کریستوفر همپتون درباره هوش مصنوعی: «هوش واقعی برایم جذابتر است»؛ بایدها و نبایدهای فیلمنامهنویسی
سر کریستوفر همپتون در جشنواره فیلم تالین، در مسترکلاسی با عنوان «از صحنه تئاتر تا پرده سینما؛ هنر اقتباس»، درباره اعطای جایزه اسکار افتخاری به گلن کلوز گفت: «حداقل کاری بود که میتوانستند انجام دهند.» این فیلمنامهنویس و نمایشنامهنویس برنده دو جایزه اسکار در این نشست دیدگاههای صریحی درباره هوش مصنوعی مطرح کرد و گفت: «هوش واقعی برایم جذابتر است.» او همچنین از دشواریهای فیلمنامهنویسی سخن گفت و این حرفه را به قمار در کازینو تشبیه کرد.
همپتون درباره جایزه اسکار افتخاری گلن کلوز گفت: «واقعاً وقتش رسیده بود! از شنیدن این خبر بسیار خوشحال شدم. فکر میکنم او هنوز امیدوار است برای بازی در نقشی مشخص هم جایزه اسکار بگیرد، اما تاکنون چنین اتفاقی نیفتاده است. بنابراین، بهگمانم حداقل کاری که میتوانستند انجام دهند، اهدای یک جایزه اسکار افتخاری به او بود.»
وقتی همپتون فهرستی از بایدها و نبایدهای فیلمنامهنویسی را مرور میکرد، استفاده از هوش مصنوعی قطعاً در فهرست کارهایی که باید انجام داد قرار نداشت. در واقع، این موضوع چندان برای او اهمیتی نداشت.
او هوش مصنوعی را به نوعی «گوگل فوقپیشرفته» تشبیه کرد و گفت: «هوش مصنوعی چندان مرا به دردسر نینداخته است. هوش واقعی برایم جذابتر است و فکر میکنم ایراد هوش مصنوعی از همان نامش پیداست؛ چون مصنوعی است.»
وقتی از او پرسیدند آیا هوش مصنوعی میتواند جایگزین فیلمنامهنویسان شود، پاسخ داد: «فکر نمیکنم چنین اتفاقی بیفتد، چون کاری که ما انجام میدهیم از کاری که آن انجام میدهد جالبتر است.» او به نویسندگان تازهکاری که ممکن است وسوسه شوند نگارش فیلمنامه را به کمک هوش مصنوعی انجام دهند نیز هشدار داد: «با سپردن کارتان به یک نیروی خارجی، تنبلی میکنید. در این صورت، بهتر است سراغ حرفه دیگری بروید.»
همپتون که یکی از داوران بخش مسابقه رسمی جشنواره نیز بود، در نخستین نشست برنامه آموزشی «دیسکاوری کمپاس» از مجموعه رویدادهای صنعت سینما در تالین و بالتیک، درباره دشواریهای فیلمنامهنویسی و مسیر طولانی تبدیل یک اثر مکتوب به فیلم نیز به نویسندگان تازهکار هشدار داد.
او گفت: «فیلمنامهنویسی برای سینما واقعاً شبیه رفتن به کازینو است. پشت میز مینشینید و پولتان را وسط میگذارید، اما احتمال اینکه فیلم دقیقاً به شکلی که تصور کردهاید ساخته شود، بسیار ناچیز است. به همین دلیل، وقتی چنین اتفاقی میافتد، رضایتی باورنکردنی و لذتی عظیم به همراه دارد. اما بیشتر اوقات، مسئول میز بازی ژتونهایتان را جمع میکند و همهچیز تمام میشود!»
فیلمنامههایی که در کشو میمانند
او تأکید کرد نویسندگان تازهکار باید بپذیرند که بخش زیادی از تلاششان در این حرفه به نتیجه نمیرسد. به گفته او، «بسیاری از پروژههایی که شش ماه، ۹ ماه یا حتی یک سال برای نوشتنشان وقت میگذارید، هرگز در هیچ قالبی به نمایش درنمیآیند، چون به هر دلیلی بودجه ساختشان تأمین نمیشود.»
همپتون اذعان کرد که با وجود کارنامه درخشانش در پنج دهه فعالیت بهعنوان نمایشنامهنویس، فیلمنامهنویس، مترجم و کارگردان و دریافت نامزدیهای متعدد و لقب شوالیه به پاس خدماتش به هنرهای نمایشی، بسیاری از آثارش هرگز به فیلم تبدیل نشدهاند.
