گزارش اوپنایآی درباره دین؛ اما بدون تفکیک درخواستهای مرتبط با پاگانیسم
سانفرانسیسکو — اوپنایآی برآورد میکند که چتجیپیتی در سراسر جهان هر هفته بیش از ۷۰ میلیون درخواست دریافت میکند که موضوع اصلی آنها دین است. بااینحال، گزارش اکتبر این شرکت با عنوان ایمان، اجتماع و هوش مصنوعی روشن نمیکند که پرسشهای مرتبط با پاگانیسم و جادوگری چگونه در این آمار محاسبه شدهاند.
در آوریل ۲۰۲۳، پرسشی ساده از سه چتبات مطرح کردیم: «درباره جادوگری چه فکری میکنید؟» پاسخها بسیار متفاوت بودند. چتجیپیتی مجموعهای از باورها و شیوههای عملی را توصیف کرد و جادوگری معاصر را نیز بهعنوان مسیری معنوی به رسمیت شناخت. چتبات بارد گوگل رویکردی همدلانه داشت، اما بینگ چت مایکروسافت پاسخ خود را با پیوند دادن جادوگری به اهداف شرورانه آغاز کرد. یک پرسش یکسان، سه تصویر متفاوت از سنتی ارائه داد که برای بسیاری از خوانندگان ما آشناست.
در ماه ژوئن، The Wild Hunt گزارش پژوهشیای منتشر کرد که در آن ۱۵۰ پرسش درباره سوگ، روابط، بخشش و دیگر دوراهیهایی که ممکن است باورهای دینی بر پاسخ افراد به آنها تأثیر بگذارند، با چتباتهای پیشرو هوش مصنوعی مطرح شده بود. در این پرسشها صراحتاً درخواست نشده بود که پاسخها از منظر دینی ارائه شوند و چتباتها نیز در بسیاری از موارد به مذهب اشاره نکردند. پژوهشگران بررسی کردند که آیا اساساً اشارهای به دین در پاسخها وجود دارد یا خیر؛ اما درستی بازنمایی پاگانیسم یا دیگر سنتهای دینی مشخص را ارزیابی نکردند و نپرسیدند که آیا گنجاندن دیدگاه دینی، کیفیت توصیهها را بهبود میبخشد یا نه.

اکنون اوپنایآی برآورد میکند که چتجیپیتی در سراسر جهان هر هفته بیش از ۷۰ میلیون درخواست با محوریت دین دریافت میکند. گزارش این شرکت در اکتبر ۲۰۲۶ با عنوان ایمان، اجتماع و هوش مصنوعی توضیح میدهد که مردم چگونه از این چتبات برای مطالعه متون مقدس، آماده شدن برای مناسبتهای مذهبی و بررسی پرسشهای مربوط به باور و معنای زندگی استفاده میکنند. بااینحال، در این گزارش حتی نامی از پاگانیسم یا جادوگری برده نشده است. همین مسئله پرسشی را پیش میکشد که در سال ۲۰۲۳ نمیتوانستیم به همین شکل مطرح کنیم: وقتی پیروان آیینهای پاگانی زندگی دینی خود را با چتجیپیتی در میان میگذارند، اوپنایآی این گفتوگوها را چگونه شناسایی و در آمار خود ثبت میکند؟
اوپنایآی میگوید تحلیلش بهگونهای انجام شده که حریم خصوصی کاربران حفظ شود، اما درباره نحوه نمونهگیری از درخواستها و شیوه دستهبندی آنها اطلاعات چندانی ارائه نمیدهد. همچنین هیچ آمار مستقلی درباره سنتهای پاگانیسم مدرن منتشر نکرده است. بنابراین، دادههای منتشرشده نشان نمیدهند چه سهمی از درخواستهای مرتبط با دین به پاگانیسمهای معاصر مربوط بوده است. برای مثال، پرسشی درباره روشن کردن شمع برای یک ایزد ممکن است، اگر جدا از زمینه آن بررسی شود، نوعی تحقیق درباره فرهنگ عامه یا درخواستی برای نوشتن محتوای خلاقانه به نظر برسد؛ درحالیکه برای فرد پرسشکننده، ممکن است موضوعی کاملاً مرتبط با عبادت باشد. گزارش روشن نمیکند که اوپنایآی چنین درخواستهایی را چگونه دستهبندی کرده یا کاربران پاگانی چه واکنشی به پاسخهای دریافتی نشان دادهاند.
