چرا جوانان برای دریافت مشاوره سلامت روان به هوش مصنوعی روی میآورند؟
یک متخصص سلامت روان در دانشگاه راتگرز درباره مزایا و خطرات استفاده جوانان از چتباتهای هوش مصنوعی برای دریافت مشاوره توضیح میدهد.

بر اساس نظرسنجی مؤسسه پژوهشی غیرحزبی رَند، حدود ۸.۲ میلیون نفر، یعنی نزدیک به یکپنجم نوجوانان و جوانان ۱۲ تا ۲۱ ساله در آمریکا، برای کسب اطلاعات درباره سلامت روان از هوش مصنوعی استفاده میکنند.
با تبدیل شدن چتباتهایی مانند ChatGPT و Gemini به یکی از منابع رایج حمایت عاطفی و اطلاعات مربوط به سلامت روان، یک متخصص این حوزه در دانشگاه راتگرز و شماری دیگر از متخصصان مراقبتهای سلامت نسبت به این روند ابراز نگرانی کردهاند. به گفته آنها، این نرمافزارها برای مواجهه با اختلالات سلامت روان طراحی نشدهاند و استفاده از آنها میتواند خطراتی به همراه داشته باشد.
هانا سایمون روانپزشک کودک و نوجوان و مدیر پزشکی مرکز درمان و بازتوانی سلامت رفتاری برانت در دانشگاه راتگرز است؛ مرکزی که خدمات مبتنی بر شواهد در حوزه سلامت رفتاری و خدمات سرپایی را به نوجوانان و جوانان ایالت نیوجرسی ارائه میدهد. سایمون درباره افزایش استفاده از چتباتها برای دریافت مشاوره سلامت روان و شیوههای صحیح استفاده از آنها بهعنوان ابزاری آموزشی توضیح میدهد.
چرا جوانان برای یافتن پاسخ پرسشهای مربوط به سلامت روان به هوش مصنوعی روی میآورند؟
جوانان امروز از کودکی با فناوری بزرگ شدهاند و برای انجام تقریباً تمام امور زندگی خود از ابزارهای دیجیتال استفاده میکنند. بنابراین، مراجعه به هوش مصنوعی برای یافتن پاسخ پرسشهای مربوط به سلامت روان، ادامه طبیعی همان روشی است که آنها از گذشته برای کسب اطلاعات به کار گرفتهاند.
هوش مصنوعی مزایایی دارد که ارائهدهندگان سنتی خدمات سلامت روان نمیتوانند به همان شکل فراهم کنند: دسترسی فوری و شبانهروزی، هزینه کم یا حتی رایگان و امکان استفاده ناشناس. برای جوانانی که در صحبت کردن با والدین یا متخصصان تردید دارند، هوش مصنوعی فضایی خصوصی و بدون قضاوت فراهم میکند تا بتوانند پرسشها و نگرانیهای خود را مطرح کنند.
از سوی دیگر، دسترسی به خدمات سلامت روان در آمریکا با موانع قابلتوجهی روبهرو است. کمبود متخصصان این حوزه، بهویژه روانپزشکان کودک و نوجوان، باعث طولانی شدن فهرست انتظار بیماران شده است. پوشش بیمهای نیز محدود است و هزینههای سنگینی را به بیماران تحمیل میکند. در نتیجه، دسترسی به خدمات روانپزشکی برای بسیاری از جوانان آسان یا مقرونبهصرفه نیست. هوش مصنوعی میتواند منبعی باشد که بلافاصله در دسترس آنها قرار میگیرد، هرچند هرگز جایگزین ارزیابی یا درمان تخصصی نخواهد شد.
استفاده از هوش مصنوعی برای کسب اطلاعات درباره سلامت روان چه مزایایی دارد؟
چتباتهای هوش مصنوعی میتوانند دسترسی به اطلاعات مربوط به مراقبتهای سلامت روان را آسانتر کنند. کاربران جوان میتوانند با کمک آنها درباره علائم رایج اختلالات روانی اطلاعات کسب کنند، اصطلاحات روانپزشکی را بهتر بشناسند، راهکارهای مقابله با مشکلات را بررسی کنند و حتی تشخیص دهند که چه زمانی ممکن است به کمک متخصص نیاز داشته باشند.
استفاده از هوش مصنوعی برای طرح پرسشهای مربوط به سلامت روان چه خطراتی دارد؟
بزرگترین نگرانی من این است که هوش مصنوعی اغلب اطلاعات نادرست یا گمراهکننده را با لحنی بسیار مطمئن و متقاعدکننده ارائه میدهد. برای مثال، ممکن است یک جوان چند نشانه مانند اضطراب، افکار نگرانکننده یا اختلال خواب را شرح دهد و چتبات در پاسخ، احتمال ابتلای او به یک اختلال روانپزشکی مشخص، مانند اختلال اضطرابی، را مطرح کند. اما هوش مصنوعی دانش و توانایی بالینی لازم برای تشخیص بیماری را ندارد.
بسیاری از اختلالات سلامت روان علائم مشترکی دارند و تشخیص آنها به ارزیابی جامع و دقیق نیازمند است؛ ارزیابیای که باید عوامل محیطی و مسائل پزشکی را نیز در نظر بگیرد.
چتباتها همچنین معمولاً با گفتههای کاربران همراهی و احساسات آنها را تأیید میکنند. اطمینانبخشی بیش از حد ممکن است علائم منفی روانپزشکی را تقویت کند و حتی در برخی موارد نتیجهای معکوس برای روند درمان داشته باشد. برای مثال، در درمان اختلال وسواس فکریعملی، اغلب به بیماران کمک میکنیم تا بهجای جستوجوی مداوم اطمینان خاطر، تحمل شرایط نامطمئن را یاد بگیرند. هوش مصنوعی ممکن است ناخواسته در جهت مخالف عمل کند: با ارائه اطمینانبخشیهای بیپایان، موقتاً اضطراب را کاهش دهد، اما در نهایت چرخه اضطراب و رفتارهای وسواسی را تقویت کند.
