هوش مصنوعی جایگزین فناوری پرداخت نمیشود؛ بلکه آن را هوشمندتر میکند

فلیپه پنیاکوبا، مدیرعامل بخش Payments Hub در پلتفرمهای گتنت سانتاندر
۲۰ نوامبر ۲۰۲۶
زمان مطالعه: ۳ دقیقه
هر چند سال یکبار فناوری تازهای ظهور میکند که قرار است تمام فناوریهای پیش از خود را منسوخ کند. این روزها هوش مصنوعی در کانون چنین بحثی قرار دارد.
در صنعت نرمافزار، این بحث بهشدت داغ شده است: اگر یک عامل هوش مصنوعی بتواند کارها را بهجای ما انجام دهد، آیا هنوز به برنامههایی نیاز داریم که امروز از آنها استفاده میکنیم؟
نزدیک به ۳۰ سال است که در حوزه فناوری بانکی فعالیت میکنم و در کشورهای مختلف و شرکتهایی مانند اکسنتور، سانتاندر، فیناسترا و رولوت تجربه کسب کردهام. در رولوت، تقریباً از صفر، بانک اروپایی این شرکت را راهاندازی کردیم. در اواخر سال ۲۰۲۵ به گروه سانتاندر بازگشتم و اکنون مدیریت Payments Hub، پلتفرم جهانی پردازش پرداخت در مجموعه Getnet Platforms، را بر عهده دارم.
دلیل این انتخاب ساده است: یک عامل هوش مصنوعی میتواند تصمیم بگیرد چه زمانی و از چه طریقی پرداخت انجام شود، اما برای انتقال واقعی پول همچنان به زیرساختی قابل اعتماد نیاز داریم.
این موضوع را در عمل نیز دیدهایم. سانتاندر و مسترکارت اخیراً یک پرداخت واقعی را تکمیل کردند که آغاز آن با تصمیم یک عامل هوش مصنوعی به نمایندگی از مشتری بود؛ البته این اقدام در چارچوب محدودیتهایی انجام شد که از قبل مورد توافق قرار گرفته بودند. عامل هوش مصنوعی تصمیم پرداخت را گرفت، اما اجرای آن از طریق همان زیرساخت بانکی معمول انجام شد و تمام الزامات امنیتی، مقرراتی و کنترلی مشابه سایر پرداختها رعایت شد.
آنچه در پشت یک پرداخت قرار دارد
بخش عمده بحثهای مربوط به جایگزینی نرمافزار با هوش مصنوعی، از جمله نرمافزار بهعنوان خدمت (SaaS)، بر بخشهایی متمرکز است که کاربران مستقیماً با آنها سروکار دارند؛ مانند صفحهنمایشها، فرمها و فرایندهایی که یک عامل هوش مصنوعی میتواند بهتنهایی مدیریت کند. اما در صنعت پرداخت، این بخش کوچکترین قسمت ماجراست.
در پشت هر تراکنش، بانکها باید به شبکههای پرداخت متصل باشند و عملیات پرداخت نیز باید پردازش و تسویه شود، با مقررات تطبیق داده شود و در برابر تقلب مورد محافظت قرار گیرد. انجام این وظایف روزبهروز دشوارتر میشود.
پرداختهای آنی بهتدریج به یک استاندارد رایج تبدیل میشوند؛ از سامانه پیکس در برزیل و فدناو در ایالات متحده گرفته تا سرویسهایی مانند بیزوم در اسپانیا. در اروپا، مقررات جدید بانکها را ملزم میکند این خدمات را بهصورت شبانهروزی ارائه دهند، اطمینان حاصل کنند پول به حساب شخص درست منتقل میشود و کنترلهای مقابله با تقلب را تقویت کنند. در نتیجه، بانکها اکنون باید چندین سامانه پرداخت، ارز و مجموعه مقررات مختلف را بهطور همزمان و در لحظه مدیریت کنند.
از مسئله شروع کنید
در بریتانیا جملهای شنیدم که بارها به آن فکر کردهام: نباید اجازه داد یک فناوری جدید به چکشی تبدیل شود که باعث شود همهچیز را میخ ببینیم. در مورد هوش مصنوعی نیز وسوسهانگیز است که ابتدا ابزار را انتخاب کنیم و بعد به دنبال کاربردی برای آن بگردیم. اما نتیجه زمانی بسیار بهتر خواهد بود که مسیر را برعکس طی کنیم.
