، کارخانهها و زیرساختهای شبکه برق را احداث میکنند. آهنگ توسعه در چین با آنچه در کشورهای غربی میبینیم، کاملاً متفاوت است. چین همچنین بخش عمده مواد معدنی حیاتی را که در ساخت سرورها به کار میروند، فرآوری میکند.»
چین در حال ساخت مراکز داده بزرگ و جدید هوش مصنوعی در مغولستان داخلی و دیگر مناطق داخلی این کشور است. این کشور در اوایل سال جاری میلادی یک مرکز داده زیرآبی با انرژی بادی را در نزدیکی شانگهای افتتاح کرد. مراکز داده زیرآبی دیگری نیز در آبهای اطراف جزیره هاینان راهاندازی شدهاند.
استانیسلاو کازانوف، رئیس بخش امنیت سایبری و داده در شرکت بینالمللی نرمافزاری Innowise، گفت: «چین اکنون در حال بررسی اختصاص حدود ۲۹۵ میلیارد دلار به مراکز داده هوش مصنوعی طی پنج سال آینده است و ۸۰ درصد یا بیشتر از سختافزار و نرمافزار موردنیاز نیز در داخل این کشور تولید خواهد شد.»
آمریکا از نظر سرمایه، برخورداری از بخش عمده مراکز داده فعال جهان و مزیتهای فناورانه در موقعیت قدرتمندی قرار دارد؛ اما چین در تأمین مواد معدنی و عناصر خاکی کمیاب موردنیاز زیرساختهای هوش مصنوعی دست بالا را دارد. چین بخش عمده تولید یا کنترل جهانی مس، کبالت، لیتیوم، گالیم و نیکل را در اختیار دارد؛ موادی که همگی در ساخت مراکز داده و تجهیزات فناوری کاربرد دارند.
ناتان روزنگاس، مدیرعامل شرکت Bleeding Edge Technologies مستقر در مکزیکوسیتی، انتظار دارد چین در حوزه هوش مصنوعی رویکردی «بسیار تهاجمی» در پیش بگیرد. شرکت او در زمینه طراحی و ساخت «کارخانههای هوش مصنوعی» ماژولار فعالیت میکند؛ مجموعههایی که مراکز داده و تجهیزات فناوری دیگر را در خود جای میدهند.
روزنگاس معتقد است اگر ساخت مراکز داده در خاک آمریکا با تأخیر مواجه شود یا پروژهها بهطور کامل متوقف شوند، این شرایط ممکن است واشنگتن را به جستوجوی ائتلافهای جدید در حوزه هوش مصنوعی سوق دهد.
او گفت: «از این منظر، مکزیک میتواند به بازاری طبیعی برای این همکاریها تبدیل شود؛ زیرا موقعیت جغرافیایی مناسبی دارد، پروژههای نوآورانه آن میتوانند زیرساختهایی متناسب با پردازشهای بسیار سنگین در مقیاس ابرمقیاس فراهم کنند و دو کشور نیز سابقه همکاری در ساخت و بهرهبرداری از زیرساختها و زنجیرههای تأمین پیچیده را دارند.»
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در روابط خود با کانادا و شماری از کشورهای اروپایی با تنشهایی روبهرو بوده است، اما رابطه گرمتری با کلودیا شینباوم، رئیسجمهور مکزیک، داشته است.
روزنگاس گفت: «شرایط جدید فرصت ایجاد یک اکوسیستم یکپارچهتر از زیرساختهای هوش مصنوعی در آمریکای شمالی را فراهم میکند؛ اکوسیستمی که در آن ظرفیتهای موردنیاز را بتوان در هر نقطهای مستقر کرد که از نظر انرژی، سرعت اجرا و صرفه اقتصادی مناسبتر باشد.»
بااینحال، مکزیک و دیگر بازارهای آمریکای لاتین در زمینه زیرساختهای تأمین آب و برق با چالشهایی روبهرو هستند.
برخی کارشناسان نیز معتقدند بازارهای آسیایی، از جمله مالزی، تایلند، اندونزی و ویتنام، ظرفیت رشد بیشتری در حوزه مراکز داده دارند.