او به فیلمنامهای درباره زندگی دیمیتری شوستاکوویچ اشاره کرد که سه یا چهار سال پیش نوشته است و به دشواریهای این آهنگساز در دوران فعالیتش در اتحاد جماهیر شوروی میپردازد. همپتون گفت: «هنوز نتوانستهام این فیلم را بسازم، چون تهیهکنندگان و سرمایهگذاران تمایلی ندارند وارد پروژهای درباره روسیه شوند یا فیلمی درباره روسیه و در خاک این کشور بسازند که شخصیتهای روسی داشته باشد. این وضعیت برایم متناقض است؛ چون اتفاقاً اکنون زمان مناسبی برای ساخت فیلمی درباره مردی است که تمام عمر با نظام سیاسی درگیر بود و بهنوعی راههایی برای عبور از موانعی پیدا میکرد که بر سر راهش قرار میگرفتند.»
پروژه دیگری از او نیز که داستانش در اندونزی دهه ۱۹۵۰ و در بستر درگیری میان مسلمانان بنیادگرا و میانهرو میگذشت، با مخالفت سرمایهگذاران روبهرو شد. این موضوع در آن زمان، یعنی اندکی پس از حملات ۱۱ سپتامبر، حساسیتبرانگیز تلقی میشد.
همپتون همچنین یادآوری کرد که تبدیل بسیاری از پروژههایش به فیلمهای بلند، سالها و گاهی چند دهه زمان برده است. او گفت: «پروژههای من بسیار کند پیش میروند.» برای نمونه، ساخت فیلم «روش خطرناک» به کارگردانی دیوید کراننبرگ ۱۴ سال طول کشید و نخستین تجربه کارگردانی خودش، فیلم «کارینگتون» که در سال ۱۹۹۵ دو جایزه از جشنواره کن دریافت کرد، ۱۸ سال پس از نگارش فیلمنامه به پرده سینما رسید.
او درباره فیلم مورد انتظار «اخگرها» (Embers) با بازی رالف فاینز و ویگو مورتنسن نیز گفت اقتباس سینمایی از رمان تحسینشده شاندور مارائی که برای سال ۲۰۲۷ برنامهریزی شده، ۲۰ سال در دست ساخت بوده است. همپتون افزود: «سرانجام توانستم آن را با کارگردانی که میخواستم، یعنی ایشتوان سابو، کارگردان بزرگ مجارستانی، به مرحله ساخت برسانم.»
همپتون به نویسندگان توصیه کرد صبور باشند و گفت: «فقط باید صبر داشته باشید!» او همچنان امیدوار است برخی پروژههایی که ۳۰ تا ۴۰ سال در انتظار ساخت ماندهاند، سرانجام به مرحله تولید برسند. یکی از این آثار، اقتباس دیوید لین از رمان «نوسترومو» نوشته جوزف کنراد، منتشرشده در سال ۱۹۰۴، است که بخشی از دلایل کنار گذاشتهشدن آن، وضعیت نامساعد جسمانی کارگردان و در نهایت درگذشت او در سال ۱۹۹۱ بود.
توصیههایی برای فیلمنامهنویسی
همپتون در توضیح هنر فیلمنامهنویسی گفت دیوید لین، کارگردان برنده اسکار فیلم «لورنس عربستان»، در کنار فرد زینهمان افسانهای، کارگردان آثاری چون «ماجرای نیمروز» و «از اینجا تا ابدیت»، از جمله فیلمسازانی بودند که تأثیر تعیینکنندهای بر او گذاشتند.
او فعالیتش در زمینه فیلمنامهنویسی را در سال ۱۹۷۳ با اقتباس از نمایشنامه «خانه عروسک» اثر هنریک ایبسن و با بازی آنتونی هاپکینز آغاز کرد. با این حال، بیش از یک دهه طول کشید تا تفاوت میان نوشتن برای تئاتر، که انجامش برای او آسان بود، و فیلمنامهنویسی برای سینما را بهدرستی درک کند. همپتون گفت: «آن زمان متوجه نبودم که تبدیل یک نمایشنامه به فیلم چیزی فراتر از تکرار دیالوگها مقابل دوربین است. حدود ۱۰ سال طول کشید تا بفهمم چطور میتوان فیلمی اقتباسی ساخت که بوی تئاتر ندهد.»
او معتقد است اشتباهش این بود که تصور میکرد نوشتن برای سینما از نمایشنامهنویسی آسانتر است. همپتون توضیح داد: «فکر میکنید سینما آزادی عمل بسیار زیادی به شما میدهد؛ مثلاً میتوانید با یک برش از لندن به هنگکنگ بروید. اما همین آزادی، محدودیتهایی را به همراه دارد که پیشتر از وجودشان آگاه نبودم.»
همکاری با دیوید لین به او آموخت که چگونه صحنهای را به صحنه بعدی پیوند دهد، حتی اگر مکان یا موضوع آنها متفاوت باشد. همچنین یاد گرفت به انسجام یک فیلم احترام بگذارد، حتی اگر ساختار آن مانند یک رمان به فصلهای مختلف تقسیم شده باشد.
