دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ؛ نزدیک‌تر کردن هوش مصنوعی به سلامت انسان
تقدیر از دستاوردهای علمی
دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ، متولد ۱۹۸۹ و رئیس گروه مهندسی بافت و پزشکی بازساختی در دانشکده مهندسی زیست‌پزشکی دانشگاه بین‌المللی دانشگاه ملی ویتنام در هوشی‌مین، به‌تازگی جایزه نخست بخش پژوهشگران میان‌دوره‌ای جایزه علمی زنان آسه‌آن-آمریکا ۲۰۲۶ را از آن خود کرد. این بخش به دانشمندان ۴۵ ساله و جوان‌تر اختصاص دارد و دستاوردهای پژوهشی، نقش آنان در پرورش نسل بعدی پژوهشگران و مشارکتشان در همکاری‌های علمی منطقه‌ای را مورد تقدیر قرار می‌دهد.
موضوع جایزه امسال «هوش مصنوعی برای نظام‌های سلامت فراگیر و تاب‌آور در آسه‌آن» است و بر کاربردهای هوش مصنوعی در تصویربرداری تشخیصی، پزشکی شخصی‌سازی‌شده، عدالت در سلامت، توسعه دارو و خدمات سلامت دیجیتال تمرکز دارد. این حوزه همان زمینه‌ای است که دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ و همکارانش در آزمایشگاه سلامت مغز سال‌ها دنبال کرده‌اند.
گروه پژوهشی او بر تلفیق هوش مصنوعی با فناوری‌های زیست‌پزشکی تمرکز کرده است تا به شناسایی، پایش و تشخیص بیماری‌های عصبی و اختلالات سلامت روان، از جمله آلزایمر، افسردگی و اختلالات اضطرابی، کمک کند. این رویکرد از مسائل دارای اهمیت عملی برای سلامت عمومی سرچشمه گرفته و در عین حال بر ضرورت توسعه ابزارهایی متناسب با شرایط پزشکی و میزان دسترسی مردم ویتنام تأکید دارد.
جایزه علمی زنان آسه‌آن-آمریکا تنها دستاوردهای پژوهشی را ارزیابی نمی‌کند. بر اساس مقررات این جایزه، نتایج علمی ۵۰ درصد امتیاز نهایی را تشکیل می‌دهد؛ نقش فرد در هدایت و پرورش زنان در حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) ۲۵ درصد و همکاری و تأثیرگذاری منطقه‌ای نیز ۲۵ درصد دیگر را شامل می‌شود. این شیوه ارزیابی، توانایی پژوهشی را در کنار مسئولیت پرورش نیروی انسانی و انتقال دانش قرار می‌دهد.
دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ درباره انتخاب شدن برای نمایندگی از ویتنام در مراسم اهدای جایزه گفت که این رویداد فرصت بزرگی برای او و گروه پژوهشی‌اش بوده است. او همچنین تأکید کرد نتایجی که مورد تقدیر قرار گرفته‌اند، حاصل یک پروژه منفرد نیستند، بلکه تلاش جمعی دانشجویان، پژوهشگران و همکارانی از حوزه‌های مختلف، از علوم بالینی و علوم رایانه گرفته تا پزشکی و مراقبت‌های سلامت، را منعکس می‌کنند.
از آزمایشگاه تا کاربردهای پزشکی
دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ با رتبه ممتاز در رشته زیست‌فناوری از دانشکده علوم دانشگاه ملی ویتنام در هوشی‌مین فارغ‌التحصیل شد. پس از فارغ‌التحصیلی، در مرکز تحقیقات بالینی دانشگاه آکسفورد در بریتانیا به پژوهش پرداخت و سپس در سال ۲۰۱۲ با دریافت بورسیه برای ادامه تحصیل به دانشگاه استنفورد آمریکا رفت.
او در سال ۲۰۱۸، پس از دریافت مدرک دکتری علوم اعصاب از استنفورد، به ویتنام بازگشت و در دانشگاه بین‌المللی دانشگاه ملی ویتنام در هوشی‌مین مشغول به کار شد. در آنجا گروه پژوهشی آزمایشگاه سلامت مغز را راه‌اندازی کرد و به‌تدریج مسیر پژوهشی خود را بر تلفیق علوم اعصاب، فناوری زیست‌پزشکی و هوش مصنوعی بنا نهاد. او در پایان سال ۲۰۲۵، در ۳۶ سالگی، به درجه دانشیاری منصوب شد.
یکی از حوزه‌های شاخص فعالیت این گروه، پروژه «Brain Analytics» است که در سال ۲۰۲۳ آغاز شد و از هوش مصنوعی برای تحلیل تصاویر ام‌آر‌آی مغز به‌منظور کمک به تشخیص بیماری آلزایمر استفاده می‌کند. بر اساس اسناد پژوهشی، این نرم‌افزار می‌تواند داده‌ها را در حدود هفت ساعت تحلیل کند و در صورت آموزش و اعتبارسنجی با استفاده از پایگاه داده آمریکایی ADNI، به دقتی در حدود ۹۶ درصد برسد.