آیا هوش مصنوعی مانعی برای ارزیابی سلامت روان توسط متخصصان انسانی است یا میتواند به برقراری ارتباط با آنها کمک کند؟
هر دو حالت ممکن است. جوانان ممکن است به چتبات شخصی خود برای دریافت حمایت عاطفی وابستگی ناسالم پیدا کنند؛ وابستگیای که میتواند به بهای تضعیف روابط انسانی معنادار و کاهش فرصتهای آنها برای یادگیری مهارتهای مستقل مقابله با مشکلات تمام شود.
بااینحال، هوش مصنوعی میتواند پلی برای برقراری ارتباط با دیگران نیز باشد. این ابزار میتواند فضایی آموزشی و کمتنش در اختیار جوانان قرار دهد تا تجربههای خود را بررسی کنند و کلماتی مناسب برای بیان احساساتشان به دیگران و متخصصان سلامت روان بیابند.
برای استفاده از هوش مصنوعی در زمینه کسب اطلاعات درباره سلامت روان چه نکاتی را باید رعایت کرد؟
من اغلب به بیماران توصیه میکنم که هوش مصنوعی را یک منبع آموزشی بدانند، نه مرجعی پزشکی که باید به آن اعتماد کامل داشت. این فناوری میتواند برای کسب اطلاعات درباره اختلالات سلامت روان، آشنایی با گزینههای درمانی و راهکارهای مقابله با مشکلات و حتی شناسایی الگوهای رفتاری ناسازگار مفید باشد.
بااینحال، توصیه نمیکنم برای تشخیص بیماری توسط خود فرد، تصمیمگیری درباره مصرف دارو یا مدیریت بحرانهای روانپزشکی به هوش مصنوعی تکیه شود. اطلاعات مهم را باید با مراجعه به منابع معتبرتر، مانند مؤسسه ملی سلامت روان آمریکا، آکادمی روانپزشکی کودک و نوجوان آمریکا یا یک متخصص واجد صلاحیت در حوزه سلامت، بررسی و تأیید کرد.
علاوه بر این، جوانان باید هنگام بهاشتراکگذاشتن اطلاعات شخصی و حساس با هوش مصنوعی احتیاط کنند، زیرا ممکن است مکالمات آنها با این ابزارها بهطور کامل محافظت نشود.
آنها همچنین باید مراقب باشند که بیش از اندازه به هوش مصنوعی وابسته نشوند و به احساسات خود هنگام استفاده از این فناوری توجه کنند. اگر گفتوگو با چتباتها اضطرابشان را افزایش میدهد، عادتهای منفی را تقویت میکند یا باعث میشود زمان زیادی را به صحبت با این ابزارها اختصاص دهند و از تعامل با همسالان خود فاصله بگیرند، لازم است در شیوه استفاده از آن تجدیدنظر کنند.
چه توصیهای برای والدین جوانان دارید؟
والدین بهتر است با کنجکاوی و بدون پیشداوری سؤال بپرسند. با فرزندان خود درباره نحوه استفاده آنها از هوش مصنوعی، اطلاعاتی که از این طریق به دست میآورند و میزان مفید بودن این تجربه گفتوگو کنند.
بر اساس تجربه بالینی من، نوجوانان و جوانان امروزی در مقایسه با نسلهای گذشته معمولاً آمادگی بیشتری برای صحبت درباره سلامت روان دارند. بااینحال، نگرانی از واکنش والدین به درمانهای روانشناختی همچنان میتواند مانع مهمی برای دریافت کمک تخصصی باشد. بارها از بیماران جوان شنیدهام که نگراناند والدینشان به درمان روانشناختی اعتقادی نداشته باشند یا مراجعه برای درمان را نشانه وجود مشکلی اساسی در شخصیت آنها بدانند. برخی دیگر نیز نگران هزینههایی هستند که درمان ممکن است به خانوادهشان تحمیل کند. هوش مصنوعی میتواند راهی برای دور زدن برخی از این گفتوگوهای دشوار باشد.
نکته مهم این است که مراجعه یک نوجوان به هوش مصنوعی برای دریافت مشاوره سلامت روان لزوماً دلیلی برای نگرانی نیست. این رفتار ممکن است نشانه اولیهای باشد از اینکه نوجوان متوجه یک مشکل عاطفی در خود شده و به دنبال کمک است. والدین میتوانند از این فرصت برای آغاز گفتوگویی درباره سلامت روان استفاده کنند و به فرزندشان در دسترسی به حمایت مناسب کمک کنند.
بااینحال، والدین باید به نشانههایی توجه داشته باشند که نشان میدهند استفاده از هوش مصنوعی ممکن است از حد متعادل خارج شده باشد؛ بهویژه اگر این استفاده در خواب، انجام تکالیف مدرسه، روابط اجتماعی یا سایر فعالیتهای روزمره اختلال ایجاد کند یا نگرانی بیش از اندازه درباره تشخیص اختلالات روانی را افزایش دهد.
در نهایت، توصیه من به والدین این است که بهجای برخورد تنبیهی، با رویکردی مشارکتی وارد این گفتوگوها شوند. هدف لزوماً نباید منصرف کردن فرزندان از استفاده از هوش مصنوعی باشد، بلکه والدین باید درک کنند این فناوری چه نیازهایی را برای آنها برآورده میکند و اطمینان حاصل کنند که فرزندشان هنگام نیاز به حمایت، برای مراجعه به آنها احساس راحتی و امنیت دارد.
منبع: دانشگاه راتگرز