همپتون طی همکاری ۹ماهه با فرد زینهمان روی پروژهای درباره روزهای پایانی جنگ جهانی دوم نیز درس مهم دیگری آموخت: تمرکز بر «روایت داستان، فقط خود داستان». این پروژه پس از تغییر مدیر در شرکت فاکس قرن بیستم لغو شد.
او پس از همکاری با لین و زینهمان، مستقیماً سراغ نگارش فیلم «روابط خطرناک» به کارگردانی استیون فریرز رفت. همپتون گفت: «برای نخستین بار، پس از ۱۰ تا ۱۵ سال فیلمنامهنویسی، احساس کردم کموبیش میدانم دارم چه کار میکنم.»
دیوید کراننبرگ نیز از فیلمسازان خلاقی بود که تأثیر زیادی بر همپتون گذاشت. او از کراننبرگ آموخت چگونه در نوشتن «موجزتر و کمحرفتر» باشد. همپتون بعدها این مهارت را، برای مثال، هنگام نگارش نسخه نخست فیلمنامه «پسر» (۲۰۲۲) ساخته فلوریان زلر به کار گرفت. او گفت: «اولین کاری که کردم، حذف ۲۰ صفحه بود!» همپتون تأکید کرد که همواره تلاش میکند داستان را به هسته اصلی آن محدود کند.
او خاطرنشان کرد: «یکی از مهمترین مهارتهایی که یک فیلمنامهنویس میتواند به دست بیاورد، این است که بداند چه چیزی را باید بگوید و از گفتن هر چیز اضافهای خودداری کند. مسئله در واقع تشخیص عناصر ضروری داستان است.»
همپتون در ادامه گفت برخی فیلمسازان بیدلیل احساس میکنند باید همهچیز را بیش از اندازه توضیح دهند و در این کار، توانایی مخاطبان را دستکم میگیرند؛ درحالیکه «مخاطب همیشه باهوشتر از چیزی است که تصور میشود». او افزود استودیوهای آمریکایی اغلب با ارائه یادداشتها و درخواست اصلاحات متعدد، از او میخواهند بخشهایی از داستان را توضیح دهد؛ درحالیکه همان نکات از قبل در فیلمنامه وجود دارند و صرفاً مورد توجه آنها قرار نگرفتهاند.
همپتون سپس به انتقاد از فیلمسازی فرمولمحور هالیوود پرداخت و گفت فیلمهای پرفروش مبتنی بر جهانهای داستانی مشترک را «واقعاً کاملاً غیرقابلدرک» میداند.
او همچنین به بیمیلی استودیوهای آمریکایی نسبت به آثار اصیل و خلاقانه اشاره کرد. همپتون گفت هنگام نمایش آزمایشی فیلم «تصور آرژانتین» (Imagining Argentina) محصول سال ۲۰۰۳، یکی از سه فیلمی که کارگردانی کرده است، تماشاگر جوانی اثر را «اصیل» توصیف کرد. به گفته او، مدیر اجرایی استودیو که کنارش نشسته بود، صورتش را میان دستهایش گرفت و با ناراحتی آه کشید؛ زیرا «برای آنها هیچچیز دشوارتر از روبهرو شدن با اثری کاملاً اصیل نیست».
همپتون همچنین در پاسخ به پرسش مجله ورایتی درباره احتمال فعالیت در قالب سریالهای تلویزیونی، از علاقهنداشتنش به درام تلویزیونی امروز سخن گفت. او یادآوری کرد که در دهه ۱۹۷۰ برای بیبیسی آثار زیادی مینوشت؛ زمانی که این شبکه هر هفته دو تا سه تلهتئاتر و فیلم تلویزیونی تولید میکرد. اما به گفته او، دیگر تمایلی به کار در قالبی ندارد که آن را «رسانهای بیرحم» مینامد. آخرین مجموعهای که در آن همکاری داشت، «سنگاپور گریپ» بود که در سال ۲۰۲۰ از شبکه آیتیوی پخش شد.
او گفت: «این کار زمان بسیار زیادی از من گرفت و ناچار بودم با یادداشتها و درخواستهای اصلاحی فراوانی از سوی افرادی که در ساخت آن نقش داشتند، کنار بیایم. به این نتیجه رسیدم که دیگر کار در تلویزیون واقعاً ارزشش را ندارد.»
همپتون با وجود پذیرش اینکه تلویزیون امروز حجم عظیمی از فرصتهای شغلی را برای نویسندگان فراهم میکند، این قالب را احتمالاً «محدودکنندهترین، دستورالعملمحورترین و فاقد خلاقیتترین» شکل تولید محتوا توصیف کرد. او گفت: «واقعاً نمیفهمم چرا آن آزادی عملی که در جوانی داشتم و از خوشاقبالیام بود که تجربهاش کردم، دیگر وجود ندارد.»

