رونق مراکز داده هوش مصنوعی، توان پیشرفت ابررایانههای فهرست Top500 را کاهش داده است
دنیای ابررایانهها تحت تأثیر کمبود سختافزار قرار گرفته است. تازهترین نسخه فهرست Top500 نشان میدهد که با اختصاص قدرتمندترین تراشهها به شرکتهای بزرگ ارائهدهنده زیرساخت هوش مصنوعی، روند پیشرفت این حوزه با نوعی رکود مواجه شده است.
در شصتوهشتمین دوره انتشار این فهرست، نهتنها هیچ تغییری در رتبهبندی ۱۰ ابررایانه برتر رخ نداده، بلکه عملکرد این سامانهها نیز بهبود پیدا نکرده است.
وضعیت در فهرست Green500، که کارآمدترین ابررایانهها از نظر مصرف انرژی را رتبهبندی میکند، نیز تقریباً مشابه است. ابررایانه KAIROS در مرکز CALIMP مستقر در دانشگاه تولوز فرانسه، بار دیگر رتبه نخست این فهرست را به خود اختصاص داده است.
پس از KAIROS، ابررایانه ROMEO-2025، آن هم در فرانسه، در رتبه بعدی قرار دارد. سامانه Levante GPU extension در آلمان، مرحله نخست ابررایانه Isambard-AI در بریتانیا و سامانه Otus (فقط مبتنی بر پردازنده گرافیکی) در آلمان نیز رتبههای بعدی را به خود اختصاص دادهاند.
این وضعیت تفاوت چشمگیری با فهرست ژوئن ۲۰۲۶ دارد؛ دورهای که شاهد تغییراتی اساسی در رتبهبندی بودیم. در آن زمان، ابررایانه El Capitan که از نوامبر ۲۰۲۴ جایگاه نخست را در اختیار داشت، از صدر جدول کنار رفت. همچنین برای نخستین بار از سال ۲۰۲۲، یک ابررایانه غیرآمریکایی به رتبه نخست جهان رسید.
این اتفاق از نظر دیگری نیز تاریخی بود: برای نخستین بار در نزدیک به ۱۰ سال، یک ابررایانه چینی در صدر فهرست Top500 قرار گرفت.
تازهترین فهرست Top500
در جدیدترین رتبهبندی Top500، ابررایانه چینی LineShine همچنان جایگاه نخست را حفظ کرده است. پس از آن، El Capitan و Frontier در رتبههای دوم و سوم قرار دارند.
فهرست کامل ۱۰ ابررایانه برتر به این ترتیب است:
- LineShine
- El Capitan
- Frontier
- Aurora
- JUPITER Booster
- HPC7
- Eagle
- HPC6
- Supercomputer Fugaku
- Alps
کمبود ابررایانههای جدید
تعداد سامانههای جدیدی که به این فهرست راه یافتهاند نیز بسیار اندک بوده است. در مجموع، تنها ۲۷ سامانه جدید وارد فهرست شدهاند؛ رقمی که کمی بیشتر از ۵ درصد کل سامانههاست. به گفته گردانندگان Top500، این میزان «پایینترین نرخ ورود سامانههای جدید در تاریخ این فهرست است و بهمراتب کمتر از تغییرات معمول میان دو دوره ششماهه انتشار آن محسوب میشود».
در میان این سامانههای تازهوارد، ابررایانه HANGANG کره جنوبی بزرگترین نمونه است که در جایگاه دوازدهم فهرست قرار گرفته است.
بااینحال، همانطور که برگزارکنندگان این رتبهبندی تأکید میکنند، علت این وضعیت کاهش سرعت پیشرفت فناوری نیست. مسئله اصلی به رونق هوش مصنوعی بازمیگردد؛ روندی که باعث شده تهیه حافظه و سایر قطعات سختافزاری بهطور فزایندهای دشوار شود، زیرا شرکتهای بزرگ ارائهدهنده خدمات ابری و زیرساخت هوش مصنوعی بخش عمده بازار خرید این تجهیزات را در اختیار گرفتهاند.
شرکت پژوهشی Epoch AI که روندهای توسعه هوش مصنوعی را دنبال میکند، در گزارشی در فوریه ۲۰۲۶ اعلام کرد مجموع توان محاسباتی تراشههای هوش مصنوعی فروختهشده در هر فصل، سالانه با ضریب ۲.۵ برابر افزایش پیدا میکند.
تحلیل این مؤسسه در نوامبر ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد بزرگترین مراکز داده هوش مصنوعی شناختهشده در جهان، در مجموع از توان محاسباتی معادل ۱۵.۸ میلیون پردازنده گرافیکی Nvidia H100 استفاده میکنند.
دو مرکز بزرگ از میان ۹۶ مرکزی که Epoch AI آنها را رصد میکند، یعنی Colossus 2 متعلق به SpaceX و مرکز Stargate Abilene شرکت OpenAI، بهتنهایی از توان محاسباتی معادل ۲ میلیون و ۱۲۰ هزار و ۳۶۹ پردازنده H100 بهره میبرند.
Top500 در اینباره اعلام کرد: «تا سهماهه چهارم سال ۲۰۲۵، پنج شرکت بزرگ آمریکایی فعال در حوزه خدمات ابری و زیرساختهای مقیاسبالا، مالک حدود ۷۱ درصد از توان محاسباتی هوش مصنوعی جهان بودند و بخش بزرگی از این ظرفیت را در خوشههای عظیمی مستقر کرده بودند که اغلب از آنها با عنوان کارخانههای هوش مصنوعی یاد میشود. این وضعیت نشان میدهد که رشد این حوزه واقعاً از سامانههای محاسباتی با قابلیتهای متنوع به سمت سامانههای متمرکز بر ظرفیت پردازشی و کارخانههای هوش مصنوعی تغییر جهت داده است.»
Top500 در ادامه افزود: «مجموع نتایج ماه نوامبر نشان میدهد که چرخه کنونی استقرار ابررایانهها به مرحله بلوغ رسیده است؛ جایگاه پیشتازان ثابت مانده، تعداد سامانههای تازهوارد بهشدت کاهش یافته و مشهودترین پیشرفتها در رتبههای پایینتر فهرست رخ میدهد. بنابراین، تغییر بعدی در صدر جدول به زمان آمادهشدن نسل آینده سامانههای بزرگ و فناوریهای کممصرفتر بستگی خواهد داشت.»