کریستوفر کلارک، معمار حوزه فناوری و زیرساخت مستقر در کانزاسسیتی، میگوید در ویتنام شاهد توسعه قابلتوجه زیرساختهای هوش مصنوعی است. او همچنین به ساخت مراکز داده برای پاسخگویی به نیاز بازارهای داخلی ژاپن و هند اشاره میکند.
کلارک گفت: «اکنون بسیاری از کشورها نیز به دلایل حقوقی و سیاسی میخواهند زیرساختهای هوش مصنوعی را در داخل مرزهای خود داشته باشند. این روند به معنای ایجاد ظرفیت جدید است، نه انتقال ظرفیتهای موجود از آمریکا. من در حال حاضر در ویتنام هستم و حجم ساختوساز مراکز داده در این بخش از جهان بهوضوح قابل مشاهده است.»
«شرایط چین متفاوت است»
کلارک درباره چین گفت: «وضعیت این کشور متفاوت است.»
او با اشاره به محدودیتهای آمریکا بر فروش فناوری به چین توضیح داد: «کنترلهای صادراتی باعث شدهاند چین از اکوسیستم فناوری آمریکا جدا شود و مسیر مستقلی را دنبال کند.»
با در دست گرفتن کنترل کنگره از سوی دموکراتها، این حزب در کنار جمهوریخواهان محافظهکارِ مخالف چین قرار گرفته است تا برای اعمال محدودیتهای سختگیرانهتر بر صادرات تراشهها و فناوریهای هوش مصنوعی آمریکا فشار بیاورد. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تحقیقاتی درباره احتمال تبدیل شدن رابطه خارج از چارچوب زناشویی جنسن هوانگ، مدیرعامل سابق انویدیا، با آلیس هوانگ، مدیر اجرایی یک شرکت فناوری در سنگاپور و تبعه چین که با او نسبت خانوادگی ندارد، به یک عملیات موسوم به «دام عشقی» از سوی دستگاه اطلاعاتی چین در جریان است.
محور این تحقیقات، بررسی این موضوع است که آیا تراشههای انویدیا به دست طرفهای چینی رسیدهاند و همچنین لابیگری جنسن هوانگ با دولت ترامپ برای کاهش محدودیتهای صادرات فناوری مرتبط با چین چه نقشی داشته است.
جنسن هوانگ روز پنجشنبه ۱۲ نوامبر، پس از انتشار گزارشهایی درباره دومین رابطه خارج از چارچوب زناشویی او با یکی از مدیران انویدیا، از سمت خود کنارهگیری کرد. ترامپ نیز همان روز اعلام کرد که میخواهد تیم کوک، مدیرعامل سابق اپل، سکان هدایت انویدیا را در دست بگیرد.
هوانگ همچنین از حامیان همسو با ترامپ در زمینه توسعه هوش مصنوعی بود.
سیجی میوز، مدیر ارشد اجرایی و تحلیلگر صنعت فناوری در شرکت سرمایهگذاری Cantor Fitzgerald، روز پنجشنبه در گفتوگو با شبکه CNBC گفت: «از نظر من، ما در حال واگذاری برتری خود در هوش مصنوعی به چین هستیم. جنسن خوشبینترین و جدیترین حامی توسعه هوش مصنوعی بود.»
میوز گفت هوانگ و شرکت انویدیا فناوری لازم برای توسعه مدلهای پیشرفته هوش مصنوعی را فراهم کردهاند. هوانگ از گسترش تجارت فناوری با چین حمایت میکرد و استدلالش این بود که توسعه جهانی هوش مصنوعی باید با فناوری آمریکایی پیش برود و محدودیتهای صادراتی، دسترسی شرکتهای آمریکایی به بازار را از بین میبرد.
کریس کونز، سناتور دموکرات ایالت دلاور، درباره ارتباط هوانگ با آلیس هوانگ و حمایت او از تجارت آزادتر فناوری با چین ابراز نگرانی کرده است.
کونز در بیانیهای گفت: «جنسن هوانگ، مدیرعامل انویدیا، سالها برای متقاعد کردن ترامپ به فروش تراشههای پیشرفته هوش مصنوعی به چین لابی کرده است. اکنون پرسشهای جدی درباره ارتباط او با فردی که به جاسوسی برای چین متهم شده و همچنین آنچه ترامپ درباره این موضوع میدانسته، مطرح شده است. کنگره باید پاسخهای روشنی دریافت کند و مردم آمریکا شایسته برخورداری از تدابیر امنیت ملی بهتری هستند.»