در صنعت پرداخت، چالشهایی که واقعاً باید حل شوند کاملاً مشخصاند: شناسایی تقلب، انتخاب سریعترین یا ارزانترین مسیر برای هر پرداخت، تطبیق خودکار پرداختها با فاکتورها و اصلاح تراکنشهایی که با مشکل مواجه میشوند. هوش مصنوعی در تمام این زمینهها عملکرد بسیار خوبی دارد. بااینحال، تصمیمگیری درباره اینکه چه کاری باید انجام شود، یک مسئله است و اجرای امن آن در چارچوب مقررات مسئلهای دیگر. مسئولیت بخش دوم همچنان بر عهده زیرساختهای زیربنایی است.
همچنین نمیتوان این زیرساختها را بهسادگی کنار گذاشت و با فناوری دیگری جایگزین کرد. این سامانهها تحت نظارت مقررات فعالیت میکنند، عمیقاً در ساختار بانکها و شبکههای پرداخت ادغام شدهاند و بازیگران متعددی در عملکرد آنها نقش دارند. به همین دلیل، صنعت پرداخت معمولاً بهجای بازآفرینی کامل خود، مسیر تکامل تدریجی را طی میکند؛ سامانهها بهمرور ارتقا مییابند و قابلیتهای تازهای به آنها اضافه میشود.
یکی از درسهایی که از ساخت و راهبری فناوریهای بانکی آموختهام این است که ارزشمندترین نوآوریها بهندرت از جایگزینی تمام زیرساختهای موجود حاصل میشوند. نوآوری واقعی زمانی شکل میگیرد که این زیرساختها بهتدریج هوشمندتر شوند. زیرساختهای پرداخت تحت نظارت مقررات قرار دارند، عمیقاً در بانکها و شبکههای پرداخت ادغام شدهاند و به مشارکت مجموعهای از بازیگران نیاز دارند. به همین دلیل، این صنعت بهجای بازآفرینی کامل خود، معمولاً مسیر تکامل تدریجی را دنبال میکند؛ سامانهها ارتقا مییابند و در طول زمان قابلیتهای بیشتری به دست میآورند.
تکامل، نه انقراض
هوش مصنوعی ممکن است نرمافزارهایی را که ارزش اصلی آنها به یک صفحهنمایش یا فرایندی قابل تقلید محدود میشود، جایگزین کند. اما وضعیت فناوری پرداخت متفاوت است؛ زیرا ارزش اصلی آن در ارتباطات شبکهای، اجرای تراکنشها، رعایت مقررات و اعتماد نهفته است.
بنابراین، پرسشی که از نظر من اهمیت بیشتری دارد این نیست که آیا هوش مصنوعی جایگزین فناوری پرداخت خواهد شد یا نه؛ بلکه این است که وقتی هوش مصنوعی در این فناوری ادغام شود، چه شکل تازهای پیدا خواهد کرد. پیشبینی من ظهور نسل جدیدی از پلتفرمهاست که زیرساخت لازم برای انتقال پول را با هوشمندی موردنیاز برای انتخاب بهترین روش انتقال آن ترکیب میکنند.
هوش مصنوعی ممکن است شیوه پرداخت کردن ما را تغییر دهد، اما در پشت هر پرداخت هوشمند، همچنان باید زیرساختی وجود داشته باشد که پول را جابهجا کند.
درباره نویسنده

مدیرعامل بخش Payments Hub در پلتفرمهای گتنت سانتاندر
فلیپه پنیاکوبا مدیرعامل بخش Payments Hub در Getnet Platforms، کسبوکار جهانی پرداخت گروه سانتاندر است. او در این سمت، هدایت روند توسعه و گسترش زیرساخت اصلی پرداخت این بانک را بر عهده دارد و مسئولیت پیشبرد راهبرد، فناوری و اجرای قابلیتهای پرداخت دیجیتال و انتقال وجه از حسابی به حساب دیگر سانتاندر را در بازارهای مختلف دنبال میکند.