این محصول توسط پزشکان و دانشجویان پزشکی در هشت بیمارستان در سراسر کشور آزمایش شده و ۸۰ درصد کاربران از قابلیت‌های آن ابراز رضایت کرده‌اند. گروه پژوهشی همچنان در حال آزمایش و بهینه‌سازی مدل با استفاده از داده‌های ام‌آر‌آی مغز افراد ویتنامی است تا کاربرد آن در داخل کشور مناسب‌تر شود.
علاوه بر Brain Analytics، گروه دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ یک سامانه اندازه‌گیری از راه دور الکتروانسفالوگرام (EEG) نیز توسعه داده است که با سامانه کنترل خودکار تحریک اولتراسوند یکپارچه شده است. این دستگاه برای ثبت از راه دور سیگنال‌های EEG و کنترل هم‌زمان تحریک اولتراسوند از طریق جمجمه در زمان واقعی طراحی شده است. داده‌ها را می‌توان از طریق اینترنت پایش کرد؛ قابلیتی که به شناسایی آسیب‌شناسی‌های عصبی و بهبود تشخیص کمک می‌کند.
یکی دیگر از مسیرهای پژوهشی این گروه، استفاده از یادگیری ماشین برای برآورد سطح استرس دانشجویان بر اساس داده‌های مربوط به احساسات، رفتار و شاخص‌های فیزیولوژیک است. هدف این سامانه شناسایی میزان استرس و در نتیجه کمک به تشخیص و مداخله زودهنگام است. دیگر پژوهش‌های این گروه نیز بر طبقه‌بندی گلیوما از روی تصاویر ام‌آر‌آی، ارزیابی افت شناختی در سالمندان ویتنامی، بررسی تأثیر ذهن‌آگاهی بر فعالیت مغز و شناسایی خودکار استرس با استفاده از الکتروانسفالوگرافی در ترکیب با هوش مصنوعی تمرکز دارند.
دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ تاکنون ۴۴ مقاله علمی منتشر کرده است که ۱۹ مورد از آنها در مجلات معتبر بین‌المللی به چاپ رسیده‌اند. همچنین یک گواهی ثبت اختراع مدل کاربردی دریافت کرده و درخواست ثبت یک مدل کاربردی دیگر او نیز مورد پذیرش و اعتبارسنجی قرار گرفته است.
این دستاوردها حاصل روند پژوهشی‌ای هستند که با دریافت جوایز متعدد ملی و بین‌المللی مورد تقدیر قرار گرفته است. او در سال ۲۰۲۰ جایزه دانشمند جوان سازمان بین‌المللی پژوهش مغز (IBRO) را دریافت کرد. همچنین در سال ۲۰۲۲ بورسیه زنان در علم لورئال-یونسکو، جایزه Women of the Future Southeast Asia، جایزه گلدن گلوب ویتنام و عنوان شهروند جوان برجسته هوشی‌مین در سال ۲۰۲۳ و جایزه زنان ویتنام در سال ۲۰۲۴ را به دست آورد.
با این حال، برای این دانشیار، پژوهش علمی به انتشار مقاله یا دریافت جایزه محدود نمی‌شود. او در تدریس، بر هدایت دانشجویان در مسیر پژوهش تمرکز دارد؛ از انتخاب موضوع و طراحی روش تحقیق گرفته تا انتشار نتایج. او دانشجویان را تشویق می‌کند که خودشان به جست‌وجو بپردازند، مسائل را به‌طور مستقل حل کنند و در هر مرحله از فرایند علمی تجربه کسب کنند.
این رویکرد با یکی از محورهای اصلی جایزه علمی زنان آسه‌آن-آمریکا ۲۰۲۶ نیز همسو است: این جایزه ضمن تقدیر از دستاوردهای فردی، بر نقش هدایت نسل بعدی و تقویت همکاری علمی تأکید دارد. در مسیر حرفه‌ای دانشیار دکتر ها تی تان هوونگ، تشکیل گروه‌های پژوهشی و فراهم کردن فرصت مشارکت دانشجویان و دانشمندان جوان در پروژه‌ها، بخش مهمی از این فرایند به شمار می‌رود.
او همچنین از انگیزه دیگری سخن گفته است: کمک به تغییر نگاه جامعه به سلامت روان. به گفته او، اختلالاتی مانند افسردگی، اختلالات اضطرابی و بیماری آلزایمر باید بر پایه علمی دیده و بررسی شوند، نه اینکه صرفاً به اراده یا احساسات بیمار نسبت داده شوند.
کسب جایزه نخست جایزه علمی زنان آسه‌آن-آمریکا ۲۰۲۶، تقدیر تازه‌ای از سهم دانشیار ها تی تان هوونگ در پژوهش‌های کاربردی هوش مصنوعی در حوزه سلامت است. در نگاهی گسترده‌تر، مسیر حرفه‌ای او با تلاش برای نزدیک کردن پژوهش به نیازهای نظام سلامت و پرورش نسل جوان برای ادامه فعالیت در عرصه علم نیز پیوند خورده است.