کونز، الیزابت وارن، سناتور دموکرات ایالت ماساچوست، و پیت ریکتس، سناتور جمهوریخواه ایالت نبراسکا، از اعمال محدودیتهای بیشتر بر صادرات تراشهها و فناوری آمریکا به چین حمایت میکنند و نگرانیهای امنیت ملی را دلیل این موضع خود میدانند.
«کاهش فاصله رقابتی»
ترامپ هوش مصنوعی را با انقلاب صنعتی مقایسه میکند و بر اهمیت پیروزی آمریکا در رقابت فناوری جهانی جدید تأکید دارد.
آیا این بدان معناست که خودداری آمریکا از ساخت مراکز داده، معادل نساختن کارخانهها در آغاز عصر صنعتی است؟
شان کاریکولا، از شرکای شرکت APAC Advantage مستقر در ویتنام که به شرکتها برای راهاندازی فعالیتهای تجاری در آسیا کمک میکند، گفت: «کند شدن روند توسعه در آمریکا، فاصله رقابتی را در حوزهای کاهش میدهد که چین در آن قویترین موقعیت را دارد. بااینحال، چین با محدودیت واقعی در دسترسی به پیشرفتهترین تراشهها روبهرو است و نتایج این انتخابات میاندورهای هیچ کمکی به رفع این مشکل نمیکند.»
کاریکولا معتقد است مخالفتها با ساخت مراکز داده که پس از نتایج انتخابات آمریکا تقویت شدهاند، شرکتهای فعال در صنعت هوش مصنوعی را به بررسی برنامههای جایگزین بیشتری وادار خواهد کرد.
او گفت: «برای روشن شدن موضوع، هیچکس زمانی که تراشهها، سرمایه و مشتریان همچنان در آمریکا حضور دارند، این کشور را ترک نمیکند. آنچه تغییر میکند، هزینه زمان است. وقتی یک همهپرسی محلی میتواند یک پروژه را متوقف کند، هر توسعهدهندهای باید یک برنامه جایگزین داشته باشد و این برنامه جایگزین، آسیاست. شاید انتخابات میاندورهای فقط روند بررسی این گزینه را کوتاهتر کرده باشد.»
دولت چین، مانند بسیاری از صنایع دیگر، با ارائه یارانه و حمایتهای مختلف به توسعه صنعت هوش مصنوعی این کشور، از جمله یادگیری ماشین و مراکز داده، کمک میکند. مراکز داده در چین نیز برخلاف آمریکا مجبور نیستند همان فرایندهای طولانی صدور مجوز و دریافت تأییدیه را طی کنند.
آرون هنری، بنیانگذار و مدیرعامل شرکت ارتباطاتی Foundeast Asia Co. Ltd. مستقر در تایلند، گفت: «من این شرایط را فرصتی برای صنعت هوش مصنوعی چین میدانم. این کشور میتواند زیرساختهای برق و پردازش را در مقیاس وسیع احداث کند و وجود منابع فراوان انرژی تجدیدپذیر در استانهای غربی چین، گزینههای بیشتری برای انتخاب محل احداث ظرفیتهای جدید در اختیار توسعهدهندگان قرار میدهد.»
هنری افزود: «مزیت دیگر چین به نحوه توزیع فناوری مربوط میشود. مدلهای دارای وزنهای باز که توسط توسعهدهندگانی مانند DeepSeek و تیم Qwen شرکت علیبابا عرضه میشوند، به شرکتها اجازه میدهند مدلها را دانلود و متناسب با نیاز خود تغییر دهند و آنها را روی زیرساختهای پردازشی دلخواهشان اجرا کنند.»
او در پایان گفت: «این ویژگی به مدلهای چینی امکان میدهد حتی زمانی که پردازشها خارج از چین انجام میشوند، به شکل گستردهتری مورد استفاده قرار بگیرند.»
مایک ساناکس خبرنگار ملی آدامز مالتیمدیا است و درباره کسبوکار، سیاست و فناوری گزارش تهیه میکند.