تحلیل اوپنایآی از درخواستهای ثبتشده در فاصله ۲۴ اوت تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۶ نشان میدهد که مطالعه متون دینی با حدود ۲۲ میلیون درخواست در هفته، بزرگترین دسته را تشکیل داده است. حدود ۱۶ میلیون درخواست در هفته به مناسک و مناسبتهای مذهبی مربوط بوده و ۱۶ میلیون درخواست دیگر نیز موضوعاتی مانند باورها، معنای زندگی و راهنماییهای معنوی را دربر گرفته است. این ارقام تعداد درخواستها را نشان میدهند، نه تعداد افراد را؛ بنابراین ممکن است فردی که یک بعدازظهر را صرف بررسی یک متن دینی میکند، چندین درخواست جداگانه ثبت کرده باشد. گزارش مشخص نمیکند چند نفر با اهداف مذهبی از چتجیپیتی استفاده میکنند، هر چند وقت یکبار به آن مراجعه میکنند یا با پاسخهای دریافتی چه میکنند.
در تحلیلی جداگانه که دوره سپتامبر ۲۰۲۵ تا سپتامبر ۲۰۲۶ را پوشش میدهد، درخواستهای مرتبط با اسلام حدود ۴۵ درصد از مجموع درخواستهای دینی را تشکیل میدادند. پس از آن، مسیحیت با ۳۴ درصد، هندوئیسم با ۴ درصد، یهودیت با ۲ درصد و بودیسم با یک درصد قرار داشتند. به گفته اوپنایآی، این پنج سنت دینی در مجموع حدود ۸۵ درصد درخواستهای بررسیشده را شامل میشدند. این شرکت همچنین افزایش و کاهش درخواستها را در ارتباط با مناسبتهای مذهبی، از جمله ماه رمضان، عید قربان، عید پاک و عید پسح، مشاهده کرده است. این آمار موضوع گفتوگوها را ثبت میکنند، نه لزوماً هویت یا باورهای فرد پرسشکننده را. برای مثال، پرسشی درباره روزهداری در ماه رمضان ممکن است از سوی مسلمانی مطرح شود که قصد روزه گرفتن دارد یا از سوی همکاری که میخواهد درباره معنای این مناسبت بیشتر بداند.
اوپنایآی بر حفظ حریم خصوصی در تحلیل خود تأکید میکند، اما اطلاعات اندکی درباره نحوه نمونهگیری و دستهبندی درخواستها در اختیار خوانندگان میگذارد. این شرکت هیچ آمار جداگانهای درباره سنتهای پاگانی، جادوگری، هیتنیسم یا آیینهای آفریقاییتبار ارائه نکرده و توضیح نداده است که این سنتها احتمالاً در کدام بخش از تحلیل قرار گرفتهاند. پرسشی درباره روشن کردن شمع برای یک ایزد، اگر بهتنهایی بررسی شود، ممکن است بهعنوان موضوعی مرتبط با فرهنگ عامه یا نوشتن خلاقانه طبقهبندی شود؛ اما برای فردی که آن را مطرح کرده، ممکن است پرسشی درباره عبادت باشد. گزارش هیچ راهی در اختیار خوانندگان نمیگذارد تا بفهمند تحلیل اوپنایآی چگونه این تفاوت را تشخیص داده است.
یکی از نمونههای روشنگر گزارش به ساندهیا سیمهان، آموزگار هندو در کالیفرنیا، مربوط میشود. او زمانی که درباره مسئلهای خانوادگی از چتجیپیتی راهنمایی خواست، با پاسخی روبهرو شد که در ابتدا بیش از اندازه بر تعیین مرزهای فردی تأکید داشت و به مسئولیتهای متقابل اعضای خانواده و احترام به بزرگترها، ارزشهایی که برای سیمهان اهمیت داشتند، توجه کافی نشان نمیداد. سیمهان از چتجیپیتی خواست با طرح پرسشهایی درباره باورهایش و آموزگارانی که از آنها پیروی میکرد، شناخت دقیقتری از او به دست آورد. سپس این اطلاعات را برای استفاده در گفتوگوهای بعدی ذخیره کرد. او بهاندازه کافی آگاهی داشت که متوجه ناهماهنگی پاسخ با باورهایش شود؛ اما ممکن است فردی تازهوارد که درباره سنتی ناآشنا پرسوجو میکند، پاسخی به همان اندازه قاطع را بدون تردید بپذیرد.
افراد دیگری که در این گزارش معرفی شدهاند نیز از چتجیپیتی بهعنوان نقطه شروع استفاده میکنند. خاخام اندرو بلوم در فورتورث از یک راهنمای مطالعاتی شخصیسازیشده برای یافتن تفسیرهای یهودی بهره میبرد، اما سپس متنهای اصلی را خودش بررسی میکند. کشیش دکتر آدولفوس لیسی، کشیش کلیسای باپتیست در بروکلین، از چتبات میپرسد که کدام بخش از موعظهاش ممکن است در همان ابتدای مسیر ایمان، مخاطب را از ادامه همراهی منصرف کند. هریسون کیم، پروتستانی در سئول که از چتجیپیتی برای مطالعه کتاب مقدس استفاده میکند، معتقد است اگر افراد مشکلات و دغدغههای خود را فقط با یک چتبات در میان بگذارند، هزینهای انسانی در پی خواهد داشت؛ زیرا ممکن است دوست یا کشیش آنها هرگز متوجه نشود که به کمک نیاز دارند.
گزارش اوپنایآی درباره نحوه دستهبندی درخواستها اطلاعات چندانی ارائه نمیدهد. در نتیجه، مشخص نیست پرسشهای مربوط به سنتهای پاگانی مدرن بهعنوان درخواستهای دینی شناسایی شدهاند یا خیر و اگر چنین بوده، در کدام دسته قرار گرفتهاند. بنابراین، ارقام منتشرشده مبنایی برای تخمین سهم پاگانیسمهای معاصر از درخواستهای دینی یا ارزیابی واکنش افراد پاگانی به پاسخهای چتجیپیتی فراهم نمیکنند.
با توجه به دیدگاههایی که در بخش نظرات مطالب The Wild Hunt و اظهارنظرهای بسیاری از رهبران جامعه پاگانی مطرح شده، به نظر میرسد تردید گستردهای درباره نقش هوش مصنوعی در تجربههای دینی و معنوی، فراتر از ارائه توضیحات دانشنامهای، وجود دارد. پیمان الههها¹ نیز بیانیهای درباره استفاده از هوش مصنوعی در مناسک مقدس منتشر کرده است که در بخشی از آن آمده است: «ما همچنان قانع نشدهایم که هوش مصنوعی بتواند در تجربههای معنوی زیستهای که از طریق آنها با امر مقدس ارتباط برقرار میکنیم، شهود خود را پرورش میدهیم، روابط میسازیم و از سرچشمههای روح، ذهن و جان به بینش دست مییابیم، مشارکت کند یا جایگزین آنها شود.»
گزارش تازه اوپنایآی تصویری آماری از میزان طرح موضوعات دینی در چتجیپیتی ارائه میدهد؛ اما برای جوامعی که در صفحات این گزارش جایی ندارند، همچنان این پرسش بیپاسخ مانده است که این سامانه زندگی دینی آنها، بهویژه پیروان ادیان اقلیت، را چگونه درک و تفسیر میکند.
۱. توضیح: تجدا ای مورنو سردبیر ارشد نشریه The Wild Hunt است. اظهارنظرهای او به نمایندگی از پیمان الههها لزوماً منعکسکننده موضع تحریریه TWH نیست و توسط سردبیری مستقل بررسی میشود. ↩
